Վերջին օրերի լրահոսում արցախյան խնդրի, Օպերայի հարակից տարածքի սրճարանների ապամոնտաժման աղմուկի համատեքստում երկրորդական պլան մղվեց Հայաստանի համար չափազանց կարևոր ու վտանգներ պարունակող մի տեղեկատվություն։ «Ամուլսարի» սեփականատեր «Լիդիան» ընկերությունը հայտարարեց Հայաստանի կառավարության դեմ միջազգային արբիտրաժում գործընթաց հարուցելու մտադրության մասին։ Հայտարարության մեջ ասվում էր նաև, որ «Լիդիանը» կդիմի այդ քայլին, եթե առաջիկա 3-4 ամիսների ընթացքում Հայաստանի կառավարությունը փոխզիջումային լուծումներ չառաջարկի։ Այսպիսով, կառավարության խնդիրն է առաջիկա ամիսներին «Ամուլսարի» խնդրի կարգավորումը։ Ինչպե՞ս, ի՞նչ եղանակներով՝ իշխանության ու կառավարության խնդիրն է։ «Ամուլսարի» խնդիրը նախկին իշխանությունից նորերին ժառանգած թերևս ամենակնճռոտ, ամենաբազմաշերտ խնդիրն է, որը առանձին վերցրած մեկ ընկերության խնդիր չէ և շոշափում է շահերի բազմաշերտ ու բազմաբնույթ համալիր։ «Ամուլսարի» ծրագիրը Հայաստանի պատմության մեջ երբևէ իրականացված ամենախոշոր օտարերկրյա ներդրումային ծրագիրն է և եթե այդ ծրագիրը շարունակություն չունենա, եթե կառավարությունը չկարողանա «Լիդիանի» համար ընդունելի լուծումներ առաջարկել, այդ խնդիրն անդրադառնալու է Հայաստանի ներդրումային գրավչության վրա։ Անդրադառնալու է խիստ բացասաբար։
Որովհետև որևէ օտարերկրյա ներդրող Հայաստանում ներդրում կատարելուց առաջ ուսումնասիրելու է «Լիդիանի» պատմությունը ու եզրակացնելու է, որ Հայաստանում օտարերկրյա ներդրումները պաշտպանված չեն, որ պետությունը չի երաշխավորում արտաքին կապիտալի անձեռնմխելիությունը։ Եզրակացնելու են՝ անկախ նրանից, որքանով է այս պատմության մեջ «Լիդիանը» ճշմարտացի և որքանով սխալ։ «Լիդիանի» խնդրի լուծումը կառավարության համար կենսական նշանակություն ունի հատկապես հռչակված տնտեսական հեղափոխության իրականացման առումով։ Եթե «Լիդիանը» հեռացավ Հայաստանից, պետությունը վճարելու է ոչ միայն արբիտրաժային դատարանի սահմանած՝ 1.5-2 միլիարդ դոլարի գումարը, այլ վճարելու է նաև Հայաստանի ներդրումային գրավչությամբ։ Այսպիսով, կառավարության հռչակած տնտեսական հեղափոխության իրականացման հարցը կախված է «Լիդիանի» խնդրի հանգուցալուծումից։ Ընդ որում, սա այն հարցն է, որի դեպքում կառավարությունը չի կարող հղում անել նախկին իշխանություններին և հայտարարել, որ սա նախկին իշխանության հանցավորության հետևանք է։ Այո, մեծ հավանականությամբ դա այդպես է։ Սակայն այդ հանցավորության հետևանքի համար վճարելու է Հայաստանցի հարկատուն ու Հայաստանի տնտեսությունը՝ իր հեռանկարով։
Ընդհանարապես, օտարերկրյա ներդրումների հետ կապված մենք ունենք որոշակիորեն սխալ պատկերացումներ։ Մեզ թվում է, թե բավական է տարբեր համաժողովներում գեղեցիկ ելույթներ ունենալ Հայաստանի մասին, ներկայացնել մեր պատմական ժառանգությունն ու ԵԱՏՄ-ի անդամ լինելու հանգամանքը, և օտարերկրյա ներդրումները կհոսեն Հայաստան։ Դա շատ մակերեսային ու սխալ պատկերացում է, քանի որ իրականում օտարերկրյա ներդրողներին հետաքրքրում են ոչ թե նման ներկայացումները, այլ առաջին հերթին սեփականության պաշտպանությունն ու երկարաժամկետ գործունեություն ծավալելու հեռանկարները։ «Լիդիանի» օրինակը ցույց է տալիս, որ Հայաստանում սեփականության պաշտպանության ինստիտուտը չի գործում կամ գործում է ոչ ամբողջությամբ. արդեն մի քանի ամիս ցուցարարները փակել են «Ամուլսարի» հանքավայր տանող ճանապարհը և թույլ չեն տալիս որևէ աշխատանք իրականացնել հանքավայրում։
Կառավարությանն առաջիկա ամիսներին տքնաջան աշխատանք է սպասվում։ Իշխանությունը պետք է մոբիլիզացնի մտավոր, կադրային բոլոր ռեսուրսները «Լիդիանի» խնդրին ընդունելի լուծում գտնելու համար։ Հակառակ պարագան՝ «Լիդիանի» կողմից արբիտրաժ դիմելու սցենարը նշանակում է Հայաստանի վարկի ու հեղինակության զրոյացում՝ դրանից բխող բոլոր բացասական հետևանքներով։
