«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԼՂՀ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հանրային խորհրդի նախագահ, քաղաքական փորձագետ Մասիս Մայիլյանը:
–Պարոն Մայիլյան, Մաքսային միությանը Հայաստանի անդամակցումն ի՞նչ հեռանկարներ է բացում ԼՂ խնդրի կարգավորման համար: Հնարավո՞ր է՝ հաջորդ քայլը լինի Ադրբեջանի նկատմամբ ճնշումը (եթե հաշվի առնենք տեսակետը, որ Հայաստանի անդամակցումը ճնշման արդյունք է), եթե այո՝ ինչի՞ կհանգեցնի դա:
-Չեմ կարծում, որ Հայաստանի Հանրապետության միացումը առևտրատնտեսական կազմավորում հանդիսացող Մաքսային միությանը անմիջապես կանդրադառնա Արցախյան կարգավորման վրա: Վտանգն ի հայտ կգա այն դեպքում, եթե Հայաստանն ու Ադրբեջանը կազմեն նախկին ԽՍՀՄ-ի պես մի նոր քաղաքական միության մաս, երբ ինքնիշխանության մի չափաբաժինը կփոխանցվի նոր կենտրոնին կամ վերպետական մարմնին: Այն ժամանակ կարգավորման վրա մեր ազդելու հնարավորությունները կսահմանափակվեն, և մեզ հնարավոր կլինի պարտադրել որևէ լուծում: Իրադարձությունների այսպիսի զարգացումը ժամանակի ընթացքում կարող է հանգեցնել հակամարտության բորբոքման և նոր պատերազմի: Մենք այսպիսի փորձ ունենք:
-Տեսակետ կա, որ Հայաստանին սպառնացել են. Լեռնային Ղարաբաղն այդ սպառնալիքների մեջ տեղ ունի՞: Եթե այո (որ կնշանակի՝ մենք այդ քայլին ենք դիմել պատերազմից խուսափելու համար), վտանգ չկա՞, որ այսպիսով թշնամուն ցույց ենք տալիս՝ պատերազմից վախեցանք:
-Հայաստանի իշխանությունների վրա իբր գործադրած ճնշման մասին հստակ տեղեկություններ չկան, թեև առկա են բազմաթիվ ենթադրություններ: Երևանն ու Ստեփանակերտը բազմիցս հայտարարել են, որ պատերազմից չեն վախենում և պատրաստ են հակառակորդին արժանի հակահարված հասցնել: Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ Հայաստանի անվտանգության ապահովման հարցում Մոսկվան մեր գլխավոր գործընկերն է: ՀՀ և ՌԴ միջև կնքված են համապատասխան համաձայնություններ: Բացի դրանից, երկու պետություններն էլ ՀԱՊԿ անդամ են:
-Մինսկի խումբը կարծեք պասիվացրել է իր գործունեությունը ԼՂ խնդրի կարգավորման ուղղությամբ, մինչդեռ խմբի անդամ Ռուսաստանը՝ ակտիվացրել: Կարո՞ղ է Ռուսաստանը տարածաշրջանային անվտանգություն ապահովել:
-Վերջին շրջանում առավել ակտիվ էին ամերիկացիները: Նշանակվել է նոր համանախագահ, Բարաք Օբաման գրավոր ուղերձ է հղել Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահներին, իսկ նորանշանակ ամերիկացի համանախագահն այցելել է Բաքու, Երևան և Ստեփանակերտ: Ընդհանուր առմամբ, Արցախյան հակամարտության հարցում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները գործում են միասնաբար: Մինսկի խմբի որոշակի ընդհանուր կրավորականությունը պայմանավորված էր հակամարտող կողմերի՝ Արցախի, Հայաստանի և Ադրբեջանի համար 2012-2013 ընտրական թվականներ լինելու հանգամանքով: Դրանից հետո համանախագահները կցուցաբերեն որոշակի ակտիվություն: Եթե նրանք կներկայացնեն նոր իրատեսական առաջարկներ, իսկ կողմեր բարի կամք կցուցաբերեն, ապա կարգավորման գործընթացում հնարավոր կլինի առաջընթաց արձանագրել: Շատերն արդեն համոզվել են, որ այսօր գոյություն ունեցող հակամարտության կագավորման սկզբունքների հիման վրա անհնար է հասնել երկարատև խաղաղության, քանի որ այդ մոտեցումները հնացած են: Ադրբեջանի հետ մեր հակամարտությունում հրադադարը հիմնված է կողմերի հավասարակշռության վրա: Ռուսաստանն ունի անհրաժեշտ ներուժ թե՛ ռազմական հավասարակշռությունը պահպանելու, թե՛ այն խախտելու համար:
-Ռուսաստանն ամրապնդում է իր դիրքերը տարածաշրջանում, հնարավո՞ր է արդյոք ԼՂ ստատուս-քվոյի փոփոխություն: Առանց ռազմական միջամտության այն ի՞նչ տեսք կարող է ունենալ: Կարո՞ղ է Ռուսաստանն օսական-աբխազական նախադեպով ճնշել Ադրբեջանին:
-ԼՂՀ ստատուս-քվոյի փոփոխությունը կարող է տեղի ունենալ և՛ դրական, և՛ բացասական ուղղությամբ: Օրինակ, Մադրիդյան սկզբունքների և դրանց տարրերի իրականացումը կհանգեցնի տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների վերսկսմանը և ստատուս-քվոյի փոփոխության բացասական սցենար կհանդիսանա: Ստատուս-քվոյի փոփոխության դրական ուղեգիծը ԼՂՀ միջազգային ճանաչումն է, որը կփակի պատերազմի հեռանկարը և կողմերի համար հավասար պայմաններ կստեղծի մնացած առանցքային հարցերը քննարկելու համար: Ռուսաստանի կողմից Արցախում հարավ-օսական կամ աբխազական սցենարի կիրառումը քիչ հավանական է:
