Անցած շաբաթվա սկզբին՝ ապրիլի 14-ին, տեղի է ունեցել Եվրասիական տնտեսական միության (ԵԱՏՄ) բարձրագույն մարմնի՝ Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նիստը, որն անցկացվել է տեսակոնֆերանսի ձևաչափով: Աշխատանքային հանդիպմանը, որը գումարվել է Եվրասիական տնտեսական բարձրագույն խորհրդի նախագահող, Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի նախաձեռնությամբ, մասնակցել են ԵԱՏՄ անդամ պետությունների ղեկավարները: Օնլայն-նիստի օրակարգում ընդգրկված էր ընդամենը մեկ հարց՝ կորոնավիրուսի դեմ պայքարի միջոցառումները և ԵԱՏՄ անդամ երկրների տնտեսական կայունության պահպանումը:
Նիստի արդյունքներով ԵԱՏՄ առաջնորդներն ընդունել են համատեղ Հայտարարություն, որով անդամ պետությունների ղեկավարները հաստատել են իրենց պատրաստակամությունը շարունակելու համախմբված և միասնական աշխատանքները կորոնավիրուսի համաճարակի բացասական հետևանքները վերացնելու, պահպանելու ինտեգրացիոն համագործակցության այն մակարդակը, որին մինչ օրս հասել են միության անդամները, և խթանելու ԵԱՏՄ-ի հետագա տնտեսական զարգացումը: Առանձնահատուկ շեշտվել է այն տեսակետը, որ պանդեմիան չպետք է հանգեցնի հաստատված կոոպերացիոն կապերի խզմանը, միջազգային առևտրի և ներդրումային գործունեության դադարեցմանը:
Հայաստանի կողմից ելույթով հանդես է եկել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը՝ իր խոսքում նշելով, որ բոլորին այսօր մտահոգում է կորոնավիրուսի համավարակի հետ կապված իրավիճակը: Այդ համատեքստում վարչապետը տեղեկատվություն է ներկայացրել Հայաստանում տիրող իրավիճակի մասին՝ ասելով, որ Հայաստանի կառավարությունը 11 ծրագրերից բաղկացած միջոցառումների փաթեթ է ընդունել, որպեսզի մեղմի համավարակի սոցիալ-տնտեսական հետևանքներն ինչպես բնակչության, այնպես էլ բիզնեսի համար: Փաշինյանի խոսքերով՝ հայկական կողմը լիովին աջակցում է բարձրագույն խորհրդի անդամների համատեղ Հայտարարությանը, որն այսօրվա իրավիճակի վերաբերյալ մեր ընդհանուր դիրքորոշման արտահայտումն է։ «Գոհունակությամբ ցանկանում եմ նշել, որ Հայտարարությունը համահունչ է այն հրամայականներին, որոնք վերջերս ներկայացվել են ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի ուղերձում։ Խաղաղության պահպանումը, զինված հակամարտությունների դադարեցումը և միջազգային հանրության միասնությունն անհրաժեշտ պայման են համավարակի մարտահրավերների ու տնտեսական ճգնաժամի դեմ հաջող պայքարի համար», – ասել է Հայաստանի վարչապետը:
Այդուհանդերձ, ի տարբերություն պաշտոնատար անձանց՝ ոչ բոլոր փորձագետներն ու վերլուծաբաններն են նույն միանշանակությամբ ու գոհունակությամբ գնահատում ինչպես ԵԱՏՄ-ն՝ որպես տնտեսական կազմակերպություն, այնպես էլ դրա գործունեության արդյունավետությունը և անդամների համատեղ ջանքերը հատկապես վերջին շաբաթներին, երբ կորոնավիրուսի ճգնաժամը գնալով սրվում է: Տարօրինակ է հատկապես այն փաստը, որ ԵԱՏՄ առաջնորդներն այսքան ուշ են հավաքվում քննարկելու ստեղծված իրավիճակն ու հնարավոր ծանր հետևանքները: Մեր վերլուծաբանը գրում է, թե տպավորություն է, որ ԵԱՏՄ-ն տեսավեհաժողով է անցկացրել, որովհետև այլևս ուղղակի անհարմար էր չանցկացնելը:
Թեմայի շուրջ «Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ռուսաստանցի քաղաքագետ Արկադի Դուբնովը:
– Ի՞նչ եք կարծում, պարոն Դուբնով, մի քիչ ուշ չե՞ն հավաքվում ԵԱՏՄ առաջնորդները քննարկելու ճգնաժամը: Այն տպավորությունն է, որ Եվարասիական միությունը ինչպես նախկինում, այնպես էլ հիմա շարունակում է մնալ հիմնականում ձևական, ֆիկտիվ մի կառույց, որն էական ազդեցություն չունի այս ակումբի անդամ երկրների տնտեսական կյանքի վրա: Որքանո՞վ եք համաձայն այս տեսակետի հետ:
– Չեմ վիճի ձեզ հետ: ԵԱՏՄ-ի գագաթաժողովը օնլայն ռեժիմով դժվար է արտահերթ կամ հրատապ անվանել: Բայց եթե հիշենք, թե ինչքան ուշացած պանդեմիային արձագանքեց Եվրամիությունը՝ շատ ավելի էֆեկտիվ կառույց, ապա Եվրասիական միության առաջնորդների ուշացած արձագանքն այլևս զարմանալի չի թվա: Այս արտակարգ իրավիճակում յուրաքանչյուր պետություն փորձում է լուծել առաջին հերթին իր խնդիրները, պաշտպանել իր քաղաքացիներին: Ցավոք…
– Ի՞նչ է ընդհանրապես արել ԵԱՏՄ-ն վերջին շաբաթներին՝ մեղմելու ներկայիս ճգնաժամի տնտեսական հետևանքները:
– Այդ ուղղությամբ վճռական ինչ-որ քայլեր, գործողություններ առայժմ չեն նկատվում:
– Իսկ Ձեր կարծիքով՝ հատկապես ո՞ր հարցերի, ո՞ր ուղղությունների վրա պիտի կենտրոնացնեն իրենց ուշադրությունը անդամ երկրները տնտեսական և միջազգային-քաղաքական իմաստով, որպեսզի խուսափեն գլոբալ հարվածից կամ գոնե կարողանան շուտ ուշքի գալ դրանից հետո:
– Առաջին հերթին՝ փորձի փոխանակում համաճարակի բժշկական-կազմակերպչական դիմակայության հարցում, տեխնիկական փոխօգնություն և ջանքերի համակարգում այս ուղղությամբ: Երկրորդը՝ աջակցություն զբաղվածության խնդիրների լուծմանը և փոքր ու միջին բիզնեսին: Այս հարցում ԵԱՏՄ-ի փոքր երկրները կարող էին հույս դնել Ռուսաստանի և Ղազախստանի օգնության վրա, սակայն վախենամ, որ մոտ ժամանակներում լուրջ աջակցություն չի լինի: Ռուսաստանի և Ղազախստանի իշխանություններն այսօր մի քիչ շփոթված, այլայլված վիճակում են, քանի որ բախվել են նախկինում երբեք չհանդիպած խնդիրների և դժվարությունների մեծ ալիքի:
– Կորոնավիրուսի բռնկումից հետո միջազգային մամուլում շատ արդիական դարձավ այն տեսակետը, որ կորոնավիրուսի կարանտինը, որն ամենայն հավանականությամբ մի զգալի առումով կփոխի աշխարհը, և ինչպես տեսնում ենք՝ այն արդեն իսկ շատ վատ է ազդում համաշխարհային տնտեսության վրա, նաև կհանգեցնի գլոբալիզացիայի և ինտեգրացիոն գործընթացների ճգնաժամի: Ձեր կարծիքով՝ դա կազդի՞ Եվրասիական տնտեսական միության վրա:
– Աշխարհում չկան այնպիսի միջազգային կառույցներ, որոնք չեն ենթարկվի փոփոխությունների համաճարակը հաղթահարելուց հետո: Եվ ԵԱՏՄ-ն այս շարքում բացառություն չէ:
