Հայաստանի ներկայիս քաղաքական իրավիճակի հիմնական, առանցքային բնորոշիչը, թերևս, այն է, որ գործընթացները զգալիորեն պայմանավորված են արտաքին քաղաքական հարթություններում տեղի ունեցող զարգացումներով:
Հայաստանում ընդունված է համարել, և քաղաքական ընդդիմության առաջնորդների մի զգալի մասն էլ այդ հարցում հետևողականորեն համոզում է հանրությանը, որ այդ արտաքին գործընթացները Հայաստանին առնչվում են բացառապես Լեռնային Ղարաբաղի և հայ-թուրքական հարաբերության պրիզմայով և եթե չլինեին այդ հարցերը, Հայաստանը պարզապես անհետաքրքիր կլիներ աշխարհի համար, և որևէ գերտերություն Հայաստանի հանդեպ չէր ցուցաբերի գործուն շահագրգռություն: Այդ տեսակետը բավական լայն տարածում ունի Հայաստանում, ինչը նաև, ըստ էության, հանդիսանում է պետության և հասարակության զարգացման տեսանկյունից դեստրուկտիվ մոտեցում: Բանն այն է, որ այդպիսով հանրության շրջանում ձևավորվում է որոշակի թերարժեքության բարդույթ, երբ Հայաստանի քաղաքացին դադարում է ինքզինքը ընկալել որպես աշխարհի մաս, որպես աշխարհի իրավահավասար սուբյեկտ, այլ ունենում է զոհի ինքնազգացողություն, կանխավ խաբվածի ինքնազգացողություն, ինչն էլ ստիպում է փակվել աշխարհի առաջ, մտավախություն ունենալով, որ ցանկացած բան դավադրություն է իր դեմ` դավադրություն է իր պետության դեմ: Այդպիսով աշխարհը բաժանվում է չարի ու բարու, բարեկամի և թշնամու, ու շահի հասկացությունն ու գիտակցումը, հետևաբար սեփական շահը սպասարկելու ունակությունը պարզապես ջլատվում են անխնա կերպով: Դա իմիջիայլոց:
Ինչ վերաբերում է արտաքին քաղաքական գործընթացների ազդեցությանը Հայաստանի վրա, ապա դրանք, թերևս, ավելի լայն են, քան Ղարաբաղի խնդրով և հայ-թուրքական հարցով սահմանափակումը: Բանն այն է, որ Հայաստանը գտնվում է կարևորագույն մի տարածաշրջանում, որը աշխարհաքաղաքական իմաստով ունի հանգուցային նշանակություն մի քանի վեկտորներով: Այստեղ թե՛ Արևմուտքի և Ռուսաստանի գլոբալ դիմակայությունն է, թե՛ Արևմուտքի և ասիականության քաղաքակրթական մրցակցությունը, թե՛ կան լոկալ այլ խաչվող շահեր ու երևույթներ՝ անվտանգության, քաղաքականության, տնտեսության առումներով: Այդ ամենը ենթադրում է, որ անգամ Ղարաբաղի խնդրի և հայ-թուրքական գործընթացի որոշակի հանգուցալուծման պայմաններում Հայաստանի Հանրապետությունը շարունակելու է ինքնին որպես պետական սուբյեկտ հետաքրքրություն առաջացնել միջազգային կառույցների և գերտերությունների շրջանում:
Այսինքն` Հայաստանի և աշխարհի փոխհարաբերությունը պետք չէ սահմանափակել միայն հայ-թուրքական կամ ղարաբաղյան խնդիրներով: Հակառակը, դրանք է պետք է դիտարկել Հայաստանի և աշխարհի հարաբերության կոնտեքստում, մատուցել հենց այդպես և այդ կոնտեքստի շնորհիվ փորձել հետ բերել այդ խնդիրներում արտաքին քաղաքական և ներքաղաքական բացթողումների ու թերացումների հետևանքով կորցրածը: Միևնույն է, եթե անգամ մենք չենք դիտարկում այդ ամենը հենց այդ՝ առավել լայն կոնտեքստում, աշխարհը մեր հետ հարաբերությունը դիտարկում է հենց այդպես: Իսկ դա նշանակում է, որ մենք առնվազն կարող ենք բաց թողնել աշխարհին համարժեք լինելու պահը, եթե շարունակենք մեր իսկ դերակատարությունը պատկերացնել այդքան նեղ հունի մեջ: Խոսքն, իհարկե, սեփական դերի գերագնահատման մասին չէ: Պարզապես, պետք չէ նաև թերագնահատել սեփական ռեսուրսները: Սակայն Հայաստանի քաղաքական դաշտում այդ թերագնահատման մթնոլորտը, թերևս, պայմանավորված է նրանով, որ քաղաքական սուբյեկտների զգալի մասը հոգեբանորեն, նաև ինտելեկտուալ առումով պատրաստ չէ առավել լայն դերակատարման և ամեն կերպ փորձում է դիմադրել առավել լայն առաքելության հեռանկարին` ձգտելով չմտնել առավել մեծ պատասխանատվության տակ: Սակայն ամեն ինչ չէ, որ պայմանավորված է հայկական քաղաքական դաս կոչվածի ցանկությամբ, և այժմ ստեղծվել է մի իրավիճակ, որ հակառակ իր ցանկության, այդ քաղաքական դասը՝ իշխանական և ընդդիմադիր «էլիտաները», ստիպված են ստանձնել այդ առաքելությունը կամ պարզապես հեռանալ:
Այլ կերպ ասած` հայաստանյան քաղաքական դասի համար եկել է անկեղծության գլոբալ պահը, ինչի պատճառով էլ պայմանավորված է ներկայիս մեծ դադարը: Բոլորը պատկերացնում են, թե ինչ է կատարվում, հասկանում են, որ Հայաստանը` որպես պետություն և հասարակություն, կանգնած է, ի վերջո, նշանակալից դերակատարություն և առաքելություն վերցնելու, տարածաշրջանում էական դերակատար դառնալու հեռանկարի առջև, բայց միևնույն ժամանակ, բոլորն էլ ձգտում են չլինել առաջինը: Բոլորը մտածում են, որ առաջինը, միևնույն է, տապալելու է այդ բեռը, և կարծում են, որ դրանից հետո երկրորդի վրա կամ ավելի թույլ բեռ կդնեն, կամ ընդհանրապես կազատեն այդ բեռից` մտածելով, որ Հայաստանի քաղաքական դասի ուսերը իզուր ծանրացնել չարժե, որ այդ ուժերը փխրուն են և պետք չէ ավելորդ ռիսկի դիմել: Իրականում, սակայն, դա մոլորություն է, քանի որ բեռը ոչ ոք չի թեթևացնելու:
Բեռը Հայաստանի պատիվն է, բայց նաև համաշխարհային անհրաժեշտություն: Այսինքն` Հայաստանին ոչ թե գեղեցիկ աչքերի կամ սարերի, այլ համաշխարհային գլոբալ շահի կոնտեքստում են արժանացնում այդօրինակ պատասխանատու պատվի, առաջարկելով տարածաշրջանային առաջատարի էական կարգավիճակ՝ տնտեսական և քաղաքական արդիականացման կոնտեքստում, ռազմաքաղաքական և քաղաքակրթական գործոնի արդյունավետության բարձրացման հեռանկարով: Հետևաբար, պատասխանատվությունն անխուսափելի է, և սպասումը իրականում առավել ծանրացնում է այն: Շահելու է նա, ով առաջինը և համարժեք կգործի: Հայաստանը շահելու է այսպես թե այնպես, իսկ քաղաքական սուբյեկտները պետք է որոշեն՝ շահում են Հայաստանի՞ հետ, թե՞ մնում են Հայաստանից «դուրս»:
