«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Քաղաքագետների միության նախագահ Հմայակ Հովհաննիսյանը
– Կազանի հանդիպումից հետո եղան հրապարակումներ, որ Ռուսաստանի նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևը հրաժարվում է այլևս եռակողմ ֆորմատի հանդիպումներից: Կարելի՞ է ասել, որ կազանյան հանդիպման ժամանակ ձախողվեց Ռուսաստանի` որպես առաջնային միջնորդի վարած քաղաքականությունը:
– Ես այն կարծիքին չեմ, որ Ռուսաստանն իր առջև նպատակ էր դրել ամեն գնով հասնել ստատուս քվոյի փոփոխության և որոշակի հանգուցալուծման, ինչպես նաև այն կարծիքին չեմ, որ մյուս համանախագահները նույնպես, չնայած որ ցուցադրում են բուռն ցանկություն հասնելու հարցի շուտափույթ կարգավորման, իսկապես իրենց առջև խնդիր են դրել ամեն գնով հասնել խնդրի լուծման: Ավելի շուտ ես կարծում եմ, որ երեք համանախագահողներն ամեն ինչ անում են, որ ցույց տան իրենց հետևողականությունն ու շուտափույթ լուծման ցանկությունը` այդուամենայնիվ գիտակցելով, որ ստատուս քվոյի պահպանումը չարյաց փոքրագույնն է, և գլխավորը պատերազմի վերսկսումը կանխելն է:
– Այդ դեպքում Մեդվեդևի նման դիրքորոշումն ինչպե՞ս կբացատրեք:
– Մյուս համանախագահողները փորձում էին Ռուսաստանին մղել առաջին պլան` քաջ գիտակցելով, որ այսօր հնարավոր չէ երկու կողմերի մոտեցումները ի մի բերել և պարտադրել նրանց որոշակի տարբերակ, քանզի Ադրբեջանն ուզում է ամեն ինչ և միանգամից: Այս հանգամանքը հաշվի առնելով` ԱՄՆ-ն և Ֆրանսիան փորձում էին Ռուսաստանին դարձնել այս հարցում գլխավոր դերակատարը և վերջինիս ուսերին բարդել «թամադայի» դերակատարություն` միաժամանակ ակնարկելով, որ եթե Ռուսաստանն իր բաժին գործը կատարի` հասնի Մադրիդյան սկզբունքների վավերացմանը և խաղաղության համաձայնագրի ստորագրմանը, ապա իրենք էլ կստանձնեն պատասխանատու դերակատարություն հայ-թուրքական արձանագրությունների կյանքի կոչման հարցում: Այսինքն` Միացյալ Նահանգները և Ֆրանսիան կարծես թե առաջարկել էին Ռուսաստանին բաժանել դերերը, քանզի Թուրքիային հաջողվեց երեք համանախագահների վզին փաթաթել այն «տրամաբանությունը», թե արձանագրությունների վավերացումը և կյանքի կոչելու հնարավորությունը կախված է ԼՂ հարցում շոշափելի տեղաշարժի արձանագրումից: Սակայն այսօր Ռուսաստանն, ըստ էության, ձեռքերը լվանում է` դրանով իսկ հասկացնելով, որ ինքն ամեն ինչ արել է և այլևս իր հետ պետք չէ հույսեր կապել, քանզի ինքը չի կարող կողմերին, մասնավորապես Ադրբեջանին լուծումներ պարտադրել: Այսպիսով, համանախագահողները Ադրբեջանին և Թուրքիային ցույց տվեցին, որ իրենք ամեն ինչ անում են փոխզիջումների ճանապարհով հասնելու լուծման, իսկ այդ փոխզիջումներն ավելի շատ զիջումներ են Հայաստանի համար, Ադրբեջանի զիջումները հետաձգված են, և դեռ հայտնի չէ, թե դրանք կյանքի կկոչվեն, թե ոչ: Փաստացիորեն համանախագահների ի ցույց դրած ցանկությունները Կազանում չիրականացան, և նրանք, փաստորեն, ապացուցեցին, որ այս ստատուս քվոն չարյաց փոքրագույնն է, իսկ պատերազմը չարյաց մեծագույնն է, և միջազգային հանրությունն այժմ խնդիր ունի զերծ պահել Ադրբեջանին պատերազմի վերսկսումից:
– Պարոն Հովհաննիսյան, եթե Ռուսաստանը հրաժարվում է կազմակերպել Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների հանդիպումները, կարելի՞ է ենթադրել, որ այժմ առաջնային միջնորդի դերը կստանձնի Ֆրանսիան կամ Միացյալ Նահանգները:
– Ո՛չ Ռուսաստանն էր ձգտում այդ դերը ստանձնել, ո՛չ էլ մյուս միջնորդներն են ձգտում այդ դերը վերցնել Ռուսաստանից: Պետք չէ մոռանալ, որ այս տարիների ընթացքում կողմերն ամենամոտն են կանգնած եղել հարցի հանգուցալուծմանը Քի Վեսթի հանդիպման ժամանակ, իսկ այդ ժամանակ Միացյալ Նահանգներն էր ստանձնել առաջնահերթ դերակատարությունը: Պետք չէ մոռանալ Ռամբուեի բանակցությունները, որի ժամանակ էլ Ֆրանսիան էր առաջնային միջնորդ: Այսինքն` այնպես չէ, որ այս տարիների ընթացքում Ռուսաստանը մշտապես առաջնահերթ դերակատարություն է ստանձնել. այս տարիների ընթացքում բոլոր համանախագահող երկրներն էլ ստանձնել են այդ դերը: Իմ կարծիքով, համանախագահողները չեն վառվում ցանկությունից առաջնահերթ միջնորդական դերակատարություն ստանձնելու, և չեմ կարծում, որ դրանով այսօր կարող է շահագրգռված լինել ԱՄՆ-ն կամ Ֆրանսիան, նամանավանդ այս ժամանակաշրջանում, երբ ընտրություններ են սպասվում ե՛ւ ԱՄՆ-ում, ե՛ւ Ֆրանսիայում, ե՛ւ Ռուսաստանում, ինչն էլ նշանակում է, որ կարգավորման գործընթացում բավականին երկարաժամկետ ընդմիջում է հաստատվելու, որի ընթացքում միջազգային հանրությունը լրացուցիչ քայլեր կձեռնարկի կանխելու պատերազմական գործողությունների վերսկսումը` ապավինելով այն թեզին, որ վատ խաղաղությունը լավ պատերազմից գերադասելի է, իսկ ստատուս քվոն թեկուզ փխրուն, բայց խաղաղություն է:
– Իսկ ինչքանո՞վ է մեծ պատերազմի վերսկսման հավանականությունը:
– Եթե որևէ երկիր ամպագոռգոռ հայտարարություններ է անում, որ վճռական է սկսել պատերազմ, ապա դա ցույց է տալիս, որ այդ երկիրը ոչ թե մտադիր է իսկապես պատերազմ սկսել, այլ փորձում է ճնշում գործադրել հակառակ կողմի վրա` վախեցնելով պատերազմի վտանգով, քանզի իրականում պատերազմելու մտադրություն ունեցող երկիրն ամպագոռգոռ հայտարարություններ չի անում, այլ հարձակվում է: Ադրբեջանը պատերազմական հայտարարություններով փորձում է ահաբեկել համանախագահողներին, միջազգային հանրությանը` քաջ գիտակցելով, որ Հարավային Կովկասն իր աշխարհաքաղաքական դիրքով, տնտեսական հնարավորություններով չափազանց կարևոր նշանակություն ունի վերջիններիս համար: Այնուամենայնիվ, Ադրբեջանը չի կարող չգիտակցել, որ իրեն չեն ներվի միակողմանի քայլերը, և թե որքան ծանր հետևանքներ կունենա պատերազմի վերսկսումն իր համար մի իրավիճակում, երբ, ըստ էության, աշխարհաքաղաքական կենտրոնների հիմնական խնդիրը պատերազմի վերսկսումը կանխելն է: Ես համոզված եմ, որ քանի դեռ ադրբեջանական նավթի վերջին բարելը և ադրբեջանական գազի վերջին կուբամետրը չի սպառվել, պատերազմ չի լինի, իսկ եթե Ադրբեջանը փորձի վերսկսել պատերազմը, ապա այն հենց արմատում ու հենց սկզբից կանխվելու է շատ խիստ միջոցներով, և այդ քայլերն իրականացնելուց չեն խուսափի համանախագահող երկրներից և ոչ մեկը:
