Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի արտադրության 40-45%-ը բաժին է ընկնում ատոմակայանին, մոտ 30-35%-ը՝ ջերմաէլեկտրակայաններին, իսկ 25-30%-ը՝ հիդրոէլետրակայաններին։ Այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրների (քամու, արևի և այլն) կշիռը դեռևս աննշան է։
Էներգիայի այս աղբյուրներից ատոմակայանի պարագայում կարծես ամեն ինչ հստակ է՝ այն պետք է փոխարինվի նորով։ Երեկ լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ Համաշխարհային բանկի Երևանի գրասենյակի ղեկավար Ժան-Միշել Հապին նշեց, որ Համաշխարհային բանկը Հայաստանում նոր ատոմակայան կառուցել-չկառուցելու հարցի վերաբերյալ «դիրքորոշում չունի»։
«Համաշխարհային բանկը ներգրավված չէ այս նախաձեռնության մեջ, սա այն ոլորտն է, որտեղ մենք չունենք համապատասխան փորձագիտական խումբ»,- ասաց Ժան-Միշել Հապին։
Ջերմաէլեկրակայանների (Երևանի ՋԷԿ, Հրազդանի ՋԷԿ) արտադրած էներգիան, ինչպես նույն ասուլիսի ժամանակ նշեց Համաշխարհային բանկի «Էլեկտրամատակարարման հուսալիություն» ծրագրի ղեկավար Անի Բալաբանյանը, չափազանց թանկ է՝ մոտ 40 դրամ կվտ/ժամի դիմաց (առանց Երևանի ՋԷԿ-ի նոր էներգաբլոկի և Հրազդանի ՋԷԿ-ի 5-րդ էներգաբլոկի)։ Այսինքն՝ դա ավելի թանկ է, քան այսօր բնակչությանը մատակարարվող էլեկտրաէներգիայի պարագայում։ Միաժամանակ՝ Համաշխարհային բանկը բազմաթիվ ծրագրեր ունի Հայաստանում՝ և՛ հիդրոէլետրակայանների զարգացման, և՛ էներգիայի այլընտրանքային աղբյուրների օգտագործման բնագավառներում։ Ինչպես արևի և քամու էներգիայի օգտագործումը, այնպես էլ հիդրոէլեկտրակայանները Հայաստանի համար, ըստ Ժան-Միշել Հապիի, հեռանկարային ոլորտ են։
«Հայաստանի համար և՛ արևի էներգիան, և՛ քամին, և՛ դեռևս չօգտագործվող հիդրոպոտենցիալը բավականին մեծ է»,- կարծում է նախկին վարչապետ Հրանտ Բագրատյանը։ «Եթե մենք տարիներ առաջ չէինք հավատում արևի և քամու միջոցով էլեկտրաէներգիայի ստացման լրջությանը, ապա արի ու տես, որ այսօր զարգացած երկրներում արևի և քամու միջոցով ստացված էլեկտրաէներգիան ապահովում է ողջ արտադրության մինչև 25%-ը։ Քամին ու արևը այսօրվա գործող տեխնոլոգիաների պայմաններում Հայաստանի համար կարող են ապահովել 1000-1500 լրացուցիչ մեգավատ հզորություն։ Իսկ մեր՝ դեռևս չօգտագործված հիդրոպոտենցիալը կազմում է առնվազն մի քանի հարյուր մեգավատ»,- ասաց Հ.Բագրատյանը։ Հարցին, թե նոր ատոմակայան չկառուցելու դեպքում Հայաստանը ի վիճակի կլինի՞ ապահովել իր էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը, Հ.Բագրատյանը պատասխանեց, որ նոր ատոմակայանը անհրաժեշտ է նաև մեր էլեկտրաէներգիայի աճող պահանջարկը բավարարելու համար։ «Նոր ատոմակայանի կառուցումը կապված է ոչ միայն և ոչ այնքան նրա հետ, որ հին ատոմակայանը՝ նրա ռեակտորը, մետաղը և այլն, ծերանում է (նախնական նորմերով նախատեսված էր այն շահագործել 30 տարի)։ Դա կապված է նաև նրա հետ, որ էլեկտրաէներգիայի նկատմամբ Հայաստանի պահանջարկը աճելու է (եթե, իհարկե, տնտեսությունը զարգանա)։ Այսինքն՝ մենք նոր ատոմակայանը կառուցում ենք, որպեսզի նախ հինը փոխարինենք նորով։
Բայց, բացի փոխարինումից, մեզ պետք են նաև էներգետիկ նոր աղբյուրներ»,- ասաց Հ.Բագրատյանը։
Ըստ նրա՝ Քոչարյանի կառավարման տարիներին Հայաստանում ՀՆԱ-ի էներգատարությունը ավելացել է 50%-ով։ «Եթե 1995-1996թթ. 1 դոլար արժողությամբ էներգիայով արտադրում էինք 7-7.5 դոլար ՀՆԱ, ապա հիմա կարողանում ենք միայն 5 դոլար արտադրել։ Հարավային Կովկասում և տարածաշրջանում սա վատագույն ցուցանիշն է, միայն Իրանում է ավելի վատ։ Հիմա ենթադրենք` ուզում ենք մեր ՀՆԱ-ն կրկնապատկել։ Զուգահեռաբար, իհարկե, սիներգիկ էֆեկտ է առաջանալու և ՀՆԱ-ի էներգատարությունն իջնելու է, եթե վարվի ճիշտ քաղաքականություն։ Այսինքն՝ եթե չլինեն հարկային արտոնություններ, օլիգարխներ, և եթե բոլորը գտնվեն հավասար հարկային և էներգետիկ դաշտերում՝ հավասար ենթակառուցվածքների պայմաններում, ապա ՀՆԱ-ի էներգատարությունը կիջնի, որովհետև կառաջանա մրցակցություն ռեսուրսի համար»,- ասաց Հ.Բագրատյանը՝ հավելելով, սակայն, որ նույնիսկ էներգատարության նվազման պարագայում կպահանջվի լրացուցիչ էլեկտրաէներգիա։ «ՀՆԱ-ի կրկնապատկումը կպահանջի էլեկտրաէներգիայի արտադրության ծավալների առնվազն 50% աճ։ Այսինքն՝ մեզ կպահանջվի տարեկան լրացուցիչ 3-3.5 մլրդ կվտ/ժամ, որը հավասարազոր է լրացուցիչ 1000-1200 մեգավատ հզորության։ Սա հնարավոր է անել գործող ատոմակայանը նորով փոխարինելով։ Ընդ որում՝ եթե փոխարինվի ավելի հզոր ատոմակայանով, ապա միգուցե հնարավոր կլինի բավարարել էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը՝ առանց այլընտրանքային էներգիայի աղբյուրների զարգացման։ Հակառակ դեպքում՝ եթե նոր ատոմակայանը ավելի հզոր չլինի, ապա պետք է զարկ տալ էլեկտրաէներգիայի այլընտրանքային աղբյուրներին»,- ասաց Հ.Բագրատյանը։
