«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Գերմանիայի արտաքին քաղաքականության խորհրդին կից՝ Բերթոլդ Բեյցի անվան վերլուծական կենտրոնի տնօրեն, միջազգայնագետ Ալեքսանդր Ռարը:
– Պարոն Ռար, Իրանի և համաշխարհային առաջնորդների միջև իրանական միջուկային խնդրի վերաբերյալ բանակցությունները շարունակվում են, և թվում է՝ հանգուցալուծումն արդեն տեսանելի է: Իրանի հետ համաձայնությունն ի՞նչ հետևանքներ կարող է ունենալ տարածաշրջանում:
– Այստեղ ես երկու հարց կընդգծեի: Իրանի հարցի լուծումը շատ դրական է լինելու: Իրանը հրաժարվելու է ատոմային զենքից և կանգնեցնելու է ատոմային զենքի արդյունաբերությունը, որի պարագայում կարճաժամկետ գործընթացում տարածաշրջանը կխաղաղվի, որովհետև Իրանի դեմ ռազմական գործողությունների հավանականությունը կզրոյանա, արդյունքում կհանգստանա նաև Իսրայելը, քանի որ Իսրայելը ներկայումս թերահավատորեն է վերաբերվում կարգավորման ներկայիս բանակցություններին: Կարծում եմ, որ իրավիճակի կարգավորումը կհանգեցնի ատոմային զենքի չտարածմանը:
Եթե այս հարցերի շուրջ գերտերությունները համաձայնության գան, ապա կսկսվի տնտեսական բում՝ խորացված առևտուր Իրանի և Արևմուտքի միջև: Իրանը կսկսի գազ վաճառել Արևմուտքին՝ դառնալով աշխարհի էներգետիկ քաղաքականության հզոր խաղացողներից մեկը: Իրանի միջոցով կարող են անցնել էներգակիրները Կասպյան տարածաշրջանի արևելյան հատվածից մինչև Թուրքիա, այսինքն՝ նման նախագծերի հետ են հույսեր կապում եվրոպացիները:
Ես կարծում եմ, որ Իրանի ատոմային խնդրի լուծումը և Արևմուտքի ու Իրանի միջև լավ հարաբերությունների ձևավորումը հանգեցնելու են նրան, որ Իրանը կարողանալու է ամրապնդել անվտանգությունն աֆղանական տարածաշրջանում ՆԱՏՕ-ի զորքերի դուրսբերումից հետո, ուստի կարևոր է, որ իրանական խնդիրը լուծվի մինչև Աֆղանստանից զորքերի դուրսբերումը, որպեսզի Իրանը դրական դերակատարություն ունենա և ոչ բացասական:
Ռուսաստանի համար ևս Իրանի հետ համագործակցությունը ատոմային արդյունաբերության և աֆղանական խնդրի կարգավորման շուրջ դրական է. չէ՞ որ Իրանը ոչ մի պարագայում չպետք է ողջունի, ինչպես նախկինում ընդունված էր ասել, իսլամական տեռորը Հյուսիսային Կովկասում:
Այսինքն՝ բոլոր ուղղություններով լարվածությունը և տարածաշրջանային սպառնալիքները կվերանան, ինչպես նաև կվերանան Ամերիկայի և Ռուսաստանի միջև հակասությունները, ապա նաև հակամարտության սպառնալիքը: Ամփոփելով՝ ասեմ, որ Իրանի ատոմային զենքի շուրջ հակամարտության կարգավորումը դրականորեն կանդրադառնա սիրիական, աֆղանական կոնֆլիկտների հանգուցալուծման և ՌԴ-Ամերիկա հարաբերությունների վրա: Մերձավոր Արևելքին սպասվում է խաղաղություն ու բարգավաճում, քանի որ իրանական խնդիրը, որը տասը տարի եղել է տարածաշրջանի առանցքային խնդիրը, լուծվում է:
– Պարոն Ռար, շատ տեսակետներ են հնչում, որ այս խնդրի հնարավոր կարգավորումը, որը ևս ձեռնտու չէ ՌԴ–ին, մեծացնելու է ՌԴ–Իրան, ՌԴ–Արևմուտք, Իրան–Սաուդյան Արաբիա լարվածությունը, քանի որ Իրան–Արևմուտք բանակցություններով և պատժամիջոցների վերացման հեռանկարով ոգևորված՝ Իրանի նավթի նախարարը դեկտեմբերի սկզբին ասել էր, որ Իրանը պատրաստ է գնային պատերազմ սկսել՝ մեծացնելով նավթի արդյունահանումը, եթե նույնիսկ գներն ընկնեն: Նման սցենարներն իրատեսական համարո՞ւմ եք:
– Երբ Իրանը դուրս գա շրջափակումից, կկարողանա Արևմուտքում, Ասիայում վաճառել մեծածավալ գազ ու նավթ, կդառնա հզոր մրցակից և՛ Ռուսաստանի, և՛ Ամերիկայի, և՛ Ղազախստանի, և՛ Ադրբեջանի համար: Իհարկե, Իրանը կմտնի մեծ խաղի մեջ, բայց դա դրական է. թող որ տնտեսական մրցակցություն լինի, քանի որ եթե նույնիսկ մեզ այն դուր չգա, ավելի լավ է, քան պատերազմի վտանգը Մերձավոր Արևելքում: Ուստի այս պարագայում ես կարծում եմ՝ հավանականությունը, որ Իրանի հարցի կարգավորումը կստորադասի ռուսական շահերը, երկրորդական է:
Եթե խոսենք Ռուսաստանի մասին, ապա նրա համար գլխավորն այն է, որ Իրանի շուկան բացվելու է, և այնտեղ առաջին հերթին ռուսական զենք է մատակարարվելու: Ես կարծում եմ, որ այստեղ ՌԴ-ն ավելին կաշխատի, քան նավթի ցածր գնից կկորցնի, իրանական շուկան ևս բաց կլինի ռուսական ապրանքների համար: Իրանը ՌԴ հարևանն է, ավելի շատ Ռուսաստանն է շահելու այդ կարգավորումից, քան մյուս երկրները: Այստեղ ես կուզեի նշել, որ շահելու են Իրանի բոլոր հարևանները, ինչպես Ռուսաստանը, այնպես էլ Վրաստանը, Հայաստանը, Ադրբեջանը, որոնց համար կբացվեն առևտրի մեծ հնարավորություններ: Հնարավոր է՝ այս երկրները դառնան նաև տարանցիկ երկրներ՝ բացի առևտրական լայն հնարավորություններից: Այստեղ ես միայն դրականն եմ տեսնում:
– Պարոն Ռար, իսկ Իրանի ատոմային ծրագրի շուրջ համաձայնությունն ինչպե՞ս կանդրադառնա տարածաշրջանային այնպիսի հակամարտությունների վրա, ինչպիսիք են ԼՂ հակամարտությունը կամ հայ–թուրքական հարաբերությունները: Տեսակետ կա, որ սրանք կհայտնվեն երկրորդ պլանում, քանի որ Իրանը կհայտնվի գերտերությունների ուշադրության կենտրոնում:
– Ես նախ կասեի, որ Իրանի խնդրի կարգավորումը կօգնի լուծել սիրիական և աֆղանական հակամարտությունները, քանի որ այդ հարցի լուծումն առաջին հերթին Ամերիկա-ՌԴ լավ հարաբերությունների դեմոնստրացիայի արդյունք է: Եթե այս հարցում այս երկու կենտրոնների միջև լինի համաձայնություն, բնական է, որ այդ երկու կենտրոնները բոլոր հակամարտություններում համաձայնության կգան: Բայց հետխորհրդային տարածքում առկա հակամարտությունները պետք է այլ հարթության մեջ լուծվեն, նման հակամարտությունների հանգուցալուծման համար ևս միշտ կարևոր է, որ համաշխարհային գերտերությունները համաձայնություններ ունենան: Այսինքն՝ կարևորագույնն այն է, որ իրանական խնդրի կարգավորումը կօգնի տարածաշրջանում բոլոր լոկալ հակամարտությունների հանգուցալուծմանը:
