Ապրիլի 9-ը տարերայնորեն շարունակվում է՝ ի դեմս այն քննարկումների, որ բուռն կերպով ընթանում են այդ օրը տեղի ունեցածի վերաբերյալ: Մասնավորապես, շատերն են քննարկում հարցը, թե ում էր ձեռնտու ապրիլի 9-ի բախումը: Տարբեր խմբեր, շերտեր, դիտորդներ տարբեր ֆորմատներում փորձում են հասկանալ, թե ում կարող էր ձեռնտու լինել բախումը՝ Սերժ Սարգսյանի՞ն, Րաֆֆի Հովհաննիսյանի՞ն, Ռոբերտ Քոչարյանի՞ն, Լևոն Տեր-Պետրոսյանի՞ն, Գագիկ Ծառուկյանի՞ն: Ո՞ւմ: Պարզ է, որ անունների այս բազմազանության մեջ միանշանակ պատասխան չի կարող լինել, ու չի կարող լինել նաև ճշգրիտ պատասխան՝ այն պարզ պատճառով, որ չկան ու, ամենայն հավանականությամբ, չեն լինի ապացույցներ, որ բախումը հրահրում էին այդ անձանցից որևէ մեկի պատվերով կամ գիտությամբ:
Կան կարծիքներ ու վերլուծություններ հնարավոր բախման հնարավոր կազմակերպիչների կամ պատվիրատուների մասին: Իսկ այդ տեսանկյունից, իհարկե, ռացիոնալ հատիկներ կարող են լինել գրեթե բոլոր տարբերակներում՝ մեկում գուցե մի քանիսով ավելի, մյուսում՝ մի քանիսով պակաս: Վերլուծության մեջ, իհարկե, այդ մի քանիսն էլ էական նշանակություն ունի՝ ո՞ւմ էր ավելի շատ ձեռնտու տարբերակով, որովհետև բախումը կարող էր ձեռնտու լինել միաժամանակ մի քանի ուժի, ընդ որում՝ առաջին հայացքից հակադիր շահերով ուժի:
Կարևորն այստեղ մեկ այլ հարց է: Իրավիճակը շատ էր մոտեցել բախման: Ով էր դա հրահրում՝ այսօր էական չէ: Դա միգուցե Սերժ Սարգսյանն էր, միգուցե՝ Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Քոչարյանը, միգուցե ներքին կամ արտաքին որևէ այլ ուժ, խոշոր հաշվով՝ ընդամենը իրավիճակի հետևանք է: Խնդիրն այն է, որ ընդհանուր իրավիճակը փաստացի երկրում շարունակում է մնալ այնպիսին, որ բռնությունը իրադարձությունների զարգացման շատ հավանական ելքերից մեկն է, և ընդամենը ակնթարթներ են պետք, որպեսզի այդ «ելքը» տեղի ունենա: Սա է գլխավոր խնդիրը, որի մասին պետք է խորհեն բոլոր նրանք, ովքեր ոչ միայն կողմնակից չեն նման ելքերի, այլ նաև համարում են, որ այդ «ելքի» ճանապարհները Հայաստանի քաղաքական կյանքում պետք է փակվեն հնարավորինս ամուր: Վերջին հաշվով՝ միգուցե ինչ-որ մեկը սադրում էր՝ իր քաղաքական հաշվարկներից ելնելով, բայց հնարավոր է՝ առնվազն տեսականորեն, որ բռնության և բախման հեռանկարը այդքան իրեղեն էր դառնում պարզապես սխալի, վրիպումի հետևանքով:
Սադրանքից ու վրիպումներից որևէ քաղաքական ուժ ապահովագրված չէ, որևէ երկրում քաղաքականությունը մարդասիրական իդիլիա չէ: Դրա համար էլ ստեղծվում են մեխանիզմներ, ավանդույթներ, որոնք կչեզոքացնեն մարդկային սխալի գործոնը, կհասցնեն այն նվազագույնի, որպեսզի իրավիճակը մի քանի րոպեում չմոտենա արյունահեղության: Հայաստանում, առայժմ, ստեղծվել և ստեղծվում են միայն հակառակի՝ բռնության նախադրյալներ: Բռնության նկատմամբ անհանդուրժողությունը Հայաստանում ստացել է քարոզչական, բայց ոչ համակարգային բնույթ: Իսկ այստեղ առաջին պատասխանատուն իշխանությունն է: Ավելին՝ իշխանությունը միգուցե միակ պատասխանատուն է, քանի որ քաղաքական դաշտի մյուս խաղացողների պատասխանատվությունը ուղղակի կամ անուղղակի բխում է իշխանության պատասխանատվության իրացման մակարդակից:
Երդմնակալության արարողությանը Սերժ Սարգսյանը համեմատում էր ժամանակը հինգ տարիների կտրվածքով: Մի քանի ժամ անց, սակայն, պարզ դարձավ, որ տարբերությունը շատ չնչին է: Կա, իհարկե, քանի որ եթե հինգ տարի առաջ մարդկային ողբերգությամբ ավարտվեց ամեն ինչ, ապա այսօր հնարավոր եղավ խուսափել այդ ամենից: Սակայն Սերժ Սարգսյանի համար բավական լուրջ ահազանգ է հնչել, ու ինչքան էլ մեղավորներ գտնվեն լարվածության կամ բախման համար, միևնույն է՝ դրանով Սերժ Սարգսյանի մարտահրավերները չեն նվազելու, և հրամայականը մնում է մեկը՝ բռնության մշակույթի և մտածողության հանդեպ անհանդուրժողությանը տալ ոչ թե քարոզչական, այլ համակարգային գործողությունների բնույթ:
Լուսանկարները՝ PanARMENIAN Photo-ի
