2013թ. դեկտեմբերի 7-ին լրանում է Սպիտակի երկրաշարժի 25-րդ տարին, որը խլեց ավելի քան 24 հազար մարդու կյանք: Քառորդ դար անց շուրջ 4500 ընտանիք շարունակում է ապրել տնակներում՝ սպասելով օգնության՝ գրում է գերմանական Deutsche Welle-ը:
Այդ ամենը տեղի է ունեցել չորեքշաբթի: 1988թ. դեկտեմբերի 7-ին` ժամը 11.41-ին 6.8 մագնիտուդ ուժգնությամբ երկրաշարժը ցնցեց Հայաստանի Խորհրդային Հանրապետության հյուսիսային մասը: Հետևանքները կործանարար էին:
«Դա ամենասարսափելի բանն էր, որ երբևէ տեսել էի իմ կյանքում: Փողոցով արյան գետեր էին հոսում: Ես հիշում եմ՝ ինչպես էին նրանք երեխաների աճյունները դնում փողոցներում: Ես այնքան եմ լացել: 25 տարի է անցել, սակայն ես այդ օրը հիշում եմ ինչպես երեկ»,- ասել է երկրաշարժի ականատես Մանյա Գրիգորյանը, ով այսօր շարունակում է ապրել այդ շրջանում:
93-ամյա Գրիգորյանը սովոր է դժվարություններին: Նա անցել է Երկրորդ աշխարհամարտի, 1990-ականների Ղարաբաղյան պատերազմի և մի քանի երկրաշարժերի միջով: 1988թ. Սպիտակի երկրաշարժից հետո ստիպված էր բանակվել վագոն-տնակում:
«Իմ կյանքը դժվար է: Հազիվ թե դա կարելի է կյանք կոչել: Այստեղ լոգարան չկա, ջեռուցում չկա: Ինչպե՞ս կարելի է ապրել այստեղ»,- ասել է Գրիգորյանը և հավելել, որ ամենածանր ձմեռներն են, երբ միջին ջերմաստիճանը կազմում է -10 աստիճան ըստ Ցելսիուսի, իսկ ինքը տաքանում է գազի փոքրիկ շարժական վառարանով:
Գրիգորյանի վագոն-տնակը տեղակայված է Հայաստանի Գյումրի քաղաքի խարխուլ շրջաններից մեկում, որը 1988-ի երկրաշարժի տուժած քաղաքներից մեկն է: Փոշոտ փողոցները լի են աղբով: Խորհրդային Միության ժամանակ Գյումրին եղել է կարևոր արդյունաբերական քաղաք, մասնավորապես տեքստիլ արտադրության: Այժմ այն Հայաստանի ամենաաղքատ շրջաններից մեկն է:
Գայանե Ենոքյանը բնակվում է քաղաքի մյուս ծայրում: Նա 22 տարեկան է եղել երկրաշարժի ժամանակ և այդ օրը աշխատել է տեղի գործարանում, որի շենքը փլուզվել է: Սակայն Գայանեին հաջողվել է դուրս գալ փլատակերի տակից:
Ենոքյանը ևս ապրում է վագոն-տնակում, որը կոչում են «դոմիկ»: Տան պատուհանները պատրաստված են էժան պլաստմասսայից: «Առավոտյան այն սառում է: Դա իմ առողջական խնդիրների հիմնական պատճառն է: Իմ շորերը կեղտոտ են, որովհետև պետք է ջուր կրեմ դրանք լվալու համար, բացի այդ` գումար չունեմ մաքրող միջոց գնելու համար»,- ասել է նա:
Ենոքյանի մայրը մահացել է 2001թ.: Նա հավատացած է, որ մոր մահվան պատճառը մասամբ կապված է կենցաղային վատ պայմանների հետ:
Ծախսված պետական փողեր
Ենոքյանը և Գրիգորյանը երկուսն են Գյումրիում մեծաթիվ այն մարդկանցից, որոնք դեռևս սպասում են կացարանի, որը կառավարությունը խոստացել է նրանց այն բանից հետո, երբ վերջիններս կորցրեցին իրենց տները երկրաշարժից հետո: Խորհրդային Միությունը կառուցել է 4000 բնակարան նախքան 1991թ. փլուզվելը, իսկ վերջին 22 տարիների ընթացքում կառուցվել է ավելի քան 20 հազար բնակարան, սակայն դա դեռ բավական չէ:
«Հիմնական ենթակառուցվածքները` էլեկտրականություն, ջուր, դպրոցներ, ճանապարհներ, ավերվել էին»,- նշում է Շիրակի մարզպետարանի աշխատակազմի քաղաքաշինության վարչության պետ Ալբերտ Մարգարյանը և հավելում, որ ֆինանսական միջոցներ չկան ավելի հեռուն գնալու համար:
Մարգարյանի խոսքերով՝ բնակարան չունեցող ընտանիքներից շուրջ 3500-ը բնակարան ստանալու իրավունք չունեն կամ այն պատճառով, որ գյուղից տեղափոխվել են քաղաք աշխատանք գտնելու համար, կամ ունեցել են բնակարան և վաճառել են այն: Վերջինը վերաբերում է Սվետա Գաբրիելյանին՝ երկու երեխաների մորը, ով վաճառել է բնակարանը աչքի վիրահատության համար վճարելու համար:
Մարգարյանը նաև նշել է, որ որոշ բնակարաններ դեռ կկառուցվեն, որոնք մարդկանց կվաճառվեն ցածր գներով և հատուկ պայմաններով: Սակայն մինչ դա տեղի կունենա՝ մարդիկ մահանում են Հայաստանում խիստ ձմռան պայմաններում՝ ասում են տեղի բնակիչները:
«Երբ շատ ցուրտ է լինում, որոշ մարդիկ ուղղակի գնում են քնելու: Իսկ առավոտյան նրանց գտնում են սառցահարումից մահացած»,- ասել է Սվետա Գաբրիելյանը:
