Միացյալ Նահանգների նախագահ Դոնալդ Թրամփը Ադրբեջանի նախագահ Ալիևին շնորհավորելով Ադրբեջանի առաջին հանրապետության 100-ամյակի առիթով՝ շնորհավորական ուղերձում անդրադարձել է նաև Արցախյան խնդրին և ասել, թե առաջիկա ամիսները հնարավորություն կբերեն հակամարտության կարգավորման համար, ինչը գործակցության էլ ավելի լավ պայմաններ կստեղծի Ադրբեջանի և Նահանգների համար:
Դոնալդ Թրամփի շնորհավորանքում Արցախյան հակամարտության կարգավորման հնարավորության մասին հիշատակումը առիթ կդառնա դիտարկումների և մեկնաբանությունների, թե ԱՄՆ նախագահն ինչ նկատի ունի առաջիկա ամիսներին կարգավորման հնարավորությունների մասին խոսելով: Այստեղ իրականությունը երևի թե արժե դիտարկել առնվազն երկու ասպեկտով: Նախ՝ շնորհավորական ուղերձը ստանդարտ արարողակարգ է, և դրանում, իհարկե, նույն ստանդարտի մեջ կարող է լինել նաև Արցախյան հակամարտության կարգավորման խնդրի հիշեցումը՝ հաշվի առնելով այդ խնդրի կարևորությունը: Մյուս կողմից՝ այդ դեպքում ինչո՞ւ հատկապես նշել առաջիկա ամիսներ ժամկետը: Հարցը իհարկե կարող է ունենալ հիմք: Ի՞նչ է սպասում Դոնալդ Թրամփը, որի մի որոշումն, օրինակ, արժանացել էր Ադրբեջանի իշխանության քննադատությանը:
Բաքուն դժգոհություն էր հայտնել Երուսաղեմը Իսրայելի մայրաքաղաք ճանաչելու և ԱՄՆ դեսպանատունն այնտեղ տեղափոխելու Դոնալդ Թրամփի որոշման կապակցությամբ: Բաքվի համար խնդիրն այստեղ, բացի այսպես ասած՝ մահմեդական համերաշխության հանգամանքից, արաբական աշխարհի երկրների, նաև Թուրքիայի հետ հարաբերությունից, անկասկած նաև մեկ այլ կարևոր և նուրբ դաշտում է: Երուսաղեմի ճանաչումը ԱՄՆ նախագահ Թրամփը ամիսներ առաջ մեկնաբանել էր առկա իրականությունը ճանաչելու անհրաժեշտությամբ: Իսկ Ադրբեջանի համար դա ցավոտ խնդիր է, ու եթե դառնա ամերիկյան քաղաքականության թրենդ կամ ուղենիշ, իսկ դրա հավանականությունը, մեղմ ասած, փոքր չէ, ապա դա կնշանակի, որ իրականությունը ճանաչելը տարածվելու է նաև Արցախյան խնդրի վրա: Առավել ևս, որ խոշոր հաշվով դե ֆակտո մակարդակում այստեղ վարվում է հենց այդ՝ իրականությունը ճանաչելու քաղաքականությունը:
Ճանաչված է առկա ստատուս քվոն, որ ձևավորվել է 1994 թվականի հրադադարից առաջ, նաև ճանաչվեց դրա փոքր-ինչ փոփոխությունը 2016 թվականի քառօրյա պատերազմում: Այսինքն՝ խոշոր հաշվով այստեղ նույնպես վարվում է իրականության ճանաչման քաղաքականություն, ինչից Ադրբեջանը նաև դժգոհել է նախորդ տարիներին, տարբեր տողատակերով և նույնիսկ ուղիղ հայտարարություններով, որ արել է Ալիևը: Ի վերջո, Վիեննայի օրակարգը, որ առաջ քաշվեց ապրիլյան պատերազմից հետո՝ ԱՄՆ նախաձեռնությամբ, հրադադարի պահպանման մեխանիզմների տեղակայման միջոցով իրականությունը ճանաչելու մոտեցումն էր:
Երուսաղեմի հարցում Թրամփը վերահաստատել է այդ մոտեցումը, և այդ իմաստով, առաջիկա ամիսներին կարգավորման մասին խոսելով, ԱՄՆ նախագահը թերևս նկատի ունի այն, որ Ադրբեջանը կանգնած է երկընտրանքի առաջ՝ կա՛մ ճանաչել իրողությունները և ներգրավվել դրանց քաղաքական-դիվանագիտական կառավարմանը՝ ապահովելով կայունություն, և այդպիսով պատրաստվել խաղաղությանը, կա՛մ իրականությունը փոխել պատերազմով, որովհետև այլ կերպ այն փոխել հնարավոր չէ: Բայց Ադրբեջանը կարո՞ղ է փոխել այն պատերազմով: Այստեղ իհարկե իրավիճակը երկիմաստ է:
Ակնհայտ է, որ խոշոր փոփոխության Ադրբեջանն ունակ չէ՝ մի շարք պատճառներով. միայն միլիարդավոր սպառազինությունը դեռ քիչ է: Մյուս կողմից՝ ապրիլյան քառօրյան Բաքվի համար, այսպես ասած, փոքր, դիրք առ դիրք փոփոխության օրինակ է: Բայց այստեղ կան հարցեր՝ քանի՞ այդպիսի ավանտյուրա և որքա՞ն զոհ պետք է տա Ադրբեջանը՝ դիրք առ դիրք փոքր փոփոխություններ անելու համար: Եվ երկրորդ՝ մյուս որևէ փորձի ժամանակ Ադրբեջանը չունի ապրիլյանի իր գլխավոր «առավելությունը»՝ հայկական կողմի անպատրաստությունն ու անսպասելիությունը:
Ըստ այդմ՝ Թրամփի ուղերձն Ալիևին, իհարկե, առաջիկա ամիսներին իրականությունը ճանաչելու և իրավիճակը կարգավորելու ուղերձն է, որի դիմաց ԱՄՆ-ը փաստորեն Ալիևին խոստանում է ավելի լոյալ վերաբերմունք, հատկապես ապրիլին արտահերթ նախագահական ընտրությունից հետո, երբ Ալիևին շնորհավորեցին մեծ ուշացումով և բավականին զուսպ տեքստով:
Այս ամենը տեղի է ունենում Հայաստանում փոփոխությունների համատեքստում, որոնք հայկական կողմի համար բացում են թե՛ ներքին, թե՛ արտաքին քաղաքականության մեծ հնարավորություններ, օժտում դիվանագիտական ուժի աննախադեպ պաշարով՝ հանրային լեգիտիմությամբ, ինչը կարող է և պետք է արտահայտվի հայկական քաղաքականության վերափոխումով, ինչի նշանները նշմարվեցին Նիկոլ Փաշինյանի՝ Արցախ կատարած այցի ընթացքում, իսկ հետո ամբողջացան Մինսկի խմբի համանախագահներ ԱՄՆ-ի ու Ռուսաստանի նախագահների շնորհավորանքներով:
