«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Գալուստ Սահակյանը։
– Պարոն Սահակյան, երկրորդ նախագահն իր հարցազրույցում նշել է, որ Սահմանադրական բարեփոխումներն ամենևին էլ ժամանակի պահանջը չեն: Արդյո՞ք բարեփոխումների պահն իրոք հասունացել է:
– Այդ խնդրի շուրջ շատերն են արտահայտվում, և՛ թեր կողմեր կան, և՛ դեմ, և՛ վճռական կողմեր: Դա է պատճառը, որ հայեցակարգը դրվել է քննարկման: Բնականաբար, բոլոր առաջարկությունները համապատասխան հանձնաժողովը հաշվի կառնի իր ամփոփիչ փաստաթղթում, պարզ կլինի, թե որ առաջարկներն են ավելի բնութագրական, որոնք են, որ ընդունելի չեն, այդ իմաստով` հանձնաժողով կա մասնագիտական, որը զբաղվում է այս հարցով:
Դա առաջարկություն է, երկրորդ նախագահը ցանկացել է մասնակից դառնալ, իսկ հանրության տրամադրվածությունը որոշվում է հետընտրություններով կամ հանրաքվեներում, այսինքն` մեր ժամանակներում խնդիրը` ինչ տրամադրություն ունենք, բարդում ենք հանրության վրա: Դրա համար էլ հարցը դրվել է հանրության քննարկումներին, պարզապես կարծում եմ, որ որոշակի անպատշաճություն կար, խայթոցներ կային, որ ընդունելի չեն ընդամենը: Ավելի կոպիտ բառ չուզեցի ասել, բնութագրեցի որպես խայթոցներ, ավելի շատ ոչ թե առաջարկությունների խնդիրն է, այլ կարծեք թե ամբողջ հայտարարությունը հենց նպատակադրված էր այդ ուղղությամբ, իսկ տեսակետ յուրովի յուրաքանչյուրս կարող ենք ունենալ:
Սովորաբար, ես այն հայտարարությունները, որոնք իրենց մեջ այդպես նենգություններ, խայթոցներ են պարունակում, չեմ էլ կարևորում, որ գնահատականներ տամ: Այս պարագայում ընդհանրապես հայտարարության տեքստը կարծիք է, որ ցանկացած դեպքում պիտի հարգենք, սակայն տրամաբանորեն գոնե ինձ համար խայթոցների մեխանիզմն անընդունելի է, մանավանդ բարձր դիրքի անձերի կողմից:
– ՆախագահՍերժՍարգսյանընշելէր, որերկուանգամերկրիղեկավարիպաշտոնզբաղեցրածմարդըերրորդանգամընտրվելուիրավունքչպիտիունենա: ՌոբերտՔոչարյաննառաջարկումէընդամենը «անընդմեջ» բառըհանելՍահմանադրության 50-րդհոդվածից…
– Ասեմ, դա էլ յուրովի կարծիք է, եթե համապատասխան մասնագիտական հանձնաժողովը կգտնի, որ պետք է Սահմանադրության մեջ դա արձանագրի, ուրեմն կլինի նաև արձանագրություն: Դա աշխարհում է ընդունված: Եթե ժողովրդավարական չափորոշիչներով ենք դիտարկում, աշխարհում ընդունված նորմեր են, պարզապես ԱՊՀ երկրներում կարծեք թե նախկին սովետական կառուցվածքներով ցանկացած անձ մտածում է` անընդհատ պիտի ընտրվի` չմտածելով, որ եթե ուզում ես ազգիդ և պետությանդ անկեղծ ծառայել, դրա կարևորությունը շատ մեծ չէ, որտեղ էլ լինես, կկարողանաս ծառայել։ Դրա հետևանքն այն եղավ, որ արդեն Ադրբեջանում ժառանգական դարձրին, կարծում եմ` Հայաստանը պիտի խուսափի նման տիպի մոդելների գոյությունից: Ե՛վ ԱՄՆ-ում, և՛ Եվրոպայում նման խնդիրներ չեն առաջանում: Մարդիկ գալիս են, նախագահում, հետո այլ նախագահներ են լինում, բայց դա չի նշանակում, որ իրենց դերակատարումը նսեմանում կամ ոչնչանում է: Մարդը որտեղ էլ լինի, պետության համար իր դերակատարման մեխանիզմները կգտնի:
– Իսկ այսփոփոխությունը, ամրագրվելուդեպքում, հետադարձուժչի՞ունենա. երեքնախագահներնէլհնարավորությունկունենա՞նընտրվելու:
– Դա պիտի մասնագետներին հարցնել, իհարկե: Ես կարծում եմ, որ Սահմանադրության մեջ կատարվող արձանագրությունից կարելի է հետևություններ անել, բայց և այնպես, երևի մշակույթ ձևավորելու խնդիր ունենք ավելի շատ, իսկ մշակույթը, որ տվյալ պետության մեջ գործում է, առավել է, քան օրենքները:
– Նույնանձիմիևնույնպաշտոնումերկարատևպաշտոնավարելը, ըստՁեզ, արդյունավե՞տէ, թե՞ճահճացմանէտանում:
– Դա կախված է անձից, անձի վճռականությունից, նրա գործողություններից ու գործունեությունից, այսինքն` ժամկետներով չես կարող կանխորոշել կամ նպատակադրել անձի հետագա գործընթացները կամ նպատակադրումը: Եթե անձը փորձառու է և կարողանում է աշխատել… բայց, ըստ էության, ժողովրդավարական ֆորմատն այնպիսին է, որ անձի` անընդհատ միևնույն տեղում դերակատարում ունենալու խնդիրը լուծում է, այս կամ այն կերպ տարբեր տեղափոխություններ են լինում, առավել ևս, քաղաքական թիմը փոխվում է, նորից փոփոխություններ են լինում: Այնպես որ, դա արգումենտացիա չի կարելի համարել կառավարման ամբողջ գործընթացներում:
– Նույն` նախկինվարչապետիդեպքումնմանատիպմեկնաբանություններկային, որվեցտարինղեկավարմանհամարավելիքանբավականէր:
– Դե, մեզանում կառավարման մեխանիզմների նկատմամբ միշտ էլ տեսարաններ սարքող մի քաղաքական ուժ ծնվում է. դա չէ ճշմարտությունը: Ճշմարտությունը հնարավորություններն են և դրանց օգտագործումը:
– Նորանշանակվարչապետըխոստացելէ «պարտադիր» բաղադրիչըհանելկուտակայինկենսաթոշակայինօրենքից, սակայնմինչայժմպնդումէին, որառանցայդբաղադրիչիօրենքըչիկարողգործել: Նորօրենսդրականնախաձեռնությամբհանդեսգալը, ըստՁեզ, իմաստունի՞այսդեպքում:
– Եթե պարտադիրը հանվում է, ՍԴ-ն բավական նշումներ, առաջարկներ է կատարել, որ Սահմանադրությանը պիտի համապատասխանեն: Եթե պարտադիրը հանվում է, ստացվում է կամովի, որն, ըստ էության, ոչինչ չտվող գործոն է: Երբևէ հնարավոր չէ մեծ, նշանակալից բարեփոխումներ անել, և աշխարհում միշտ է էդպես եղել, որ դա էնպես մեկնաբանվի, որ ծափահարեն, թե` ինչ լավ բարեփոխում է, որովհետև, ըստ էության, երբ մարդը երիտասարդ է, չի մտածում, որ մի օր էլ ինքը պիտի մեծանա, ինքն էլ խնդիր կունենա:
Եթե նայում ենք Հայաստանի ապագային, որը բոլոր իր ներշնչանքով պատկերվում է հաջող ապագա, այսպես ասեմ, այդ ապագայում, եթե դու կունենաս նորից 500 000 թոշակառուներ, որոնք կդառնան իրենց թոշակներով հասարակության սոցիալապես խոցելի մի մաս, որ չի ենթադրում, որ մենք ինչ-որ տեղ կարող ենք ավելի արժեքավոր խնդիրներ լուծած հասարակություն ունենալու պահանջ ներկայացնել հետագայում: Պարզապես էսօր մտածում են՝ ինչ միտք ունի մտածել քսան-երեսուն-քառասուն տարի հետո ինչ է լինելու, ոնց է լինելու, բայց եթե մարդկանց էսօր ասես` դիմում գրեք, որ դուք գործատուից թոշակի պահանջ չեք ունենալու, կարծում եմ` ոչ մեկն էլ չի գրի։ Առավել ևս խոցելի է էսօրվա համակարգը, նույնիսկ` ինչ-որ տեղ նվաստացուցիչ թոշակառուի համար, որ երկու-երեք աշխատող պիտի եկամտահարկ տան, և դրանից իրենք թոշակ ստանան, այսինքն` մարդը աշխատի, աշխատի, կայանա և թոշակի տարիքում մտածի, որ երկու-երեք երիտասարդ աշխատում են, որ ինքը խղճուկ թոշակ ստանա:
– Ցեղասպանությանհարյուրամյատարելիցինախաշեմինմտահոգություններկան, որհայ–թուրքականարձանագրություններըկարողենթուրքականկողմիցիչարսծառայեցվել, ուստիՀայաստանըպետքէհրաժարվիդրանցից:
– Եթե կվերլուծվի, որ արձանագրությունները պիտի վերացվեն, և դրանից արդյունքներ կձևավորվեն մեր պետության համար… բնականաբար, դրանք քայլեր են, բայց էսօր նման քաղաքական խնդիր չկա, առավել ևս, որ դա իր մեծ նշանակությունն ունեցավ, որ մեր տարածաշրջանում ավելի շատ մեր ժողովուրդը, մեր պետությունն է կարողանում ընկալելի դարձնել երևույթները և դրանց լուծումների բանալին տալ։ Միևնույն ժամանակ ստեղծվեց հակադրությունների մեխանիզմ: Այսինքն` եթե գնդակի մասին ենք խոսում, էսօր գնդակը Թուրքիայի իրականության մեջ է, առավել ևս, արձանագրությունների չընդունելը հարված էր ոչ թե մեզ ընդհանրապես, այլ նաև այն պետություններին, որոնք երաշխավոր կանգնեցին, որպեսզի արձանագրությունները ստորագրվեն, հատկապես առաջին պահին անընդհատ խոսում էին, թե արձանագրությունների տեքստն այնպիսին է, որ պարտադրանք կա, պահանջներ կան:
Ժամանակը ցույց տվեց, որ դա այդպես չէ, մենք ասել ենք` առանց որևէ պայմանի կանոնակարգենք փոխհարաբերություններ, նույնիսկ չենք գրել բարիդրացիական, այլ` կանոնակարգենք մեր փոխհարաբերությունները, սահմանների բացում. սա է մեր տեսակետը: Նրանք, ովքեր ասում են` այս պահին պիտի հանենք արձանագրությունները, դրանք հանելուց հետո պիտի ասեն` ինչ արդյունքներ ենք ձևակերպել:
– Այսինքն` Ձեզմոտչկա՞մատնանշվողայդմտավախությունը, որԹուրքիանկարողէիտեսաշխարհիհայտարարել՝Հայաստանիհետհարաբերություններունեն, պետքչէխառնվելերկուերկրներիհարաբերություններին:
– Թուրքիան աշխարհին ցույց է տալիս, որ Հայաստանի հետ հարաբերություններ չի ուզում ստեղծել, առավել ևս` ԵՄ այն պահանջը, որ փակ սահմաններ չպետք է լինեն, նույնպես չի կատարում:
