Կառավարության ապրիլի 4-ի նիստում վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը բավականին ժամանակ է հատկացրել նախկին իշխող համակարգի տնտեսական վատ դերակատարության արձանագրման համար, իհարկե, անուղղակի արձանագրման:
Մասնավորապես, վարչապետը, օրինակ, խոսել է այն մասին, որ գազալցակայանների սեփականատեր նախկին օլիգարխները հարկային դաշտ բերելու կառավարության փորձին ի պատասխան հնարավոր է փորձում են գնային մանիպուլյացիաներով հարուցել հանրային դժգոհություն: Փաշինյանը կոշտ կերպով արձագանքել էր, որ այդպիսի փորձ որևէ մեկը չանի, քանի որ հակառակ դեպքում կստանա հանրային իշխանության դաժան հակահարվածը:
Մեկ այլ անդրադարձ է եղել հանրապետական նշանակության ճանապարհների նորոգմանը, որտեղ վարչապետը դարձյալ արձանագրել է, որ նախկին պաշտոնյաներ շարունակում են ճանապարհաշինության հաշվին փող աշխատելը, իրենց ախորժակով ազդելով ճանապարհների որակի վրա:
Հայտնի է, հազիվ թե որևէ մեկը վիճարկի, որ Հայաստանում բոլոր եկամտաբեր բիզնեսները, ոլորտները, ինչպիսին թե՛ գազալցակայանները, թե՛ ճանապարհաշինությունը, բաժանված, քվոտավորված են եղել նախկինում իշխող համակարգի բարձրաստիճան ներկայացուցիչների, մերձավորների, օլիգարխների միջև: Ըստ այդմ, այստեղ կասկած չկա, որ այդ ոլորտներում տրամադրություն ստեղծում են կամ եղանակ թելադրում են հենց նրանք: Մյուս կողմից, հենց այստեղ է առանցքային խնդիրներից մեկը, որն ամենևին նոր և հին իշխանության հարաբերության հարց չէ:
Հասկանալի է, որ այդ խնդիրը Նիկոլ Փաշինյանի համար դեռևս մնում է և, թերևս, տևական ժամանակ էլ կմնա քաղաքական զինանոցի կամ խաղաքարտերի տրցակի բավականին հաջող խաղարկվելիք միջոցների շարքում: Մյուս կողմից նաև աներկբա է դրա տակ եղած օբյեկտիվ իրողության հանգամանքը: Ավելին, հենց այդ հանգամանքն է, որ թույլ կտա վարչապետին տևական ժամանակ արդյունավետ խաղարկել այդ խաղաքարտը: Այսինքն՝ խնդրի իրական լինելն է, որ չի մաշեցնում խաղաքարտը: Բայց, ի վերջո, դա անվերջ օգտագործելի չէ: Միաժամանակ, չմաշող այդ խաղաքարտը կարող է մաշեցնել ժամանակը, որ էական փոփոխությունների համար ունի հեղափոխությամբ ձևավորված իշխանությունը: Այստեղ ապոկալիպտիկ ժամկետներ և իրողություններ չկան, սակայն ընդհանուր առմամբ արտացոլվում է Հայաստանի թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական զարգացման գլխավոր խնդիրներից մեկը՝ տնտեսական ստատուս-քվոյի, տնտեսական բովանդակության փոփոխությունը:
Ի վերջո, որքան էլ իրավապահ համակարգը խստագույնս արձագանքի հնարավոր կոռուպցիոն, մսխման ռիսկերին, չարաշահումներին և այլն, այդուհանդերձ ակնառու է, որ տնտեսության դաշտը բավականին հարաբերական և զգայուն է ու այստեղ հիմնարար խնդիրները լուծվում են ոչ թե կոշտ հակազդման գործիքներով, այլ տնտեսական մեխանիզմներով, տնտեսական քաղաքականության շնորհիվ նոր իրողություններ խթանելով: Դա չի նշանակում, որ կոշտ հակազդման գործիքները պետք չեն:
Անշուշտ պետք են, սակայն դրանց էֆեկտիվ գործածության ռեսուրսը սահմանափակ է, որովհետև այդ նախկին համակարգը, ի վերջո, իր իշխանության եղած շրջանում ինքզինք ապահովել է օրենսդրական և իրավա-պայմանագրային այնպիսի կարգավորումների դաշտով, որոնք թույլ են տալիս զգալիորեն պաշտպանվել իրավական միջամտությունից: Առավել ևս, երբ նոր իշխանությունն արդարացիորեն սահմանել է իրավունքը քաղաքական մահակի տեսքով չօգտագործելու սկզբունք: Բանն այն է, որ Հայաստանը նախորդ առնվազն քառորդ դարում «եփվել» է մի այնպիսի քրեա-քաղաքական քաոսում, որ այն «մահակով» հաղթահարելու փորձը ավելի շատ մահակն է վնասելու, քան հանգուցալուծելու է քաոսը, որքան էլ կան տրամադրություններ և, իհարկե, բոլորի համար մեծ ցանկություն՝ մի հարվածով հանգուցալուծել ամեն ինչ: Հարցն էլ հենց այն է, որ մի հարվածով ամեն ինչ չի հանգուցալուծվելու և պարզվելու է, որ սպառում ենք հարվածների իրավունքը՝ անխնա, սակայն չենք ստանում էֆեկտ, դրանով իսկ անուղղակի, սակայն որոշակի էֆեկտ ապահովելով այդ քաոսի համար:
Ըստ այդմ, այստեղ չափազանց մեծ նշանակություն է ստանում աշխատանքը տնտեսական հարաբերակցությունը փոխելու ուղղությամբ: Դա դյուրին աշխատանք չէ, սակայն դա է լուծումը: Այլ տեղ կա գուցե կարճաժամկետ հոգեկան բավարարվածություն, բայց լուծում չկա, չպետք է ընկնել խաբկանքի մեջ կամ փորձել դրան մղել կառավարությանը: Հայաստանին անհրաժեշտ է խաղի նոր կանոններ պարունակող ներդրումային ալիք, նոր կանոնների շուրջ կոնսոլիդացված սուբյեկտների հնարավորինս լայն շրջանակ՝ կառավարության առաջնորդությամբ, սակայն օրենսդրական համակարգային մեխանիզմների երաշխավորությամբ: Նախկին համակարգի խմբերի տնտեսական դիրքավորումների վրա իրավական մահակից շատ ավելի մեծ ներգործություն է ունենալու այդ հանգամանքը, հարաբերակցության փոփոխության հանգամանքը: Իհարկե, անկասկած, իրավական մեխանիզմների հանդարտ և հանգիստ կիրառմանը զուգահեռ: Բայց նախկին իշխող համակարգի հոգեբանության մեջ ամենաազդեցիկ եղել է և լինելու է փոքրամասնության զգացումը: Իշխանական-քաղաքական-հանրային առումով այդ զգացումը ստիպեց բոլորին մենակ թողնել Սերժ Սարգսյանին: Տնտեսական առումով նրանք դեռևս չունեն այդ զգացումը: Պետք է ձևավորել հենց դրա միջավայրը:
Լուսանկարը՝ Armeniasputnik-ի
