Ֆեյսբուքյան իր վերջին ուղիղ եթերում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը, ներկայացնելով հնգամյա վաղեմության մի գաղտնի փաստաթուղթ, անդրադարձավ պետական կառավարման համակարգում գոյություն ունեցած կոռուպցիային, այդ համակարգի կոռուպցիոն բնույթին։ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ այդ համակարգը կառուցված է եղել այնպիսի սկզբունքով, որ երբ դրանից հանում ես կոռուպցիան, ոչինչ չի մնում։
Նիկոլ Փաշինյանն իհարկե իրավացի է։ Նախկին իշխանության ժամանակաշրջանում պետական կառավարման համակարգն ամբողջությամբ հիմնված է եղել կոռուցպիայի վրա, դա գիտեին ու գիտեն բոլորը, և դրանում համոզվելու համար որևէ գաղտնի փաստաթղթի կարիք չէր էլ զգացվում։ Իր այդ բացահայտմամբ Նիկոլ Փաշինյանն ընդամենը արձանագրեց այն, ինչ հայտնի էր բոլորին։ Արձանագրեց, սակայն, այդպես էլ չնշելով, թե ինչով է պատրաստվում «լցնել» պետական կառավարման համակարգը կոռուցպիան արմատախիլ անելուց հետո։
Այո, անցած մեկուկես տարիներին Նիկոլ Փաշինյանին հաջողվել է վերացնել առնվազն համակարգային կոռուպցիան։ Դա գործող իշխանության թերևս ամենանշանակալի ձեռքբերումներից է։ Միևնույն ժամանակ կոռուպցիան վերացնելուց հետո պետական կառավարման համակարգը, ըստ էության, հայտնվել է վակուումի մեջ, քանի որ կոռուպցիայի փոխարեն այդ համակարգում չի ներդրվել ոչինչ։ Կոռուպցիան եղել է Ռոբերտ Քոչարյանի ու Սերժ Սարգսյանի իշխանությունների պետական կառավարման համակարգի գաղափարախոսությունը, այն «շաղախը», որը սոսնձել է իշխանական բուրգը՝ ամենաներքևից մինչև իշխանության գագաթ։ Այսօր այդ սոսինձը չկա, բայց չկա նաև այն, ինչը պետք է փոխարիներ դրան։ Իսկ այդ փոխարինողի դեր պետք է կատարեին այն խնդիրները, այն առաքելությունը, որը բխում է իշխանության գլոբալ ռազմավարությունից, հայեցակարգերից, ծրագրերից։
Իշխանությունը, սակայն, գործնականում չունի այդպիսի ռազմավարություն, հայեցակարգ ծրագիր։ Արդյունքում պետական կառավարման համակարգը գործում է ընդամենը օպերատիվ կառավարման ռեժիմում՝ լուծելով ընթացիկ, օրվա խնդիրներ։ Սա որևէ -«-իզմի» չդավանող իշխանության հետևանքներից մեկն է, քանի որ երբ իշխանությունը չունի գաղափարաբանական հենք, պետական կառավարման համակարգը զրկվում է զարգացման տեսլականից ու, ըստ էության, նաև այն առաքելությունից, որին կոչված է։
Այս հարցում կա ևս մեկ հայեցակարգային խնդիր։ Նիկոլ Փաշինյանը խոսում է նախկին համակարգի արատներից, պետությունը ներսից քայքայած արատներից, և նա իրավացի է։ Միևնույն ժամանակ, վարչապետը այդ արատների վերացումը տեսնում է նույն այդ համակարգի տիրույթում։
Այսինքն՝ Նիկոլ Փաշինյանը ցանկանում է պայքարել այդ արատների դեմ, վերացնել դրանք՝ մնալով նույն այն ինստիտուցիոնալ հարությունում, որը սպասարկել է նախկին ռեժիմները։
Ռոբերտ Քոչարյանի ու Սերժ Սարգսյանի իշխանության ժամանակաշրջանում պետական կառավարման ողջ համակարգը, բոլոր պետական ինստիտուտները գործել են այդ իշխանության ոչ ֆորմալ խնդիրները սպասարկելու տրամաբանությամբ, նրանք ծառայել են քրեաօլիգարխիային, մենաշնորհային տնտեսությանը, իշխանության անօրինական վերարտադրությանը։ Եվ ահա, այդ ինստիտուտներով ու կառուցակարգերով Նիկոլ Փաշինյանը ցանկանում է վերացնել այդ նույն համակարգի ծնած արատները, ինչը մեծագույն մոլորություն է։ Առանց ինստիտուցիոնալ, համակարգային փոփոխությունների՝ այդ խնդիրը չի կարող լուծվել։ Մինչդեռ մենք իշխանության կողմից համակարգային վերափոխումներին, նոր ինստիտուտների ստեղծմանն ուղղված որևէ քայլ չենք տեսնում։ Նման քայլեր հնարավոր են միայն Սահմանադրական փոփոխությունների, օրնեսդրության արմատական վերափոխման միջոցով։ Սակայն իշխանությունը նման ճանապարհով գնալու մտադրություն չունի, Նիկոլ Փաշինյանն էլ վայելում է նույն այդ նախկին համակարգի տրամաբանությամբ ու դրան սպասարկելու նպատակով ստեղծված սուպերվարչապետությունը։
Հայաստանում երկու տասնամյակից ավելի տևած արատավոր համակարգն ունեցել է սահմանադրաիրավական ձևակերպում։ Սահմանադրաիրավական այդ կարգը պահպանվել է։ Նոր իշխանությունը, առանց դա վերափոխելու, ցանկանում է վերացնել նախկին համակարգի արատները, ինչը ձախողման դատապարտված ճանապարհ է։
Նիկոլ Փաշինյանը իշխանության ղեկին է արդեն մեկուկես տարի։ Այս ամբողջ ընթացքում նա զբաղված է միայն խնդիրներն արձանագրելով։ Դա, սակայն, առավելապես ընդդիմության գործառույթն է, ինչը ժամանակին մեծ հաջողությամբ կատարում էր Նիկոլ Փաշինյանը։ Իշխանության առաքելությունը ոչ միայն ու ոչ այնքան խնդիրներն արձանագրելն է, որքան դրանց լուծման տարբերակներ ներկայացնելը։ Ընդդիմադիր գործչի դերում գրեթե իդեալական կերպով հանդես եկող Նիկոլ Փաշինյանը դեռևս ամբողջությամբ չի ձերբազատվել ընդդիմադիր գործչի կաղապարներից։
Լուսանկարը՝ «Հետք»-ի
