ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները տարածաշրջանային այցից հետո, որտեղ գլխավոր խնդիր էր դիտվում Սերժ Սարգսյանի և Իլհամ Ալիևի հանդիպում կազմակերպելը, համատեղ հայտարարութամբ են հանդես եկել, որում հետաքրքիր անդրադարձ կա ռազմական գործողությունների թեմային:
Համանախագահները բավական համառոտ հայտարարության մեջ հատուկ տեղ են հատկացրել այս խնդրին և հայտարարել, որ ռազմական գործողությունները «հատկապես այս պահին» կդիտվեն որպես խաղաղության գործընթացի դեմ ոտնձգություն:
Սա նախ և առաջ վկայում է մի բանի մասին. հիմա, քան երբևէ կա՛մ մեծ է պատերազմի հավանականությունը, կա՛մ այդ հավանականությունը շատ մեծ է եղել, և միայն տարածաշրջան այցի ընթացքում է հնարավոր եղել չեզոքացնել նման զարգացումները, և համանախագահները, այսպես ասած, հեռանալուց առաջ զգուշացնում են մեկ անգամ էլ, որ ռազմական գործողությունների վերսկսումը կարող է ծանր հետևանքներ ունենալ:
Թե ով էր մտադիր ռազմական գործողություններ իրականացնել, կամ ով էր մտադիր հրահրել այդպիսի գործողություններ, մնում է միայն գուշակել: Վերջին շրջանում պատերազմի բավական մեծ սպառնալիքներ էին հնչում Հայաստանի Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագիր նախաստորագրելու գործընթացին ընդառաջ: Ռուսական փորձագիտական շրջանակները ակտիվորեն շրջանառում էին այդ գաղափարը՝ հայտարարելով, որ նախաստորագրման դեպքում Հայաստանը կարող է անպաշտպան մնալ ադրբեջանական հնարավոր ագրեսիային ընդառաջ: Թեև սեպտեմբերի 3-ից հետո պաշտոնական Երևանը սկսեց հայտարարել, որ անվտանգության նկատառումներից ելնելով է նախընտրել Մաքսային միությունը, սակայն հետագայում տեղի ունեցան զարգացումներ, որոնք ակնհայտորեն խոսում էին անվտանգության հարցերում իրավիճակի սրման, ոչ թե պաշտպանվածության մակարդակի բարձրացման մասին: Խոսքն այն մասին է, որ ադրբեջանցիները սկսեցին ակտիվորեն գնդակոծել Տավուշի մարզի միջպետական և հանրապետական նշանակության ճանապարհները, ընդ որում՝ այնպես, որ հայկական կողմը ստիպված եղավ դադարեցնել այդ ճանապարհներով երթևեկությունը և մտածել արդեն այլընտրանքային ուղիների մասին: Այսինքն՝ ակնհայտ էր, որ Մաքսային միությունը ոչ թե թուլացրեց տարածաշրջանային լարվածության ֆոնը՝ բարձրացնելով Հայաստանի անվտանգությունը, այլ, ըստ էության, էլ ավելի լարեց այն՝ միևնույն ժամանակ հայտնի հայտարարությունների միջոցով քարտ-բլանշ տալով Ադրբեջանին: Խոսքը ՄՄ Հայաստանի անդամակցության հարցում Ադրբեջանի կարծիքը հաշվի առնելու մասին հայտարարությանն է վերաբերում:
Ահա այս իրավիճակում ակնհայտ է, որ ակտիվություն սկսեց ցուցաբերել Ամերիկայի Միացյալ նահանգները՝ հայտարարելով, որ ակտիվացնում է ջանքերը Ղարաբաղյան կարգավորման շուրջ: Սրան հաջորդեց համանախագահների տարածաշրջանային այցը, թեև մինչ այդ Ադբեջան առանձին այց կատարեց նաև ամերիկացի համանախագահը:
Ամենայն հավանականությամբ, հենց այդ միջոցով է հնարավոր եղել զսպել տարածաշրջանում հասունացող ռազմական ավանտյուրան, որ լինելու էր սեպտեմբերի 3-ից հետո հետևողականորեն Հայաստանին քաղաքական կշռից զրկելու գործընթացի ուղղակի արդյունքը, որ իրականացնում էին ՄՄ երկրները Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ համատեղ:
Այստեղ, սակայն, բնականաբար հարց է առաջանում, թե ինչքան ժամանակով է հնարավոր եղել կանխել պատերազմի վտանգը, քանի որ այն գեներացնող խմբակը անկասկած չի հրաժարվելու նույն կետին վերադառնալու մտադրություններից:
