Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան, George Mason համալսարանի պրոֆեսոր Ռիչարդ Կոզլարիչը հարցազրույց է տվել «Ազատություն» ռադիոկայանի ադրբեջանական ծառայությանը:
Անդրադառնալով Ռուսաստանի նախագահ Վլադիրմիր Պուտինի՝ Բաքու կատարած այցին և Վաշինգտոնի վերաբերմունքին՝ Կոզլարիչը նշել է, որ ԱՄՆ-ում այդ այցը մեծ ուշադրության չի արժանացել:
«Տարածաշրջանում իրավիճակին տեղյակները դա դիտարկում եմ որպես սովորական այց: Այստեղ խոսքը մեծ հարևանի մասին է, որն ունի ադրբեջանցի մեծաթիվ բնակչություն: Երկու երկրների միջև կան ընդհանուր սահմաններ և խնդիրներ»,- ասել է նա:
Լրագրողի այն հարցին՝ արդյոք Պուտինի այցը կարելի՞ է դիտարկել որպես յուրատեսակ աջակցություն Իլհամ Ալիևի թեկնածությանը, Կոզլարիչը պատասխանել է, որ իր կարծիքով՝ Պուտինի այցը կապված է եղել ոչ թե Ադրբեջանի ներքին գործերի, այլ երկու երկրների միջև գոյություն ունեցող տնտեսական հարցերի հետ:
Խոսելով այն մասին, թե ինչ են մտածում Վաշինգտոնի քաղաքական շրջանակները Ադրբեջանի ընտրությունների և դրանց շուրջ գործընթացների մասին, և արդյոք նրանց ձեռնտո՞ւ է ներկայիս իրավիճակը, թե՞ նրանք ակնկալում են այլ սցենարներ, պրոֆեսորը նշել է, որ այժմ ամերիկյան վարչակազմը դեռևս վերակառուցման փուլում է:
«Դեռևս թափուր են որոշ կարևոր պաշտոններ պետդեպարտամենտում, դրա եվրոպական բյուրոյում: Հենց այս պաշտոնները ստանձնողներն են հետևում Կովկասում, Ադրբեջանում տեղի ունեցող իրադարձություններին:
Ընդհանուր առմամբ, Կովկասին և Ադրբեջանին հետևող քաղաքական գործիչները, իհարկե, անհանգստացած են տեղի ունեցող իրադարձությունների կապակցությամբ, մասնավորապես, խախտումներով ևս մեկ ընտրություն անցկացնելու հավանականությամբ»,- ասել է նա:
Նրա կարծիքով՝ ԱՄՆ-ը պետք է ակտիվ լինի ոչ միայն ընտրությունների, այլ նաև ուրիշ հարցերում, ինչպիսիք են խոսքի, մամուլի ազատությունը, կրոնական իրավունքների խախտումը և այլն:
Ադրբեջանի կառավարությունում կարծես թե ձևավորվել է այնպիսի պատկերացում, որ երկիրն ավելի շատ է պետք Արևմուտքին, քան Արևմուտքը՝ Ադրբեջանին, նշել է լրագրողը, ինչին մասամբ համաձայնել է Կոզլարիչը:
«Համաձայն եմ, նման պատկերացում կա: Ես դա լսել եմ նաև պաշտոնական անձանցից և մարդկանցից, որոնք կապված են կառավարության հետ: Վերջին 20 տարիներին զգալիորեն փոխվել է հարաբերությունների որակը: Այժմ Ադրբեջանը և Արևմուտքն ի վիճակի են իրար շատ բան առաջարկել: Նման պատկերացումը համապատասխանում էր իրականությանը 2-3 տարի առաջ, սակայն այժմ այդպես չէ, եթե դիտարկենք դա բացառապես վերլուծական կերպով»,- ասել է նա և հավելել, որ դա ունի երկու պատճառ, որոնցից առաջինը կապված է Աֆղանստանից ամերիկյան զորքերի դուրսբերման հետ, հետևաբար փոքրանում է Ադրբեջանի նշանակությունը որպես երկիր, որն աջակցում է ՆԱՏՕ-ի գործունեությանը, իսկ առանց դրա Ադրբեջանն ԱՄՆ-ի համար նախկին ռազմավարական կարևորությունը չի ունենա:
Կոզլարիչի կարծիքով՝ երկրորդ պատճառը կապված է էներգետիկայի հետ: Քանի որ Եվրոպայում չի աճում գազի պահանջարկը, կան այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են հեղուկ գազը, և Եվրոպայում դիտարկվում է տեղական գազի օգտագործման ոլորտի զարգացումը, այս տեսանկյունից Ադրբեջանը չունի նախկին էներգետիկ կարևորությունը:
«Ադրբեջանի գլոբալ և տարածաշրջանային նշանակությունը նվազում է: ԱՄՆ-ը և Արևուտքը առաջնահերթ խնդիրներ ունեն տարածաշրջանի նաև այլ երկրներում: Եթե Ադրբեջանին ընկեր է պետք, մենք պատրաստ ենք: Եթե Ադրբեջանը գործընկեր է ուզում, մենք պատրաստ ենք: Սակայն մենք ցանկանում ենք, որ Ադրբեջանը ոչ միայն խոսի արևմտյան ժողովրդավարության գոյության մասին, այլև ապացուցի գործողություններով: Այսինքն՝ ցույց տա դա իր ժողովրդի հանդեպ վերաբերմունքի օրինակով»,- հավելել է նա:
Լրագրողի այն հարցին՝ արդյոք Իլհամ Ալիևը պե՞տք է անհանգստանա իր նախագահական երրորդ ժամկետի օրինականության մասին, Կոզլարիչը պատասխանել է, որ նախագահը պետք է մի քիչ անհանգստանա այս կապակցությամբ:
«Առնվազն այն պատճառով, որ նրա կառավարման ժամանակաշրջանում շարունակվել են ճնշումները: Դա արվում է նաև նրա համար, որպեսզի մարդիկ չկարողանան բարձրացնել օրինականության հարցը»,- հավելել է նա:
Անդրադառնալով Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանը՝ նա նշել է, որ փորձում են այն լուծել դիվանագիտական ճանապարհով:
«Գիտեք ինչ եղավ այն ժամանակ, երբ հակամարտության լուծումն արդեն մոտ էր, և առաջադրվել էին փոխադարձ փոխզիջումներ: Սակայն ճիշտ չէ երկարաձգել հարցը և այնուհետև մեղադրել միջազգային հանրությանը: Նկատի ունեմ Երևանին և Բաքվին. «Տղանե՛ր, ինչո՞ւ չեք փորձում համաձայնության գալ»: Եվ դրա փոխարեն նրանք կարծում են, որ մենք կամ Ռուսաստանը պետք է մեկնենք Երևան, որպեսզի հասցնենք Բաքվի խոսքերը»,- նշել է նա:
Խոսելով Եգիպտոսում և Սիրիայում տիրող իրավիճակի մասին՝ նախկին դեսպանը նշել է, որ այդ երկրներում տեղի ունեցող իրադարձությունները տարբեր են: Գլխավորն այն է, որ անկայունություն առաջանում է միայն այն ժամանակ, երբ մարդկանց չի տրվում ցանկալի առաջնորդ ընտրելու ազատություն, երբ նրանց հետապնդում է ոստիկանությունը, երբ իիշխանությունը ճնշում է մամուլի ազատությունը, այն դեպքում, երբ իսկական ժողովրդավարության դեպքում նման բան չպետք է լինի:
«Եթե Իլհամ Ալիևը ցանկանում է Ադրբեջանը ժողովրդավարական տեսնել, ապա իմ թվարկած խախտումները չպետք է տեղ գտնեն: Եթե իշխանությունները շարունակեն իրենց գործողությունները, ժողովրդավարություն չի ստացվի: Ասում են, որ կա տնտեսական բարեկեցություն, սակայն ո՞վ է դրանից օգուտ ստանում»,- հավելել է նախկին դեսպանը:
Լրագրողի այն հարցին, թե հնարավորության դեպքում պրոֆեսորն ի՞նչ երեք խորհուրդ կտար Իլհամ Ալիևին, նա պատասխանել է. «Առաջին հերթին կասեի, որ նա պետք է հպարտանա երկրի զարգացմամբ: Երբ ես երկրում էի 1994-1997 թթ., չէի կարող պատկերացնել, որ դա երբևէ տեղի կունենա: Ադրբեջանն արդեն ապացուցել է ոտքերի վրա կանգնելու հնարավորությունը:
Երկրորդ հերթին կասեի՝ Դուք՝ որպես նախագահ, կարող եք երկիրը դնել քաղաքական տեսանկյունից այլ ուղղության վրա: Այնպիսի ուղղություն, որտեղ կհաստատվեր քաղաքական իրավիճակ, որն ավելի կհամապատասխաներ երկրի տնտեսական ձեռքբերումներին…
Երրորդ՝ կասեի, որ արդեն ժամանակն է կարգավորել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը: Այնպիսի կարգավորում, որպեսզի փախստականների խնդիրները լուծվեին, և այդ հարցը մեկընդմիշտ հանվեր օրակարգից: Հավանական է՝ սա վերջին հնարավորությունն է դրությունը փոխելու համար, քանի դեռ այն չի հասել մի իրավիճակի, որից վախենում են Իլհամ Ալիևը և ուրիշները»:
