Պետեկամուտների կոմիտեն երեկ հրապարակել է այս տարվա ինը ամիսների՝ հունվար-սեպտեմբերի հարկային եկամուտների և տուրքերի տվյալները: Այդ ընթացքում հավաքագրվել է 835 մլրդ դրամ եկամուտ, ինչն անցած տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 6.2 տոկոսով:
Սա, ըստ էության, շատ վատ ցուցանիշ չէ՝ համեմատած այն նպատակների կամ ծրագրի հետ, ինչն այս տարվա համար իր առջև դրել է գործող կառավարությունը: Բայց չենք էլ կարող ասել, թե կառավարությունն այսպիսով կարող է խորը շունչ քաշել, քանի որ բյուջեի եկամուտների տարեկան հավաքագրման ապահովումն այլևս կարելի է իրողություն համարել: Ո՛չ: Բյուջեի եկամտային մասը թերակատարելու վտանգը դեռ առկա է, և այդ ցուցանիշները նման ենթադրություն անելու նախադրյալ տալիս են:
Նախ՝ նորից վերհիշենք ՊԵԿ նախագահ Վարդան Հարությունյանի այն հայտարարությունը, թե այս տարվա ինը ամիսներին իրենք հավաքագրել են մոտ 860 մլրդ դրամ հարկային եկամուտներ՝ իհարկե, ներառյալ նաև ԱԱՀ-ի հետվերադարձը: Վ. Հարությունյանն այստեղ մի փոքր, այսպես ասած, «մուխլյոժ» է արել, քանի որ ԱԱՀ-ի գանձումը դժվար է եկամուտ համարել և ներառել ընդհանուր եկամուտների մեջ: Չէ՞ որ այն սահմանին գանձվում է տարվա ընթացքում վերադարձնելու պայմանով: Եվ ի սկզբանե վերադարձման ենթակա գումարը եկամուտ համարելը ու եկամտային թիվն ուռճացնելը, մեղմ ասած, այնքան էլ կոռեկտ չէ, ինչն արել է մեր ՊԵԿ նախագահը: Իհարկե, նախկինում հավաքագրման մեխանիզմների որոշակի անկատարություն է եղել, և բյուջեի ծախսային մասով ԱԱՀ-ի հետվերադարձելիության գումարներ են նախատեսված եղել: Եվ նույն չափի գումար էլ բյուջեում դրվել է որպես եկամուտ: Հիմա արդեն այդ հետվերադարձի գումարը որպես ծախս նախատեսված չէ, ինչը միանգամից հետ է վերադարձվում ԱԱՀ-ի հավաքագրված գումարներից՝ առանց եկամուտ հաշվարկելու:
Իսկ ՊԵԿ-ի երեկ հրապարակած հաշվետվության մեջ այդ գերատեսչության ղեկավարի հայտարարած 860 մլրդ թիվը չկար: Փոխարենը, ինչպես նշեցինք, կար հարկային եկամուտների և տուրքերի տվյալը՝ 835 մլրդ: 25 մլրդ-ը, փաստորեն, ԱԱՀ-ի գումարն էր: Իսկ միայն սեպտեմբեր ամսվա հավաքագրված գումարը կազմում է մոտ 99,9 մլրդ դրամ: Այս տարվա համար սա երկրորդ խոշոր հավաքագրումն է՝ ապրիլ ամսվա 107 մլրդ-ի փոխարեն: Իսկ մյուս բոլոր ամիսներին հավաքվել է 88-94 մլրդ դրամ: Իհարկե, որոշակի սպասում կա, որ սեպտեմբերը հարկային հավաքագրումների առումով ակտիվ ամիս է՝ այն առումով, որ դրա նախորդ՝ օգոստոս ամսին ակտիվ առևտուր է լինում պայմանավորված նոր ուսումնական տարվա սկսվելու հետ: Բացի այդ, օգոստոսը նաև զբոսաշրջության ոլորտում է ակտիվ ամիս: Այս և այլ գործոնները պետք է որ նպաստեն հարկային եկամուտների հավաքագրմանը: Բայց սեպտեմբերից սկսած այդ ակտիվությունը նվազում է և կարող է նորից աշխուժանալ դեկտեմբերին, բայց այդ ամսվա հարկային հավաքագրումներն էլ ընկնում են արդեն հաջորդ տարվա վրա:
Իսկ ինչ վերաբերում է 2017թ. բյուջեի եկամտային մասի կատարմանը, ապա կառավարությունը վերը նշված և այլ գործոնները հաշվի առնելով՝ հավաքագրումը բաժանում է եռամսյակների: Կառավարության 2016թ. 1313 որոշման համաձայն՝ այս տարվա ինն ամսվա կտրվածքով ՊԵԿ-ը պետք է հավաքագրեր 827,2 մլրդ դրամ՝ ողջ տարվա 1 տրլն 135 մլրդ-ի փոխարեն: Այսինքն՝ առաջիկա 3 ամիսներին դեռ պետք է 308 մլրդ դրամ էլ հավաքի, յուրաքանչյուր ամիս 102-103 մլրդ: Իհարկե, այնտեղ կան նաև այլ եկամուտներ, որոնք լրացնում են բյուջեի ողջ եկամտային մասը՝ այն դարձնելով 1 տրլն 210 մլրդ դրամ: Բայց այս դեպքում խնդիրն այն է, որ կառավարությունն, այսպես ասած, ասեղի վրա է նստած, թե արդյոք կկարողանա ապահովել այդ գումարը, որպեսզի թերակատարելու վտանգի առաջ չկանգնի: Չէ՞ որ զբոսաշրջության ու ակտիվ առևտրի տեմպերը նվազում են: Եվ սա էլ այն դեպքում, երբ կառավարությունն առանձնապես մեծ նպատակ չի դրել իր առջև՝ 2016թ. բյուջեի եկամտային մասը 1 տրլն 186 մլրդ դրամ էր: Կ. Կարապետյանը դրա վրա ընդամենը 25 մլրդ դրամ է ավելացրել, ինչը կարելի է գերակատարել առանց տնտեսական աճի, առանց ստվերի կրճատման՝ միայն գնաճի հաշվին: Այդ դեպքում ինչ արդյունք են տվել այս տարի ամիսներ շարունակ արձանագրված տնտեսական աճը կամ ներդրումները: Հավանաբար կառավարությունում գիտեն այս հարցի պատասխանը:
Մյուս կողմից էլ, օրինակ, Գործատուների միության նախագահ Գագիկ Մակարյանն է ամիսներ շարունակ ահազանգում, թե մի շարք ընկերություններում ՊԵԿ ներկայացուցիչներն անհիմն ուռճացված ակտեր են գրել և անգամ սեփականատերերին զգուշացրել, թե կարող եք բողոքարկել, բայց մենք գրելու ենք: Այսինքն՝ իր առջև դրված թիվն ապահովելու համար հարկահավաք մարմինները ոչնչի առաջ չեն կանգնում, իհարկե, այդպես էլ ռիսկ չանելով ընդհուպ մոտենալ ստվերային աշխատանքի սովոր և հարկերը թաքցնելու համբավ ունեցող Սամվել Ալեքսանյանի կամ Միհրան Պողոսյանի բիզնեսներին: Չէ՞ որ նրանց պատկանող ընկերությունների հարկերն առանձնապես չեն ավելացել, որոշ դեպքերում անգամ նվազել են:
Բայց հարկային ցուցանիշները շարունակում են այլ վտանգ էլ գուժել՝ շահութահարկի հավաքագրումն է շարունակում նվազել, այս անգամ՝ 14,5 տոկոսով: Այս հարկատեսակն անմիջապես վերաբերում է բիզնեսի շահույթին, ուրեմն բիզնեսի շահութաբերությունն է նման կտրուկ նվազում ունեցել: Այդ դեպքում ինչպե՞ս է ԱՎԾ-ն տնտեսական աճ ցույց տալիս, չէ՞ որ այդ տնտեսությունը հիմնված է շահութահարկի 14,5 տոկոս անկում ապրած մասնավոր հատվածի վրա: Որևէ փորձագետ կամ տնտեսագետ չի կարողացել այս հանելուկի պատասխանը տալ, և իսկապես՝ կառավարության մեկնաբանության կարիք է զգացվում:
