Թվում էր, թե օտարալեզու դպրոցների բացման խնդիրը Հայաստանում որոշակիորեն սառեցվել էր՝ նկատի ունենալով թե՛ հանրային դժգոհությունը, թե՛ նաև այն, որ երկրում ընթանում են իսկապես նշանակալից և թերևս պատմական իրադարձություններ, և անգամ իշխանությունը հասկանում է, որ արտաքին ու ներքին բարդ իրավիճակում օտարալեզու դպրոցների ժամանակը չէ:
Բայց Սյունիքի մարզպետի և Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպանի միջև կնքված համաձայնությունը վկայեց, որ իշխանությունն իրականում ոչ թե սառեցրել, այլ գործընթացները ուղղակի ընդհատակ է տեղափոխել, և ընդհատակում են ձեռք բերում պայմանավորվածություններ, առաջ մղում հարցը: Եվ օտարալեզու դպրոցների խնդիրը վերջին շրջանում վերստին հայտնվեց հանրության ուշադրության կենտրոնում, քանի որ տեղի ունեցածը վկայեց, որ հարցն իսկապես շատ լուրջ է, եթե իշխանությունն այն առաջ է մղում անգամ ներկայիս բազմազբաղ և հարուստ արտաքին ու ներքին քաղաքական օրակարգի պայմաններում: Հիշեցնեմ, որ Սյունիքի մարզպետը ՌԴ դեսպանի հետ համաձայնագիր կնքեց, ըստ որի Կապանում պետք է կառուցվի հանրակրթական ռուսերեն ուսուցմամբ գիմնազիա: Այլ կերպ ասած՝ ռուսներն ու Հայաստանի իշխանությունը ձեռք չեն քաշում իրենց մտահղացումից, ինչը նշանակում է, որ շատ մեծ կարևորություն են տալիս դրան: Իսկ դա էլ իր հերթին նշանակում է, որ հասարակական մտահոգություններն այդ կապակցությամբ միանգամայն արդարացված են և տեղին:
Այսինքն՝ խոսքն ամենևին չի գնում ընդամենը կրթական ռեֆորմի մասին, խոսքը գնում է պետական ռեֆորմների արգելակման, Հայաստանում հայկական մտածողությունը, հայկական լեզվամտածողությունը հետևողականորեն սահմանափակելու, հետին պլան մղելու մասին: Այդ առումով, նկատի ունենալով խնդրի վերաթարմացումը և վտանգի արթնացումը, թերևս կարիք կա ևս մեկ անգամ հստակեցնել որոշակի ասպեկտներ: Օտարալեզու դպրոցների բացման ջատագովները չունեն այդ ամենի հիմնավորման փաստական լուրջ բազա, և այդ բազայի բացակայության պայմաններում համառելը ուղղակիորեն վկայում է կա՛մ մարտնչող միջակության, կա՛մ պարզապես քաղաքական հետին մտքերի և ծրագրերի առկայության մասին:
Փաստարկը, թե օտարալեզու կրթությունը հնարավորություն կտա Հայաստանում մրցունակ կրթություն ապահովել՝ միջազգային չափանիշներին համապատասխան, իրականում չի կարող համարվել ապացուցողական բազա օտարալեզու դպրոցների ջատագովների համար: Պետության մեջ չի կարող մրցունակ կրթություն ապահովվել մի քանի դպրոցներով: Մրցունակ պետք է լինի պետական ամբողջ կրթական, տվյալ պարագայում հանրակրթական համակարգը: Օտարալեզու դպրոցները, սակայն, է՛լ ավելի ետին պլան են մղելու հայկական դպրոցական համակարգի արդիականացման հարցը և պարզապես լուծելու են, այսպես ասած, էլիտայի երեխաների կրթության հարցը: Երկրի կրթական համակարգը նախևառաջ մրցունակ է լինում իր լեզվամտածողության բազայով: Ժամանակակից աշխարհում մրցունակությունն ունի ունիվերսալ չափանիշներ, սակայն հիմքերը բոլորովին առանձնահատուկ են, և հայկական համակարգը չի կարող մրցունակ լինել ռուսական կամ անգլիական, կամ ֆրանսիական հիմքով: Մրցունակ լինելու համար նախ համակարգը պետք է լինի: Հետևաբար, հայկական համակարգ լինելու համար պետք է այդ համակարգը հիմնված լինի հայկական լեզվամտածողության վրա: Ռուսական կամ ռուսերեն լեզվամտածողության վրա հիմնված համակարգը՝ լինի դա կրթական, թե ընդհանրապես հասարակական-պետական համակարգ, արդեն ոչ թե հայկական, այլ ռուսական համակարգ է: Ի վերջո, պետությունը ձևավորվում է հանրակրթական դպրոցում: Հայկական պետություն կարող է ձևավորվել հայերեն լեզվով ուսուցմամբ դպրոցում: Ռուսերեն լեզվով ուսուցմամբ դպրոցում ձևավորվում է ռուսական պետություն, անգլերեն կամ ֆրանսերեն լեզվով ուսուցմամբ հանրակրթական դպրոցում ձևավորվում է անգլիական կամ ֆրանսիական պետություն:
Այն փաստարկը, թե օտարալեզու դպրոցը պետք է համաշխարհային ինտեգրացիայի համար՝ ևս հիմնազուրկ է: Բանն այն է, որ աշխարհին ինտեգրվելու համար նախ հարկավոր է լինել աշխարհում, ունենալ սեփական դեմք, սեփական պատկերացումներ, մտածողություն: Իսկ ինչպես գրեցի, սեփական, այսինքն՝ մեր դեպքում հայկական դեմք և մտածողություն ունենալու համար մենք պետք է հայերեն լեզվամտածողության բազայի վրա կառուցված հայկական պետություն ունենանք: Եվ այդ պետությունն ունենալուց, այդ պետությունը լինելուց հետո միայն հնարավոր է այն ինտեգրել համաշխարհային կյանքին: Ինտեգրվում է այն, ինչ կա, իսկ ինչը չկա, չի կարող ինտեգրվել: Փաստարկը, թե օտար լեզվի իմացությունը ներկայիս աշխարհում չափազանց կարևոր է, պարզապես ծիծաղելի է՝ հիմնազուրկ լինելուց բացի: Բանն այն է, որ օտար լեզու սովորելու համար ամենևին պետք չէ բացել օտարալեզու դպրոցներ և բոլոր առարկաները ուսանել այդ լեզվով: Օտար լեզու կարելի է և իհարկե պետք է ուսանել հայերեն հանրակրթական դպրոցներում, իսկ հարկ եղած դեպքում էլ նույն դպրոցներում կազմակերպել ուսուցման խորացված ծրագիր: Ծիծաղելի փաստարկի մասին թերևս այդքանն էլ բավական է:
Կարելի է, իհարկե, էլի շատ ասպեկտներով կազմաքանդել «օտարալեզու դպրոցներ» կոնցեպցիայի, այսպես ասած, մասնագիտական կամ պրոֆիլային կողմը, իսկ քաղաքական և պարզապես ազգային արժանապատվության կողմի մասին մեկնաբանությունները թերևս ընդհանրապես ավելորդ են: Այստեղ, սակայն, պետք է գլխավոր մեխը դարձնել ուշադրությունը հայկական կամ հայերեն կրթական համակարգի հանդեպ և ուժեղացնել հանրային աշխատանքներն ու ճնշումը այդ ուղղությամբ՝ ներգրավելով նորանոր շերտեր: Նկատի ունենալով հայալեզու դպրոցական համակարգում տիրող խայտառակ վիճակը, այդ գործընթացի շահառուների պոտենցիալ շրջանակը բավական մեծ է: Իշխանության վրա թերևս պետք է ավելացնել ճնշումը այդ ուղղությամբ՝ ժամանակ չտալով մտածել օտարալեզու հնարքների մասին:
