«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԱԺ պատգամավոր Ռուբեն Հակոբյանը:
– Պարոն Հակոբյան, Ադրբեջանի նախագահի խորհրդական Ալի Հասանովը, անդրադառնալով կրակի դադարեցմանը շփման գծում, նշել է, որ միջազգային կառույցները շահագրգիռ են եղել դրա համար, բայց անվերապահորեն Մոսկվան է կողմ եղել, և Մոսկվայի թելադրանքով է եղել դրա կասեցումը: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այս հայտարարությունը: Ըստ էության, Ռուսաստա՞նն է որոշում Հայաստանի և Ադրբեջանի ճակատագիրը:
– Ես այդ կարծիքին չեմ: Տարբեր մեկնաբանություններ եղան, թե ինչ պայմաններում է դադարեցվել հարձակումը և հակահարձակումը, բայց ամբողջ ընթացքը ցույց է տալիս, որ միայն Մոսկվան չէ, այլ ամբողջ Մինսկի խմբի համանախագահներն են, բայց շատ ավելի ակտիվ և միասնական են գործում ՌԴ-ն և ԱՄՆ-ը: Եվ զարմանալի է, որ այս ամբողջ հակամարտության ընթացքում դա բացառիկ դեպքերից է, երբ Մոսկվան և Վաշինգտոնը կանգնում են նույն հարթության վրա: Բայց, ցավոք, մենք ունենք նախադեպ, երբ նրանք միասին կանգնեցին նույն հարթության վրա, և ունեցանք 94թ. մայիսի զինադադարի մասին պայմանագիրը, որը միշտ գնահատել եմ որպես մեր նորանկախ պետության, թերևս, ամենամեծ սխալը, որ տեղի է ունեցել: Հիմա ստացվել է մի իրավիճակ, երբ ԱՄՆ-ը և ՌԴ-ն նույն գիծն են վարում, նրանք միասնական են այդ դիրքորոշմամբ:
– Սա օգնո՞ւմ է, թե՞ խանգարում գործին, կարծեք թե ՌԴ-ն միշտ փորձել է միանձնյա կարգավորել՝ անկախ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներից, իր առավել մեծ դերակատարությունը հաստատել, հիմա կիսվե՞ց այս առաքելությունը:
– Ինձ հիմա ավելի շատ մտահոգում է, որ Ադրբեջանը առաջին անգամ բավականին բարյացակամ է արտահայտվում Մինսկի խմբի համանախագահների գործունեության վերաբերյալ: Հիշեք՝ միշտ նրանք խոսել են Մինսկի խմբի ձևաչափը փոխելու մասին, միշտ դժգոհություն են արտահայտել, բայց հիմա բավականին դրական են խոսում և՛ Մոսկվայի, և՛ Վաշինգտոնի, և՛ ընդհանրապես համանախագահների համակարգված գործունեության մասին, գուցե նրանք շատ ավելին գիտեն, քան մենք: Մի քիչ մտահոգություն ունեմ, որովհետև մի կողմից Ադրբեջանի նախագահը շատ դրական է արտահայտվում եղած սցենարի մասին, մյուս կողմից ասում է՝ բոլորն էլ հասկանում են, որ ԼՂ հակամարտության լուծումը պետք է տեղի ունենա և՛ խաղաղ, և՛ տարածքների ամբողջականության սկզբունքը պահելով, բացարձակապես չի նշվում մեր երեք սկզբունքների մասին՝ ազգերի ինքնորոշում, խաղաղ բանակցություններ, տարածքային ամբողջականություն, ըստ յուրահատկության պետք է հարցը լուծել, բայց Ալիևն ասում է. «Մեր պատմական հայրենիքի վրա երկրորդ հայկական պետություն չի կարող ձևավորվել…»: Հստակ երևում է, որ կա որոշակի սցենար, տեղյակ են սցենարից, բայց չեմ կարծում, որ այն սցենարը, որն այսօր դրված է սեղանին կամ որն այդքան ոգևորել է Ադրբեջանին, դա կարող է կյանքի կոչվել:
– Վիեննայի հանդիպումից հետո ՀՀ իշխանություններն էլ մեծ գոհունակությամբ արձանագրում էին, որ պահպանվել է 94թ. զինադադարը, մինչդեռ ունենք 800 հա տարածքի կորուստ, որի մասին փաստեց Ս. Սարգսյանն իր ճեպազրույցում: Երբ խոսում ենք տարածքների ամբողջականության մասին, մենք այս հանգամանքը հաշվի առնո՞ւմ ենք, նկատի ունեմ, որ Մադրիդյան սկզբունքների մեջ տարածքային ամբողջականության խնդիրը դրված է, և մի՞թե այս 800 հեկտարը չի կարող որևէ դեր ունենալ, մենք ունենք նույն իրավիճակը, ինչ մինչև ապրիլի մե՞կը:
– Ցանկացած սանտիմետր հողի կորուստ այս պահին պետք է դիտել շատ կարևոր կորուստ՝ սա միանշանակ է: Պետք է նկատի ունենալ, որ այսօրվա սահմանները, ոչ թե մեր ցանկությամբ և այլն, կարող են փոխվել, դա չի նշանակում դեպի հետ նահանջ, կարող է նաև առաջ գնալ, դա չէ հարցը, այսինքն՝ պատերազմը երբեք չի դադարել, պատերազմը կարող է ինչ-որ տեղ ընդմիջվել, ցավոք սրտի, բոլորիս մոտ էլ կա այդ տագնապը, որ պատերազմը կարող է շարունակվել առավել լայնամասշտաբ, ավելի ողբերգական հետևանքներով՝ բնականաբար երկու կողմի համար էլ, և շատ բնական է, որ սահմանների հարցը նորից կփոփոխվի: Բայց միշտ պետք է նկատի ունենալ՝ ցանկացած պահի 1 սմ տարածքի կորուստն էլ վտանգավոր է: Խնդիրն այն է, թե այս պատերազմն ինչով կավարտվի: Մենք գուցե թե 94թ. կարող էինք ասել, որ պատերազմն ավարտվել է, բայց սովորաբար պատերազմն ավարտվում է փաստված փաստաթղթով: 94-ի մայիսի մեր փաստաթուղթը փաստաթուղթ չէր. դա չգիտեմ որտեղ հղացած մի փաստաթուղթ էր, որտեղ ասվում էր՝ հայե՛ր, դուք հաղթեցիք այս պահին, դուք ճակատամարտերը հաղթել եք, բայց պատերազմն այս պահին ընդմիջվում է, և Ադրբեջանն էլ հասկացել է, որ ընդմիջվում է, և այդ 22 տարիներն օգտագործեց վերազինվելու համար, մենք այդ ընթացքում, ցավոք սրտի, չկարողացանք մեր հաղթանակը պաշտպանել դիվանագիտական հարթության վրա և մեր ներքին կյանքում: Մեր ներքին կյանքում մենք միշտ կարողացանք հոտնկայս խմել Արցախի հաղթանակի կենացը, բայց բովանդակային առումով չկարողացանք միս ու արյուն տալ մեր տարած հաղթանակին՝ փաստորեն իմանալով հանդերձ, որ Ադրբեջանի բնական ռեսուրսները շատ ավելի գայթակղիչ են և շատ են, ընդերք ունի, ծով ունի, Թուրքիայի նման հզոր դաշնակից ունի թիկունքին: Մենք այդ ամեն ինչը հականալով, միշտ ապրեցինք այդ հաղթանակի բերկրանքով և չհասկացանք՝ ինչ է կատարվում: Ապրիլյան իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ մեր ռազմավարական դաշնակիցը ռազմավարական դաշնակից է մեր հակառակորդ Ադրբեջանին, ցույց տվեցին նաև, որ միջազգային կառույցները, որոնք կոչված էին հետևելու Արցախի հակամարտությանը, շատ լղոզված գնահատականներ տվեցին, որևէ մեկի համար գաղտնիք չէր, որ Ադրբեջանն է նախահարձակ եղել:
Ցավոք, ապրիլյան օրերը նաև ցույց տվեցին, որ այն կառույցներում, որոնք միշտ ասում ենք, որ մեզ համար ռազմավարական կառույցներ են՝ ՀԱՊԿ-ը, ԵԱՏՄ-ն, մենք ավելի քիչ ձայներ ունենք, ավելի քիչ բարեկամներ ունենք, քան Ադրբեջանը, որ նույնիսկ այդ կառույցների մաս չի կազմում, և այնտեղ նրա իրական ռազմավարական դաշնակիցներն ավելի շատ են: Այսինքն՝ ցույց տվեցին, որ մենք իսկապես բաց ենք թողել շատ մեծ բան. այս ընթացքը ճիշտ չենք օգտագործել և՛ բարեկամներ ձեռք բերելու, և՛ բարեկամների հետ կապն ավելի սերտացնելու, և՛ առավել ևս՝ ներքին կյանքում ճիշտ, համարժեք փոփոխություններ իրականացնելու և նաև սպառազինվելու համար:
– Երկրորդ փուլը ի՞նչ ավարտ կունենա՝ ըստ Ձեզ:
– Առաջիկայում, կարծում եմ, դինամիկ զարգացումներ են լինելու, ես կանվանեի եռանախագահների գամբիտ: Ինձ մտահոգում է, որ նրանք նույն հարթության վրա են կանգնել, և նկատի ունենալով այն տրամադրությունը, որ այսօր կա, ինձ թվում է, որ այդ նախագիծը այնքան էլ մեզ համար բարենպաստ չէ, չնայած կարծում եմ, որ չի իրականանա, չեմ ուզում մանրամասնել, որովհետև դա ընդամենը ենթադրություն է նախագծի բովանդակության առումով: Բայց դինամիկ զարգացում է ընթանալու, և բոլոր կողմերը՝ Մոսկվան, Վաշինգտոնը և Ադրբեջանը միաբերան, շուտասելուկի նման ասելու են, որ ստատուս քվոյի փոփոխություն պետք է լինի: Կարծում եմ՝ պետք է մեծ կռիվ տալ այդ բանակցությունների ընթացքում ստատուս քվոյի քննարկման ժամանակ կարգավիճակի հետ կապված, իսկ թե ինչով կավարտվի՝ դժվարանում եմ ասել: Խաղաքարտերի մի զգալի մասը քո ձեռքում չէ, քո ձեռքում այնքան փոքր խաղաքարտեր ունես, որ չես կարող այդ խաղաքարտերի դեմն առնել: Կան խաղի կանոններ, որոնք ուժեղների ձեռքում են, քո խնդիրն այն է, որ պետք է կարողանաս խաղալ, բայց քոնը կարողանաս թելադրել, ինչքանով կստացվի՝ կախված է մեր պրոֆեսիոնալ մոտեցման մակարդակից:
– Առաջիկայում նախատեսվում է Ս. Սարգսյան-Ալիև հանդիպումը, կկայանա՞ արդյոք այս հանդիպումը, և ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ ակնկալել այդ հանդիպումից:
– Կարծում եմ կկայանա հանդիպումը: Այլ հարց է, որ իսկապես պետք է Սերժ Սարգսյանի առաջ քաշած նախապայմանները կյանքի կոչվեն. մոնիտորինգը պետք է իրականացվի, պետք է ի վերջո կարողանալ պատժել նրան, ով խախտում է պայմանավորվածությունները, 94-ից հետո բազմիցս խախտվել են այդ պայմանավորվածությունները, բայց երբեք որևէ մեկը պատասխան չի տվել դրա համար, երբ զոհին և դահիճին դնում են նույն հարթության վրա, դա իսկապես զայրացնող է: Առանց դրա ապահովման բանակցություններն իմաստ չունեն:
– Պարոն Հակոբյան, կարծեք թե խոսքերի մակարդակում կողմերը պատրաստ են, բայց քայլերի մակարդակում որքանո՞վ է իրատեսական մեխանիզմների տեղադրումը կարճ ժամանակահատվածում:
– Ես ստույգ չեմ կարող ասել, թե ինչ կլինի, բայց բոլոր դեպքերում ասվել է շատ կարևոր խոսք, ասվել է՝ որպեսզի կարողանանք իսկապես կանխել, խոչընդոտել և թույլ չտալ, որ կողմերից մեկը խախտի 94թ. մայիսյան պայմանավորվածությունը զինադադարի մասին, դրա համար անհրաժեշտ են այդ սարքերը: Եվ կյանքը ցույց է տվել, որ կա գործողություն, բայց չկա պատասխանատվություն, չկա պատասխանող կողմ, դրա համար մենք ունենք այն, ինչ ունենք, այսինքն՝ ունենք շատ տխուր պատկեր, ունենք հարձակումներ և զոհեր: Դրա համար, ես կրկնում եմ, որ այս անգամ պետք է շատ հստակ լինի: Ես գրեթե վստահ եմ, եթե բանակցությունները վերսկսելուց առաջ համապատասխան սարքերը չտեղադրվեն, ապա ավանդաբար ինչպես որ եղել է, եթե կողմերից մեկի դուրը չգա մյուսի պահվածքը, կարող է հարձակում իրականացնել, և էլի կմնա ձայն բարբառո հանապատի, թե ինչ եղավ դրա հետ և այլն: Մենք որպես բանակցող կողմ պետք է տեր կանգնենք մեր խոսքին, որ մինչև բանակցությունների սկսվելը ունենանք այդ սարքերը սահմանին, դրանց տեղադրումն ուղղակի անհրաժեշտություն է:
