Թեև Հայաստանում բնապահպանական նախաձեռնություններն անընդհատ բարձրաձայնում են Հայաստանի ընդերքի ոչնչացման, հանքարդյունաբերության, նոր հանքերի ու դրանց հետ կապված խնդիրների մասին, շատ քիչ դեպքերում են հաջողություն գրանցում, արդյունքում մոտ 520 հանք է շահագործվում ՀՀ տարածքում: Չնայած ավազի հանքերի անխնա շահագործման մասին ամենաքիչն է բարձրաձայնվել, սակայն դա չի նշանակում, թե այստեղ խնդիրներ չկան: Ավելին, վերջին շրջանում մամուլն անդրադարձավ Գագիկ Ծառուկյանի և Հովիկ Աբրահամյանի՝ ավազի հսկայական հանքերին, որոնք հիմնականում Արաքս գետի ափին են: Եվ ցավալի դեպք գրանցվեց հենց այստեղ:
«Հանուն կայուն մարդկային զարգացման» ասոցիացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանը, ով ուսումնասիրել է տեղանքը, «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում նշեց, որ դրանց շահագործումը խիստ վտանգավոր էր, քանի որ գետից են հանում ավազը, ինչը օրենքի խիստ խախտում է:
«Բացի դրանից, գետը հունը փոխել էր, և մենք տարածք էինք նվիրել Թուրքիային, և ի զարմանս՝ մեզ Թուրքիան հանդես էր եկել հայտարարությամբ՝ Հայաստա՛ն, ի՞նչ ես անում, դու էկոլոգիական աղետ ես իրականացնում»,- ասաց Կարինե Դանիելյանը:
«Կանաչների միություն» ՀԿ-ի նախագահ Հակոբ Սանասարյանը, ով ուսումնասիրել է Սևան-Երևան մայրուղու հարևանությամբ շահագործվող ավազի անսպառ հանքերը, որոնք, մեր ունեցած տեղեկություններով, պատկանում են «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության նախագահ Գագիկ Ծառուկյանին, «Առաջին լրատվական»-ի հետ զրույցում ասաց, որ խնդիրը կարևոր է, քանի որ ավազի հանքերն իրենց հետևանքն են թողնում շրջակա միջավայրի և մարդու առողջության վրա, սակայն հավելեց, որ ի տարբերություն մետաղական հանքերի՝ ավազի հանքի վտանգը կազմում է 0,1 տոկոս: «Մետաղական հանքերի շահագործումից առաջանում է պոչհանք»,- նշեց նա:
Ըստ Հակոբ Սանասարյանի՝ ավազի հանքերի շահագործումն էլ կամայականությամբ է իրականացվում: Այսօր, նրա խոսքերով, 518 հանքավայրեր են շահագործվում, սակայն այս ցուցակից դուրս էլ բավականին հանքավայրեր շահագործվում են:
«Անզեն աչքով էլ երևում է, որ Երևան-Սևան հատվածում սրանից 20-30 տարի առաջ և հիմա բնապատկերը լրիվ ուրիշ է: Բացի այդ, կատարները հանելով՝ ջրային բալանսն է խախտվում, և տարբեր խնդիրներ առաջացնում»,- նշեց «Կանաչների միության» նախագահը:
Ըստ նրա՝ պատճառների հիմքը դրվեց 95-ին, երբ ՀՀ-ում այնպիսի օրենքներ ընդունվեցին, որոնք պետության ունեցվածքը դարձրին մի քանիսի բաժինը: 20-30 տարի հետո, ըստ նրա, եթե մեր սերունդներն ապրելու իրավունք ունենան, կտեսնեն, թե պեռլիտը և մնացած խիստ թանկարժեք նյութերը, որոնցից կարելի է մետաղներին փոխարինող նյութեր արտադրել, ինչպես են օգտագործվել որպես ավազ, ինչպես են բարբարոսաբար ոչնչացվել:
«Օբսիդիանը նաև ավազի հետ ենք օգտագործում, իսկ օբսիդիանը հրաբխային ապակի է, որը բետոնը ջարդում է, նաև բետոնի որակն է կտրուկ իջեցնում, մյուս կողմից՝ օբսիդիանը կիսաթանկարժեք քարերի դասին է պատկանում»,- ասաց Հակոբ Սանասարյանը:
Իսկ այս բարբարոսությանը, ըստ նրա, պետական վերահսկողություն չկա, հանրայինի վերահսկողությունը բացարձակ գողությամբ, ապօրինությամբ է ուղեկցվում՝ սկսած ՀՀ բնապահպանության նախարարությունից, ոստիկանությունից մինչև վարչապետ և նախագահ. ոչ մի տեղ որևէ բան չի փոխվում:
Հակոբ Սանասարյանը նորանշանակ դատախազին նամակ է ուղարկել, որտեղ ներկայացրել է Թեղուտի և մյուս հանքերի խնդիրները, թե ինչպես է մեկ դոլարով գնահատված 500 քառակուսի հողը:
«Բացի այդ, ամենասոսկալին այն է, որ երբ մի հանք են տալիս շահագործման, բայց մեկ էլ տեսնում ես երրորդ-չորրոդ ընկերություններին թույլ են տալիս հանքի տարբեր մասեր ծվատելու: Բայց կարգը հետևյալն է. եթե դուք ավազի հանք եք հանում, դուք այդ հանքը պետք է հանեք, վերին շերտը, որ հող է, պետք է պահած լինեիք, լցնեիք մնացած թափոնների հետ փոսը, դարձնեիք տարածք, որտեղ հետագայում՝ 4-5 տարի հետո անասուն արածեր, դրանից հետո նոր հանք շահագործեիք: Իսկ հիմա բնությունը ուղղակի մորթոտվում է, բզկտվում, այնպիսի վերքեր են հասցվում բնությանը, որ նա չի կարողանում դրանք մեղմել»,- ասաց Հակոբ Սանասարյանը:
Նա նշեց, որ կարծես կան քնածներ, որոնց հարստությունը տվել են պատահական մարդկանց, միլիոնավոր մարդկանց հաստությունը մի քանիսին է տրված, իսկ այդ հարստությունը՝ ընդերքը, մեր կյանքի հիմքն է, որը հաց է արտադրում, ջուր տալիս:
«95-ից հետո ընդունվեցին օրենքներ, որոնք հակապետական են, հակաժողովրդական, և դրանց թվում են Ընդերքի օրենսգիրքը, Ջրի օրենսգիրքը, որոնք խայտառակ օրենքներ են: Եթե անկախության առաջին շրջանում մատնացույց էին անում, որ օրենքի խախտում կա՝ արձանագրեք, ապա հիմա օրենքի դեմ պետք է սկսենք պայքարել»,- ասաց Հ. Սանասարյանը:
