Ստեփանակերտում նախօրեին Հայաստանի վարչապետի հնչեցրած ելույթը գործնականում ազդակ և ուղերձ էր ուղղված ոչ միայն արցախյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում ներգրավված կենտրոններին և Բաքվին, և ոչ միայն նաև ոչ ֆորմալ ներգրավվածություն ունեցող կենտրոններին, այլ նաև Հայաստանի հանրությանն ու հանրային-քաղաքական սուբյեկտներին: Գործնականում, բովանդակային քննարկումների առաջարկը պետք է դիտարկել ոչ միայն արտաքին հասցեգրվածությամբ, այլ նաև ներքին, հաշվի առնելով այն, որ ներքին դաշտում Արցախի հարցի առնչությամբ բովանդակային քննարկումների, մտագրոհների հանգամանքը եղել է քառորդդարյա իրականության ամենամեծ բացերից մեկը: Այդ մասին մենք առիթ ունեցել ենք խոսելու բազմաթիվ անգամներ, դիտարկելով դա որպես ռազմավարական բացթողում: Պատճառը եղել է թերևս նույնքան պարզ: Հայաստանում ձևավորվել և իշխել է մի համակարգ, որը չուներ արցախյան հարցում հանրային-քաղաքական օժանդակ դիսկուրսի անհրաժեշտություն: Դա կզրկեր արտաքին ուղղության վրա այսպես ասած իրավիճակի տիրապետման մենաշնորհից, ըստ այդմ կբարդացներ արցախյան հարցը ներիշխանական խնդիրների լուծման գործիք դիտարկելու հնարավորությունը: Բայց, բացթողնման հետևանքով էլ նվազել է Հայաստանի պետական քաղաքականության հնարավորությունների շրջանակը:
Իրավիճակի շրջադարձը հրատապ է դարձնում նաև այդ բացթողնման լրացումը: Այստեղ նախաձեռնությունը պետք է գա իշխանությունից, այսինքն վերևից, բայց ոչ միայն: Օրինակ, Ստեփանակերտում հնչած ելույթը պետք է դիտարկել վերևից եկող նախաձեռնություն և ըստ այդմ պետք է տեսնել, թե ինչ է գալու ներքևից: Առայժմ ներքևից եկողը հուսադրող չէ, քանի որ եկածի մեջ գերակայում է նախկին իշխող համակարգի տարբեր շրջանակների տարաբնույթ արձագանքը, որը ոչ մի ընդհանուր կապ չունի պետական շահի և ռազմավարության հետ, ինչպես չի ունեցել այն ժամանակ, երբ այդ ուժերը եղել են իշխանության ու դրության տերը:
Մյուս կողմից, հանրությանը մատուցվում են խորհրդանշական մոտեցումներ, ինչպես օրինակ ԲՀԿ ակցիան խորհրդարանում՝ Արցախի դրոշներով ու Արցախը ես եմ կարգախոսով: Հուզական, զգայական տեսանկյունից ակցիան ողջունելի է, սակայն գործնական քաղաքականության առումով այն չունի որևէ էֆեկտ, որովհետև Արցախի բազմաթիվ դրոշների փոխարեն քաղաքական պրագմատիզմի և էֆեկտիվության տեսանկյունից շատ ավելին կլիներ Արցախի հարցի վերաբերյալ որևէ հայտարարությունը, որպես Ստեփանակերտում գծված նոր նշաձողի արձագանք: Առավել ևս, որ ինչպես նախկին իշխանությունը, այդպես էլ նախկին համակարգի երկրոդ բևեռ եղած կուսակցությունը՝ ԲՀԿ-ն, որոշակի պատասխանատվություն ունեն հենց արցախյան հարցի դիսկուրսի բացակայության համար, որը հատկապես լուրջ հետևանք ունեցավ 2012-16 թվականներին, երբ Հայաստանի շուրջ հյուսվում էր պատերազմի ցանցը՝ ներքին քաղաքական դիմադրության բացակայության պայմաններում:
Ներկայումս լեգիտիմ իշխանության առկայությունը էապես փոխում է իրավիճակը, սակայն դեռևս ձևավորված չէ քաղաքական դիմադրունակության ամբողջական համակարգը: Դրա ձևավորման համար պահանջվում է ներքին դիսկուրս, փորձագիտականից մինչև քաղաքական մակարդակ, որտեղ առանցքային պետք է լինի որևէ դիրքորոշման կամ մոտեցման համար պատասխանատվության զգացումը և համարձակությունը: Այլապես կարող է ստացվել իրավիճակ, երբ իշխանությունն Արցախի հարցում անցում է կատարում նոր բովանդակություն և տրամաբանություն, իսկ հանրային-քաղաքական կյանքը մնում է հնում: Առաջանալիք այդ խզվածքը ինչպես միշտ լցվելու է նենգափոխումներով ու շահարկումներով, որից շահողն ինչպես միշտ կարող է լինել ցանկացածը, իրապես քաղաքացուց ու պետությունից բացի:
