Վերաքննիչ քրեական դատարանում ավարտվեց Կարեն Ն.-ի գործով բերված վերաքննիչ բողոքի քննությունը:
Գործը քննվել է Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանում Սուրեն Բաղդասարյանի նախագահությամբ
Արարքը, որի համար մեղադրանք էր առաջադրվել Կարեն Ն.-ին, կատարվել է 1997 թվականի փետրվարի 14-ին: 1971 թվականին ծնված Կարենը այն ժամանակ 25-ամյա լեյտենանտ էր՝ պայմանագրային զինծառայող, վաշտի հրամանատարի՝ անձնակազմի հետ տարվող աշխատանքի գծով տեղակալ:
Դեպքից հետո Կարեն Ն.-ն գտնվել է հետախուզման մեջ:
Նա արգելանքի տակ է առնվել 2017 թվականի ապրիլի 6-ին:
Կարեն Ն.-ին մեղադրանք էր առաջադրված ծանրացուցիչ հանգամանքում՝ շատերի կյանքի համար վտանգավոր եղանակով դիտավորյալ սպանության համար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով:
Ըստ մեղադրանքի՝ 1997 թվականի փետրվարի 14-ին, ժամը 15-ի սահմաններում ծառայությունը շարունակելու համար զորամաս վերադառնալու ճանապարհին Վանաձորի «Ջունգլիներ» կոչվող թաղամասում Կարեն Ն.-ն հանդիպել է Վահան Զ.-ին, վիճաբանության մեջ է մտել նրա հետ, որի ընթացքում իր կողմից շահագործվող «ՎԱԶ-2121» մակնիշի մեքենայից վերցրել է ապօրինի պահվող, հրազեն հանդիսացող ինքնաձիգը, շատերի կյանքի համար վտանգավոր եղանակով՝ մայթին հավաքված անձանց, հարակից տարածքում մշակույթի տան ու բնակելի տների առկայության պայմաններում Վահան Զ.-ին կյանքից զրկելու ուղղակի դիտավորությամբ ինքնաձիգից կրակահերթով կրակոցներ է արձակել, կյանքից զրկել է նրան ու դիմել է փախուստի:
Բացի այդ, Կարեն Ն.-ն, գտնվելով հետախուզման մեջ, 2014 թվականի հունիսի 19-ին, առանց սահմանված փաստաթղթերի՝ կեղծ փաստաթղթերով, Բագրատաշենի անցակետով մուտք է գործել ՀՀ, 2014 թվականի հունիսի 20-ին ապօրինի հատելով նույն սահմանային անցակետը, դուրս է եկել ՀՀ-ից:
Կեղծ փաստաթղթերի օգտագործմամբ ապօրինի սահմանահատումների մեղադրանքով Կարեն Ն.-ի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել՝ վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով:
Կարեն Ն.-ն դատարանի առաջ կանգնել է միայն ծանրացուցիչ հանգամանքում կատարված դիտավորյալ սպանության մեղադրանքով: Նա այդ մեղադրանքը չի ընդունել, իրեն մեղավոր է ճանաչել «հասարակ» սպանության համար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 1-ին մասով:
Դատարանում Կարեն Ն.-ն հրաժարվել է ցուցմունք տալուց և հարցերին պատասխանելուց՝ նշելով, թե նախաքննական ցուցմունքներում հայտնել է իրականությունը:
Նախաքննական ցուցմունքներում Կարեն Ն.-ն հայտնել է, թե Վանաձորի բնակիչ Վահան Զ.-ին ճանաչել է դպրոցական տարիքից: Նա իրենից մեծ էր 4-5 տարով: Իր հայրը Վանաձորում աշխատում էր ճաշարանում, որը հետագայում սեփականաշնորհել էր:
90-ականներին իրենց ընտանիքը նաև վառելիքատար մեքենա ուներ, որը կանգնած էր լինում ճաշարանի դիմաց:
90-ականներին ինքը հորից լսել է, որ Վահան Զ.-ն «Դոշ» մականունով ընկերոջ՝ Արտակի հետ պարբերաբար անհանգստացրել է հորը, սպառնալիքներով ցանկացել է տիրանալ նրա ճաշարանին: Նրանք երկար ժամանակ գումարներ են վերցրել հորից, նույնիսկ մի անգամ վերցրել են նրա մեքենան, որը վերադարձնելու համար պահանջել են 2 հազար դոլար: Հայրը նրանց տվել է 1000 դոլար, նրանք վերադարձրել են մեքենան:
Ինքը ընկերոջ հետ իրենց ճաշարանի մոտ հանդիպել է Վահանին ու մի քանի անձանց, առաջարկել է իրենց ճաշարանից ու իր հորից հեռու մնալ: Վահան Զ.-ն իրեն ասել է, թե ճաշարանը իրենց թաղամասում է, հետևաբար՝ պատկանում է իրենց, մյուսների նման պետք է աշխատի իրենց համար, քանի որ իրենց գումարներ են պետք կալանավայրեր փող հասցնելու համար:
Վահանն ասել է՝ եթե «հալքումդ չմնաս», ճաշարանը «լիմոնկա» կգցենք ու կկտրենք ականջդ:
Այդ հանդիպման ժամանակ իրար քաշքշել են, բայց կռիվ չի եղել: Բոլորն այն ժամանակ գիտեին, որ Վահանն ու Արտակը վտանգավոր են, ընդունակ են ամեն ինչի:
Ինքն այդ ժամանակ սովորում էր Երևանում՝ համալսարանի իրավաբանականում: Նրանք ասում էին, թե ինքը դառնալու է իրավապահ, ինչը գողական շրջապատում հարգանք չի վայելում:
Համալսարանում սովորելու պատճառով ինքը երկար ժամանակ բացակայում էր Վանաձորից: Հորը պարբերաբար հարցնում էր ճաշարանի գործերից, հայրն ասում էր՝ ամեն բան կարգին է: Հայրն ուզում էր, որ ինքը կենտրոնանա ուսման վրա:
Որոշ ժամանակ անց ինքը համակուրսեցիների հետ գնացել է Վանաձոր՝ հորը պատկանող ճաշարանում հաց ուտելու: Այնտեղ էին նաև Վահանը, Արտակն ու նրանց ընկերները: Նրանք հաց են կերել ու փողը չեն տվել: Երբ հայրը պահանջել է վճարել, նրանք հայհոյանքներ ու սպառնալիքներ են տվել: Իրենք դրսում վիճել են, իրենց բաժանել են: Վահանն իրեն ասել է՝ հետո կհանդիպենք ու կխոսենք: Ինքը Վահանի գոտկատեղում ինքնաշեն զենք է նկատել:
Դրանից հետո զրուցել է հոր հետ և իմացել է, որ Վահանն ու ընկերները ճաշարանում սնվում էին՝ առանց վճարելու, վառելիք էին վերցնում իրենց վառելիքատար մեքենայից, նաև գումարներ էին վերցնում հորից ու չէին վերադարձնում՝ սպառնալով, թե կվնասեն ընտանիքի անդամներին: Հայրն իրեն ոչինչ չէր ասում, որ ինքը հեռու մնա Վահանից ու նրա շրջապատից, փորձանքի մեջ չընկնի, ուսումը կարողանա շարունակել:
Վերոհիշյալ միջադեպից մի քանի օր անց իրեն է մոտեցել մի մեքենա, որի ղեկին Արտակն էր, իսկ նրա կողքին նստած էր Վահանը: Արտակն իրեն ձեռքով կանչել է: Երբ ինքը մոտեցել է, պահանջել են, որ նստի մեքենա: Ինքը նստել է այդ մեքենայի հետևի նստատեղին, տեսել է, որ մեքենայում ևս մեկը կա Վահանի ընկերներից:
Արտակը մեքենան վարել է դեպի իրենց թաղամասում գտնվող մարզադահլիճ : Իրենք մեքենայից իջել, գնացել են նկուղային հարկում գտնվող մարզադահլիճ, որի դռանը չհասած՝ Վահանը հայհոյել է իրեն, ինքը պատասխան հայհոյանք է տվել: Իրեն քաշքշել են, ապա Արտակը ծանրաձողով հարվածել է իր կրծքավանդակին: Ինքն ընկել է: Նրանք երեքով հարվածներ են հասցրել իրեն: Ինքը պաշտպանում էր գլուխը, ուշագնաց է եղել ու կրկին ուշքի եկել, երբ իր վրա ջուր են լցրել: Տեսել է, որ Վահանի ձեռքին որսորդական դանակ կա, զգացել է, որ իր ձախ ականջից արյուն է հոսում, շոշափել ու զգացել է, որ ականջը կտրված-կախված է: Հասկացել է, որ Վահանն է կտրել ականջը՝ ինչպես որ սպառնացել էր: Կատարվածի մասին ինքը չի հայտնել իրավապահներին, չի դիմել բուժօգնության, ականջը բուժել է տնային պայմաններում, և սպին մինչ օրս պահպանվել է:
Այդ դեպքից հետո ինքն ամաչում էր տանից դուրս գալ, իրեն թվում էր՝ մարդիկ գիտեն, թե ինչ է տեղի ունեցել: Նույնիսկ համալսարան չի գնացել, տարկետում է վերցրել, բայց բնակվել է Երևանում:
Այդ ընթացքում Վանաձորում ապրող ընկերոջից իմացել է, որ իրենց ընտանիքին պատկանող ճաշարանում պայթյուն ու հրդեհ է եղել: Ինքը վերադարձել է Վանաձոր, բայց ծնողներն ասել են, թե անհանգստանալու կարիք չկա, դեպքը կապված էր էլեկտրականության հետ: Չնայած դրան՝ ինքը տարբեր խոսակցություններից իմացել է, որ հրդեհը կազմակերպված է եղել Վահանի ու Արտակի կողմից:
Համալսարանում ուսումն ավարտելով՝ ինքը ստացել է լեյտենանտի կոչում,նշանակվել է ծառայության Լոռու մարզի կայազորի հրամանատարի տեղակալ-իրավաբանի պաշտոնում: Այդ ընթացքում ամուսնացել է:
1997 թվականի հունվարի վերջին տանը պատահաբար լսել է կնոջ ու մոր խոսակցությունը այն մասին, թե ինչ-որ մեկը զանգել ու խոսել է իր կնոջ հետ: Իր պնդումներից հետո կինն ասել է, թե փողոցում ինչ-որ տղա անհանգստացրել է նրան: Այդ տղան ասել է. ««Բա դու ափսոս չե՞ս, որ Կարենի հետ ես ամուսնացել, գիտե՞ս, որ ինքը մեր թուլեն ա, ո՞նց ես քնում իրա հետ»:
Ինքը վրդովվել, տանից դուրս է եկել, զայրույթից նույնիսկ արտասվել է, բայց չի կողմնորոշվել, թե ինչ անի: Կինն այդ ժամանակ հղի էր, ինքն աշխատանք ուներ: Իր մեջ ուժ է գտել՝ կատարվածի համար կռիվ չսարքելու, շարունակել է աշխատել, ընտանիքի անդորրը պահպանել:
1997 թվականի փետրվարի 14-ի առավոտյան գնացել է ծառայության վայր: Ընդմիջմանը տուն է եկել, ճաշել է, հետո իր «Նիվայով» ճանապարհ է ընկել դեպի ծառայության վայր: Ճանապարհին հանդիպել է ընկերոջը՝ Հարությունին: Նա պատմել է, թե կողքի թաղամասի ջահելները փորձել են ռեկետ անել, ինքը վերցրել է նրանց մեքենան, նրանք փախել են: Հարությունն ասել է, թե նրանց մեքենան կանգնեցրել է դպրոցի բակում, բանալիներն էլ վերցրել է, որ մեքենան չգողանան: Նա ասել է, թե դպրոցի բակում մարդիկ են հավաքվել՝ պարզաբանում կատարելու, խնդրել է, որ ինքը գնա հետը, այլապես մենակ կմնա: Ինքը նրան չի մերժել, բայց բացատրել է, որ մեքենան պետք է վերադարձնել տիրոջը:
Իր մեքենայով գնացել են այն վայրը, որտեղ մոտ քսան հոգի հավաքված էին: Նրանք պահանջել են, որ Հարությունը մեքենան վերադարձնի: Ինքն ասել է, որ անպայման կվերադարձնի: Այդ ժամանակ իրենց է մոտեցել մի «ՈՒԱԶ» մեքենա, որից իջել են Վահանն ու իրեն անծանոթ վարորդը: Վահանը բարևել է ներկաներին, տեղեկացել է, թե ինչ է պատահել: Ինքը ցանկացել է հեռանալ, Վահանը արհամարհանքով ասել է. «Արա՛, էլի դո՞ւ, քեզ չե՞նք ասել՝ քեզ խելոք պահի, թե չէ գիտես՝ ինչ կլինի»:
Ինքն ասել է, թե պրոբլեմն իր հետ չի կապված: Ցանկացել է նստել մեքենա, փորձել է հեռանալ, Վահանը գոռացել է. «Արա՛, էդ փախնում ե՞ս, հլա արի ստեղ»: Ինքը այնուամենայնիվ փորձել է հեռանալ, բայց Վահանը ձեռքով կանգնեցրել է իրեն, հայհոյել ու ասել է. «Ով իմ հետ հարց կունենա, նրա մոր արգանդը կճղեմ, ա՛յ թուլա…»:
Չհասկանալով, թե այդ պահին իր հետ ինչ է կատարվում, ինքը վերցրել է մեքենայի հետևի մասում գտնվող ինքնաձիգը, իջել է մեքենայից: Վահանի կողքին գտնվողը փախել է, իր դիմաց մնացել է Վահանը՝ մոտ երկու-երեք մետր հեռավորության վրա: Իր աչքերի դիմաց միայն Վահանն էր, ինքը միայն նրան էր տեսնում ու չի հասկացել, թե ինչպես է կրակել նրա վրա:
Կրակոցներից հետո Վահանն ընկել է գետնին, ինքը նստել է մեքենա ու վարել է այն՝ չհասկանալով, թե ուր է գնում: Քաղաքից դուրս է եկել, քնել է, արթնացել ու տեսել է, որ արդեն մութ է: Վատ է զգացել: Մեքենան թողել է ճանապարհի եզրին, հեռացել է:
Կարեն Ն.-ն պնդել է, թե սպանության նպատակ չի ունեցել, չի հասկացել, թե ինչ կատարվեց տվյալ պահին, չի տիրապետել իրեն, ձեռքերն իրեն չեն ենթարկվել:
Զենքը, որով կրակել է Վահանին, երկու ամիս գտնվում էր իր մեքենայում, եթե ինքը Վահանին սպանելու միտք ունենար, կարող էր որևէ տեղ գաղտնի սպանել:
Դեպքի պահին Վահանի հնչեցրած լկտի հայհոյանքից հետո չի հասկացել, թե ինչպես է կրակել… Քանի որ ծառայության բերումով հաճախ էր սահման գնում, զենքը պահում էր մոտը՝ անվտանգության նկատառումով: Զենքն իրեն տվել էր իր ազատամարտիկ ընկերը, խնդրել էր պահել՝ մինչև Ռուսաստանից վերադառնա:
Դեպքի հաջորդ օրն ինքն իր անձնագրով օրինական կարգով հատել է ՀՀ սահմանը ու մեկնել է արտերկիր:
Պատասխանելով հարցերին՝ ամբաստանյալը պնդել է, թե դեպքի պահին Վահանը հայհոյանքներ է տվել, ինքը կրակել է այնպես, որ բացի Վահանից՝ ոչ մեկին չվնասի՝ ինքը սկզբից մինչև վերջ գիտակցել է՝ ինչ է անում: Սահմանը հատել է ոտքով՝ խառը իրավիճակ էր այն ժամանակ, ինքը շուկայի տարածքով անցել է Վրաստանի տարածք: Մինչև 2017 թվականը ինքը Հայաստան չի վերադարձել: Հետախուզման մեջ գտնվելու ընթացքում ապրել է Ֆրանսիայի տարբեր քաղաքներում, հանդես է եկել ոչ իր անուն-ազգանունով…
Տուժողի իրավահաջորդը պահանջել է, որ իր ամուսնուն սպանողը ենթարկվի խիստ պատժի:
Դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացությամբ՝ դեպքի պահին Կարեն Ն.-ն չի գտնվել ֆիզիոլոգիական կամ կումուլյատիվ աֆեկտի վիճակում, այլ գտնվել է խիստ լարված հոգեվիճակում, ինչն ազդել է նրա գիտակցության ու հոգեկան գործունեության վրա:
Դատարանը հաստատված է գնահատել, որ Կարեն Ն.-ն ծանրացուցիչ հանգամանքում՝ շատերի կյանքի համար վտանգավոր եղանակով կատարել է դիտավորյալ սպանություն, նա մեղավոր է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով:
Դատարանը հաշվի է առել, որ Կարեն Ն.-ն վատառողջ է:
Նրա պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք է համարվել տուժողի վարքագծի հակաօրինականությունն ու հակաբարոյականությունը, որոնցով պայմանավորվել է տվյալ հանցավոր արարքի կատարումը: Դատարանը հաշվի է առել նաև, որ դեպքից 20 տարի անց Կարեն Ն.-ն ներկայացել է մեղայականով:
Նկատի առնելով, որ առանձնապես ծանր հանցագործության կատարումից հետո անցել է 20 տարուց ավելի ժամանակ, դատարանն արձանագրել է. «Հաշվի առնելով մեղսագրվող արարքի բնույթը և հանրային բարձր վտանգավորությունը, դատարանը հնարավոր չի համարում Կարեն Ն.-ի նկատմամբ կիրառել վաղեմության ժամկետ և նրան ազատել սպանության համար քրեական պատասխանատվությունից…»:
Նման պայմաններում, օրենքի պահանջի համաձայն, ցմահ ազատազրկում նախատեսող հոդվածով մեղավոր ճանաչվողը չի կարող դատապարտվել ցմահ ազատազրկման:
Կարեն Ն.-ն դատապարտվել էր 11 տարի ազատազրկման: Պատժի սկիզբը պետք է հաշվվեր 2017 թվականի ապրիլի 6-ից:
Այս դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք էր բերել ամբաստանյալի շահերի պաշտպան, փաստաբան Ռ. Հակոբյանը: Նա խնդրել էր ամբողջությամբ բեկանել ու փոփոխել դատավճիռը, Կարեն Ն.-ի արարքին տալ ճիշտ քրեաիրավական գնահատական:
Ըստ պաշտպանի՝ Կարեն Ն.-ի կատարած արարքը պետք է որակվեր որպես «հասարակ»՝ առանց ծանրացուցիչ հանգամանքի սպանություն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 1-ին մասով, և Կարեն Ն.-ի նկատմամբ քրեական հետապնդումը պետք է դադարեցվեր վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով: Պաշտպանը նաև խնդրել էր՝ եթե վերաքննիչ դատարանը նույնիսկ չվերաորակի արարքը, ապա օրենքը թույլատրում է քրեական հետապնդումը դադարեցնել վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով: Իսկ եթե վերաքննիչ դատարանը համարի, որ արարքը չպետք է վերաորակվի ու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով քրեական հետապնդումն էլ չպետք է դադարեցվի, ապա պաշտպանը խնդրել էր Կարեն Ն.-ի նկատմամբ սահմանել նվազագույն պատիժ, կիրառել պայմանական դատապարտություն ու սահմանել փորձաշրջան: Իսկ եթե դատարանը դա էլ անհնարին համարի, ապա կարող է մեղսագրված արարքի համար նախատեսված նվազագույն պատժից ավելի մեղմ պատիժ նշանակել՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64 հոդվածի կիրառմամբ:
Պաշտպանի հիմնական պնդումը, սակայն, հետևյալն էր՝ քրեական գործով ձեռք բերված ու դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներով հաստատված է մեկ բան. Կարեն Ն.-ի արարքը պետք է որակվեր որպես «հասարակ» սպանություն՝ առանց ծանրացուցիչ հանգամանքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 1-ին մասով:
Վերաքննիչ քրեական դատարանը՝ Մ. Արղամանյան, Ա. Ազարյան, Ն. Հովակիմյան կազմով, հիմնավոր համարելով պաշտպանի բողոքը՝ բավարարեց այն: Դատարանն արձանագրեց՝ գործով ձեռք բերված ապացույցներով չի հաստատվել, որ Կարեն Ն.-ն դեպքի պահին կրակոցներ է արձակել ու սպանություն է կատարել շատերի կյանքի համար վտանգավոր եղանակով: Ըստ գործի նյութերի՝ կրակոցների պահին տուժողի կողքին ոչ ոք չի եղել՝ մինչև կրակելը Կարեն Ն.-ն պահանջել է, որ բոլորը հեռանան, զգուշացրել է, որ կրակելու է, և տուժողի կողքին գտնվողները փախել են: Կրակոցներն արձակվել են մոտ տարածությունից: Ինքը՝ Կարեն Ն.-ն, զինվորական ծառայության մեջ գտնվելով, ըստ վկայությունների, եղել է դիպուկ կրակող…
Կարեն Ն.-ն մեղավոր ճանաչվեց դիտավորյալ սպանության համար՝ առանց ծանրացուցիչ հանգամանքի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 104 հոդվածի 1-ին մասով: Նա ազատվեց քրեական պատասխանատվությունից՝ վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:
Կարեն Ն.-ի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացվեց, նա ազատ արձակվեց դատարանի դահլիճում:
Կարեն Ն.-ն անազատության մեջ էր 2017 թվականի ապրիլի 6-ից:
