Մեր զրուցակիցն է քաղաքագետ, Ֆրանսիայի Ռազմավարական հետազոտությունների կենտրոնի փորձագետ Կայծ Մինասյանը։
–Պարոն Մինասյան, օրերս Սերժ Սարգսյանն աշխատանքային այցով ՌԴ–ում էր։ Ինչպե՞ս եք գնահատում Սերժ Սարգսյանի հայտարարությունը Սիրիայի հետ կապված։ Նա նշեց, որ Հայաստանն աջակցում է ՌԴ դիրքորոշումը Սիրիայի հարցում:
-Ինձ համար հերթական հայտարարություն էր։ Առաջին անգամ չէ, որ Հայաստանի իշխանություններն իրենց զորակցությունն են հայտնում Ռուսաստանի դիրքորոշմանը Սիրիայի հարցում։ Զարմանալու բան չկա, չեմ կարծում, թե կարևոր հայտարարություն է։ Գիտեինք, որ Հայաստանի իշխանությունները Սիրիայի ճգնաժամի ընթացքում միշտ Ռուսաստանի դիրքորոշումն են պաշտպանել: Հայտարարությունն ավելի շատ կապված է Թուրքիայի և Ռուսաստանի հարաբերությունների ճգնաժամի հետ, թերևս սա է կարևոր կետը։ Գիտենք, որ Հայաստանը չօգտագործեց Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև ճգնաժամը մինչև այսօր, և հիմա Սերժ Սարգսյանի այս հայտարարությունից, տեսնենք, ինչ հետևանքներ պետք է այն ունենա, արդյո՞ք կապված է միայն Թուրքիայի և Ռուսաստանի միջև հարաբերությունների հետ, արդյո՞ք կապված է Ռուսաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների հետ: Գիտենք՝ Ադրբեջանը հայտարարեց, որ Բաքուն համաձայն է Մոսկվայի հետ, որ գլխավոր հարցը Բաշար Ասադի հեռացումը չէ։ Եվ, կարծես թե Բաքուն պաշտպանում է Մոսկվայի դիրքորոշումը, որովհետև գիտենք, որ Թուրքիայի համար առաջին հերթին պետք է, որ Բաշար Ասադը հեռանա և պետք է, որ քրդերի հարցը չեզոքացվի։ Թերևս սա էր Սերժ Սարգսյանի հայտարարության իմաստը:
–Ադրբեջանի փոխարտգործնախարար Ազիմովը հայտարարել է, որ Ադրբեջանը հաստատակամ է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների փոփոխության հարցում: Նա նշել է, որ Գերմանիայի, Թուրքիայի, Շվեդիայի առկայությունը Մինսկի խմբում էլ ավելի արդյունավետ կլինի: Դուք հնարավոր համարո՞ւմ եք Մինսկի խմբի ձևաչափի փոփոխությունն այս փուլում:
-Բացարձակապես ոչ: Քանի որ ԼՂ հակամարտության հարցն արդեն գլոբալ, համաշխարհային հարց է, Ռուսաստանը, Միացյալ Նահանգները և Ֆրանսիան, մանավանդ այս պահին, որ Իրանի հարցը կամաց-կամաց լուծվում է, անիմաստ կլինի այդ երեք պետությունների համար, որ Մինսկի խմբի համանախագահությունը փոխվի: Անկարելի է։ Ինչպե՞ս կարող է Թուրքիան լինի համանախագահող երկիր Մինսկի խմբում, կամ Գերմանիան և Շվեդիան ինչո՞ւ, ի՞նչ պատճառով պետք է թողնի լինեն համանախագահող. ի՞նչ շահ ունի Հայաստանը համանախագահող երկրների ցանկը փոփոխությունից:
–Եթե Ադրբեջանը սպառնում է այդ փոփոխությունը չլինելու դեպքում ընդհանրապես դուրս գալ Մինսկի խմբի գործընթացից…
-Դա կփաստի, որ Ադրբեջանը տկար պետություն է, դիվանագիտության և բանակցությունների հետ կապված խնդիրներ ունի, և ինքնաբերաբար Հայաստանը, Միացյալ Նահանգները, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը իրենց շահերով պատասխան պետք է տան Ադրբեջանին։ Այդ դեպքում պետք է Ադրբեջանը ընդունի հետևանքերը, պատասխանատվությունը, եթե այդպես լինի, Հայաստանը պետք ասի՝ քանի որ պայմանները փոխված են, ուրեմն մենք ուրիշ ճար չունենք ճանաչելու Ղարաբաղի անկախությունը։ Այսինքն՝ եթե այդպես լինի, նշանակում է, որ այդ 23-24 տարվա բանակցությունների պատմությունը վերջացած է։ Չեմ կարծում, որ Ադրբեջանը, գտնվելով այդպիսի վիճակի մեջ՝ տնտեսական, ֆինանսական և այլն, շահ ունի դուրս գալ Մինսկի խմբից: Հայաստանը պատասխանատու է, և չեմ կարծում, որ Ադրբեջանը կարող է այդ աստիճան առաջ գնալ:
–Վերջերս Ռուսաստանում կոմունիստներն առաջարկել էին Ղարսի պայմանագրի վերանայում, և մերժվեց նրանց առաջարկը: Ըստ Ձեզ՝ ինչո՞վ էր պայմանավորված Ղարսի պայմանագրի նորից շահարկումը:
-Ռուսաստանը շահարկում է Հայ Դատը վաղուց, ոչ միայն Պուտինի ժամանակաշրջանում, այլ դարեր ի վեր. քաջալերում են հայերին, որ մտնեն ոչ թե պատերազմի մեջ, այլ ճգնաժամի մեջ, բայց մենք բարեբախտաբար չխաբվեցինք, Հայաստանի իշխանությունները ճիշտ դիրքորոշում որդեգրեցին այդ ճգնաժամի հարցում: Իրենց գործն է, ինչ ուզում են թող անեն, բայց մենք խաղալիք չենք, հայ ժողովուրդն այլևս խաղալիք չէ, Հայաստանը, իբրև պետություն, խաղալիք չէ: Եվ փաստ է, որ Ռուսաստանը երկակի խաղ է խաղում. այսինքն՝ որքան ժամանակ, որ հայ ժողովուրդը, Հայաստանը, համայն հայությունը կարծի, թե Ռուսաստանը պիտի փրկի մեզ, այնքնան մենք խաղալիք կդառնանք իրենց ձեռքում: Ես չեմ ասում, թե մենք պետք է դուրս գանք Ռուսաստանի հետ բարեկամությունից, այսինքն՝ մենք պետք է ճիշտ դիրքորոշում գտնենք, մենք պետք է ճիշտ մտածենք, ճիշտ ձևով ուսումնասիրենք բոլոր փաստերը, մեր շահերից ելնելով։ Պետք է որ Ռուսաստանը հարգի մեզ: Կրկնում եմ՝ Հայաստանը և հայ ժողովուրդը ժամանակին խաղալիք էին պատմության մեջ, բայց այլևս խաղալիք չենք, այդ ժամանակաշրջանը վերջացավ:
–Մեկ ամսվա ընթացքում Ռուսաստանը Հայաստանի մասին գաղտնի ինֆորմացիա հրապարակեց՝ նախ թե 200 մլն դոլարի վարկով ինչ զենք կտրամադրի Հայաստանին, և օրերս հույժ գաղտնի ինֆորմացիա հրապարակեց Հայաստանի ԶՈւ կառույցների տեղակայման վերաբերյալ: Սա կարո՞ղ ենք համարել Ռուսաստանի պաշտոնական դիրքորոշում: Ըստ Ձեզ՝ ինչո՞վ է պայմանավորված այսքան կարևոր, հույժ գաղտնի տվյալների հրապարակումը:
-Պաշտոնական դիրքորոշում է թե ոչ, այդքան էլ կարևոր չէ։ Կարևոր է այն, որ հրապարակվել են այդ տեղեկությունները: Սա փաստ է, որ Ռուսաստանը երկու խաղ է խաղում, իբրև թե Հայաստանն իր դաշնակիցն է, ՀԱՊԿ կազմակերպության անդամ է, բայց մյուս կողմից՝ ռուսական մամուլն այդպիսի լուրեր է հրապարակում: Եթե, իսկապես ռուսները չեզոք են մնում, ապա ինչու չեն ասում, թե որտեղ են գտնվում Ադրբեջանի զենքերի, ռազմական կառույցների տեղակայումները: Ես շատ մեծ կասկածներ ունեմ Հայաստանի և Ռուսաստանի դաշնակից լինելու վերաբերյալ, Հայաստանը ճիշտ է ըմբռնել դաշնակցի իմաստն ու բովանդակությունը, բայց Ռուսաստանը՝ ոչ: Չենք կարող համեմատել ՀԱՊԿ կազմակերպության գործելակերպը ՆԱՏՕ-ի գործելակերպի հետ: Երբ որ վտանգի մեջ է հայտնվում ՆԱՏՕ-ի անդամը, մյուս դաշնակից անդամները զորակցություն են հայտնում, օրինակ՝ վերջին դեպքը Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև և ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների մամուլում չեն գրում հոդվածներ ՆԱՏՕ-ի մյուս անդամ երկրների զինվորական ռազմավարության կամ մարտավարության մասին կամ ուրիշ մանրամասնություններ չեն հայտնում թշնամիներին: Ռուսաստանը երկակի խաղ է խաղում. այդպիսի դիվանագիտություն է վարում. ռուսները ուրիշ դիվանագիտություն չգիտեն: Բայց շուտով կիմանան, երբ Ռուսաստանն ամեն տարի աղքատանում է, տկարանում: Կարծում են, թե Ռուսաստանն ավելի զորավոր է, բայց ճիշտ հակառակն է: Ռուսաստանն այնպիսի դիվանագիտություն ունի, որ ամեն ինչին խանգարում է, որովհետև զգում է, որ տկարանում է: Ըստ իս՝ Ռուսաստանի դիվանագիտությունը «զորավոր» է, որովհետև Արևմուտքը տկար է, բայց եթե Արևմուտքը կամ Չինաստանը մի փոքր ավելի ուժեղ դիվանագիտություն ունենան, այն ժամանակ ամեն բան պարզ կդառնա։ Սա է իրականությունը:
–Օրերս Սեյրան Օհանյանը և Էդվարդ Նալբանդյանը մասնակեցեցին Հայաստան–ՆԱՏՕ համագործակցությանը նվիրված Հյուսիսատլանտյան խորհրդի նիստին, որտեղ խոսվեց տարբեր ծրագրերի շրջանակներում Հայաստան–ՆԱՏՕ համագործակցությանը, մտքեր փոխանակվեցին տարածաշրջանային խնդիրների շուրջ: Ձեր գնահատականը այս հանդիպման վերաբերյալ։
-Որևէ նորություն չկա։ Հայաստանը միշտ ասում է, որ Հայաստանի անվտանգությունը կապված է Ռուսաստանի հետ և ՀԱՊԿ անդամակցության շրջանակում, բայց մենք իրոք պատասխանատու և հարգված պետություն ենք ՆԱՏՕ-ի անդամ պետությունների կողմից՝ բացի Թուրքիայից, և քանի որ մենք չենք ասել, որ ուզում ենք անդամագրվել ՆԱՏՕ-ին, մեզ ավելի կարևորություն են տալիս ավելի շատ մեզ, քան Ադրբեջանին։ Իրականությունը սա է: Արևմուտքը միշտ նայում է հաղթողի դիրքորոշումին: Եվ ո՞վ հաղթեց պատերազմում. Հայաստանը: Եվ այստեղ է, որ կարևոր է, ըստ իս, որ եթե հաղթում ես պատերազմը, պետք է քո գիտակցությունը, քաղաքականությունը, ռազմականությունը, դիվանագիտությունը ճիշտ նույն մակարդակի վրա գտնվեն: Մենք, անշուշտ, հաղթեցինք պատերազմում, բայց դժբախտաբար մեր դիվանագիտությունը, մեր քաղաքականությունը նույն աստիճանի վրա չեն: Եվ դա է, որ պետք է բարելավի: Այսինքն՝ մենք ունենք դուշմաններ, մոնթեներ, բայց ունե՞նք, թե՞ չունենք այդպիսի դուշմաններ, մոնթեներ դիվանագիտության մեջ. չունենք: Կարծես թե 22 տարվա ընթացքում, քանի որ դիվանագիտությունն ու քաղաքականությունը չկարողացանք նույն մակարդակի վրա ունենալ, մարտական հաղթանակները մեզ համար բացառիկ երևույթ են, կարծես թե մենք իրավունք չունենք այդպիսի հաղթանակ ունենալու, քանի որ մեր դիվանագիտությունը չի հետևում նույն ձևով, և դիվանագետները չեն կարողանում հետևել: Լավ է, որ գոնե ոչ մի բան չտվեցինք, բայց խոսքը հայտարարությունների մասին է, որ միշտ զիջող են։ Դրանք քաջալերում են մյուս բոլոր պետություններին, որ մեզ չհարգեն:
