Եվրամիության ընդլայնման և հարևանության հարցերով հանձնակատար Շտեֆան Ֆյուլեն նախօրեին հայտարարել է, որ պաշտոնական Բրյուսելը 2013 թվականի նոյեմբերին Վիլնյուսում տեղի ունենալիք ԵՄ Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովի ընթացքում ակնկալում է Հայաստանի հետ նախաստորագրել Ասոցացման համաձայնագիրը և ազատ ու համապարփակ առևտրի գոտու մասին պայմանագիրը:
Շտեֆան Ֆյուլեն նշել է, որ դրա համար, իհարկե, Հայաստանը պետք է մինչ այդ հասցնի ներքին բարեփոխումներ իրականացնել, որոնք հանդիսանում են Ասոցացման համաձայնագրի նախաստորագրման նախադրյալ: Ֆյուլեն, սակայն, մեկ այլ դիտարկում էլ է արել` կապված այն բանի հետ, որ Բրյուսելին բացի ներքին խնդիրներից, հետաքրքրում է նաև տարածաշրջանային կայունությունն ու հակամարտությունների կարգավորումը: Սա շատ էական հայտարարություն է, որը սակայն ունի պարզաբանման կարիք: Մինչ այդ, իհարկե, նախ ներքին խնդիրների մասին:
Անշուշտ, չկա որևէ երաշխիք, որ Հայաստանի իշխանությունը ներքին հարցերում կհասցնի ամբողջությամբ բավարարել այն նախադրյալները, որոնք պետք են նոյեմբերին Վիլնյուսում փաստաթուղթը նախաստորագրելու և այդպիսով Հայաստանի համար պատմական, բեկումնային քայլ կատարելու համար: Խնդիրն այն չէ, որ Հայաստանի իշխանությունը ֆիզիկապես չի հասցնի: Եթե լինի քաղաքական կամք, ապա հասցնելը տեխնիկական խնդիր է: Հայաստանի իշխանությունները հայտարարել են, որ ունեն ցանկություն հասնելու Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման արդեն 2013 թվականին, թեև ժամանակացույցով ժամկետը 2014 թվականն է: Սակայն պաշտոնական Երևանի հայտարարություններին, մեղմ ասած, դժվար է վստահել` նկատի ունենալով կախվածությունը պաշտոնական Մոսկվայից: Եվ դժվար է ասել, թե նախաստորագրման գործընթացը ձգձգելու համար Մոսկվան ինչ խնդիրներ կհարուցի Հայաստանի համար:
Բանն այն է, որ նախաստորագրումը մի այնպիսի բեկումնային հանգրվան կլինի, որից հետդարձը, ըստ էության, կդառնա այլևս գործնականում անհնար, ինչը Մոսկվայի համար կնշանակի Մաքսային միության և Եվրասիական գաղափարի հարցերում Հայաստանի հետ կապված ակնկալիքների էական սահմանափակում: Հետևաբար` հասկանալի է, թե ինչ կարևոր նշանակություն ունի հարցը Մոսկվայի համար, և զուտ միայն կայսերապաշտական իներցիան անգամ կարող է Հայաստանի համար լուրջ խոչընդոտներ առաջացնել: Հետևաբար` այստեղ, իհարկե, կասկած չկա, որ Մոսկվայի հետ ինտենսիվ աշխատանք է պետք թե Հայաստանից, թե Բրյուսելից:
Բրյուսելն այս հարցում պետք է օգնի Երևանին և աշխատի Մոսկվայի հետ` Կրեմլին հավաստիացնելով, որ այստեղ Հայաստանի նվաճման հարց չէ, այլ ընդամենը քաղաքակրթական խաղի կանոնների ընտրության, ինչը խորքային իմաստով ապահովում է Հայաստանի պետականության ապագան: Իսկ Ռուսաստանի համար այդ պետականությունն է կարևոր՝ ռազմավարական իմաստով, ոչ թե հայկական ֆորպոստը: Իհարկե, Ռուսաստանը չափազանց դժվարությամբ կգա այդ գիտակցման, սակայն այստեղ իրավիճակը բոլորովին անհույս չէ, եթե Բրյուսելն ու Երևանը Ռուսաստանի հետ աշխատեն իսկապես համագործակցված և փորձեն կանխարգելիչ քայլեր կատարել Վիլնյուսից առաջ:
Հիմա տարածաշրջանային կայունության և հակամարտությունների կարգավորման մասին: Ֆյուլեն այդ մասին արտահայտվել է ոչ միարժեք: Համենայնդեպս, պարզ չէ, թե Եվրամիության համար սա որքանով է նախաստորագրման նախապայման Հայաստանի պարագայում: Այսինքն` եթե Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում չի լինում որևէ առաջընթաց, արդյո՞ք Բրյուսելը դա դիտարկում է որպես Հայաստանի հետ Ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման խոչընդոտ: Ենթադրենք Հայաստանը հասցնում է բոլոր ներքին պայմանները, իսկ Ղարաբաղի հարցը մնում է՝ ի՞նչ է հետևում դրան Բրյուսելից:
Եթե Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման գործընթացում բանակցային վիճակը դառնալու է Հայաստանի Ասոցացման համաձայնագրի նախաստորագրման խոչընդոտ, եթե Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցը Եվրամիությունը դիտարկում է որպես Հայաստանի հետ հարաբերության խորացման, Ասոցացման համաձայնագրի և Ազատ առևտրի մասին պայմանագրի խոչընդոտ կամ պայման, ապա այստեղ, իհարկե, Բրյուսելը թույլ է տալիս մեծագույն անարդարություն և սխալ՝ ըստ էության չտարբերվելով Հայաստանը շրջափակող Թուրքիայից, որը ապաշրջափակման, սահմանների բացման, հայ-թուրքական հարաբերության կարգավորման պայման է դիտարկում Ղարաբաղի հարցը: Այս մասով դեռևս որևէ պաշտոնական պարզաբանում չկա թե Բրյուսելից, թե Երևանից: Բայց, եթե Ղարաբաղի հարցը պայման է Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ հայ-եվրոպական բանակցության գործընթացում, որի բովանդակությունը պահվում է գաղտնի, ապա Բրյուսելը, փաստորեն, միանում է Հայաստանի դեմ Անկարայի, ըստ էության, պատերազմական քայլերին, անուղղակիորեն հավանության է արժանացնում դրանք: Դա կլինի Եվրամիության թե մարդասիրական, թե ռազմա-քաղաքական մեծագույն սխալը, հետևաբար Բրյուսելը դա չպետք է թույլ տա թե հանուն Հայաստանի, թե հանուն Եվրոպայի ապագայի:
