Հայ-ռուսական միասնական հակաօդային պաշտպանության համաձայնագրի խորհրդարանական վավերացման հարցը հասունանում է մի կարևոր գործընթացին զուգահեռ, որը կարծես թե այնքան էլ չի նկատվել: Խոսքը Հայաստան-Եվրամիություն հարաբերության նոր փաստաթղթի շուրջ բանակցության մասին է:
Այդ փաստաթղթի շուրջ բանակցությունն ընթանում է առանց մեծ աղմուկի, բայց դրա վերաբերյալ պարբերաբար հնչում են հայտարարություններ, որոնցից վերջինը Սերժ Սարգսյանն արեց ԵԺԿ հոբելյանական գագաթնաժողովին մասնակցելու համար Լյուքսեմբուրգ այցելության ընթացքում: Սերժ Սարգսյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը եվրոպական քաղաքակրթական ընտանիքի անդամ է, ինչն անկասկած հիմնարար հայտարարություն է պետական քաղաքականության ուղենիշի առումով:
Եվ ահա, դրան հաջորդում է այն, որ Հայաստանի խորհրդարանի օրակարգում է հայտնվում դեկտեմբերին կնքված հայ-ռուսական համաձայնագիրը, որով «եվրոպական քաղաքակրթական ընտանիքին» պատկանող Հայաստանը իր օդը դնում է եվրասիա-ռուսական հովանոցի տրամադրության տակ՝ այդտեղից բխող բոլոր քաղաքական և նաև քաղաքակրթական հետևանքներով հանդերձ: Մեծ հաշվով, Եվրամիության հետ նոր փաստաթղթի շուրջ բանակցող Հայաստանը զուգահեռ հաստատում է մի փաստաթուղթ, որը ըստ էության նույն ԵՏՄ-ն է, պարզապես՝ օդում: Եթե Հայաստան-ԵՄ Ասոցացման շուրջ բանակցության գործընթացին հակադրվեց ԵՏՄ նախագիծը, ապա այժմ արդեն, Հայաստան-Եվրամիություն նոր բանակցությանը, փաստորեն, հակադրվում է հակաօդային պաշտպանության միասնական համակարգի, այլ կերպ ասած՝ հակաօդային ԵՏՄ նախագիծը:
Զուտ բովանդակային առումով դրանք տարբեր բաներ են, մեկը ռազմական նախագիծ է, մյուսը առավելապես քաղաքական բովանդակություն ունի՝ մարդու իրավունքների և ժողովրդավարության այլ նորմերի գերակշռությամբ, նաև որոշակի տնտեսական բաղադրիչով: Սակայն տվյալ պարագայում կարևորը մեսիջներն են, և ըստ էության ստեղծվում է մի իրավիճակ, երբ Եվրամիության հետ նոր փաստաթղթի շուրջ բանակցության գնացող Հայաստանի իշխանությունը մյուս ձեռքով կատարում է կամ կատարելու է մի քայլ, որով հերթական անգամ ի ցույց է դնելու ինքնիշխան քաղաքականության իր անընդունակությունն ու անհրաժեշտ պահին Ռուսաստանի որևէ ցանկությանը կամ քմահաճույքին դիմադրելու կարողության բացակայությունը:
Այսինքն՝ եթե առաջին անգամ Ռուսաստանը սեպտեմբերի 3-ով դա ցույց տվեց, ապա հիմա դա ցույց է տալիս ՀՊ համաձայնագրով: Բնական է, որ այդ հանգամանքը իր ազդեցությունն է թողնելու Հայաստան-Եվրամիություն բանակցային գործընթացի վրա, քանի որ մի բան է բանակցել պետության հետ, որն ինքնիշխան է, մեկ այլ բան է բանակցել մի պետության հետ, որն անգամ ապրիլյան պատերազմից հետո շարունակում է կուրորեն, տկարությամբ հետևել ռուսական կայսերական ծրագրերին: Իսկ առանցքային պահն այստեղ այն է, որ Հայաստան-Եվրամիություն նոր հարաբերություններում առկա է անվտանգության խնդիրների առավել շոշափելի և առարկայական դիտարկման հեռանկար, որի մասին ամիսներ առաջ հայտարարել էր Հայաստանում Եվրամիության դեսպան Պյոտր Սվիտալսկին՝ ասելով, որ Եվրամիությունը Հայաստանին առաջարկներ կանի անվտանգության ոլորտի հետ կապված:
Միաժամանակ, բոլորովին վերջերս ԵԺԿ 40-ամյակի կապակցությամբ Հայաստանում ՀՀԿ նախաձեռնած միջոցառմանը հղած իր ուղերձում Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության նախագահ Յոզեֆ Դոլը հետաքրքրական ձևակերպում էր արել՝ հայտարարելով, որ կլինեն Հայաստանի կողքին՝ պաշտպանելու Հայաստանի բարեփոխման համարձակ նախաձեռնությունները: «Մենք բոլորս գիտենք, թե ինչպիսի անվտանգության իրավիճակ կա տարածաշրջանում, և մենք նպատակ ունենք անդրադառնալ այդ հարցին: Մենք կլինենք ձեր կողքին՝ պաշտպանելու ձեր ազատ և ինքնորոշման ընտրությունը և պայքարելու ժողովրդավարության ու բարգավաճման համար ձեր երկրներում»,- հայտարարել էր ԵԺԿ նախագահը:
Անվտանգության խնդրի կարևորությունն ու նրբությունը Հայաստանի արտաքին հարաբերությունների կառուցման հարցում, արտաքին քաղաքականության մշակման հարցում կարիք չունի հավելյալ մեկնաբանությունների կամ բացատրությունների: Հայաստան-Եվրամիություն առաջին հարաբերության կամ դրա առաջին՝ եվրաասոցացման փորձի կարևոր բացերից մեկը թերևս հենց այդ խնդրի բացակայությունն էր կամ դրանում առարկայության, կոնկրետության պակասը: Եվ կասկածից վեր է, որ, իհարկե, ոչ լոկ դա, բայց նաև դա էր պատճառը այդ գործընթացի անարդյունավետ և նաև անփառունակ ավարտի: Սակայն, ընդհանուր առմամբ, իհարկե խնդիրը լոկ ասոցացման գործընթացը չէր, այլ ընդհանրապես Հայաստանի հարաբերությունը եվրատլանտյան բևեռի հետ՝ որպես անվտանգության խնդրում նվազագույն անհրաժեշտություն դիտվող դիվերսիֆիկացիայի գրավական, ինչի ծայրաստիճան լուրջ դեֆիցիտը զգացվեց ապրիլյան պատերազմում:
Այս տեսանկյունից, անվտանգության խնդիրն է, խոշոր հաշվով, դառնում առանցքայինը Եվրոպայի հետ Հայաստանի հարաբերություններում և անկասկած է, որ հենց դա կարող է լինել այդ հարաբերության լոկոմոտիվը: Բայց կարո՞ղ է լինել: Այդ հարցը արդիական էր ընդհանրապես, ու Եվրամիության հետ նոր հարաբերության ուրվագծումից սկսած, և դրա մեկնարկի մասին հայտարարությունից հետո էլ միշտ հրատապ էր հարցը, թե արդյո՞ք չկա ռուսական խոչընդոտի վտանգ:
Ահա այդ իմաստով, ՀՕՊ համակարգի մասին համաձայնագիրը սպառնում է դառնալ այդ հարցի, մեղմ ասած, ոչ դրական պատասխանը, առավել ևս, երբ այդ համաձայնագրի մասով կան մի շարք հարցեր, որոնք չեն արժանանում սպառիչ ու համոզիչ պատասխանների: Այդ իմաստով կասկած չկա, որ Հայաստան-ԵՄ հարաբերության ընթացքի համար կարևոր և արդյունավետ քաղաքական մեսիջ կլիներ, եթե Հայաստանն ինքնիշխանություն ցուցաբերեր և եթե չչեղարկեր ընդհանրապես, ապա ՀՕՊ համաձայնագրի վավերացումը հետաձգեր առնվազն մինչև Հայաստան-ԵՄ նոր փաստաթղթի լիարժեք բանակցումն ու ստորագրումը:
