«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԱԺ պատգամավոր Հրանտ Բագրատյանը:
– Պարոն Բագրատյան, Դուք քննադատել էիք առաջարկված սահմանադրական փոփոխությունները: Ի՞նչ եք ձեռնարկելու այն չընդունելու համար:
– Որպես մտավորական՝ ինձ համար խնդիր եմ համարում բացատրել, թե իրական ինչ նպատակներ են հետապնդում այս փոփոխությունները: Արդեն երկու մասնագետների հետ ենք աշխատում, ովքեր մեզ տվյալներ են տալիս համեմատելու մեր սահմանադրական փոփոխությունները այլ երկրների սահմանադրությունների հետ: Մենք հասարակությանը տեղեկացնելու ենք, թե սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական այս իրավիճակում ինչն է ճիշտ և ինչի կբերի առաջարկված տարբերակով Սահմանադրության ընդունումը:
– Իրականում ի՞նչ խնդիր են հետապնդում այդ փոփոխությունները:
– Վստահ եմ, որ նախագծի հեղինակներն էլ են մտածում, որ ներկայացված տարբերակով բարելավում չկա: Ունենք վատացում: Եվ հստակ նկատելի է, որ ցանկություն կա ձևավորելու այնպիսի համակարգ, որի դեպքում ընտրություններն ունեն նվազագույն դեր կամ ընդհանրապես դեր չունեն: Այս նախագծով մենք ունենք նախագահ, բայց որին այլևս չենք կարող ընտրել: Մենք ունենք Ազգային ժողով, որը հիմնականում չի ընտրվում ուղղակի, համընդհանուր, ազատ և գաղտնի քվեարկությամբ. դրա մի մասն առաջնային մանդատ ունի, մյուսը մասը՝ ոչ: Մենք չունենք իրար հակակշռող առաջնային մանդատ ունեցող երկու մարմին: Հակակշիռների բացակայությունը հանգեցնելու է նրան, որ անդրկուլիսյան, ստվերային կառավարման էլեմենտները բացահայտորեն գերակշռելու են հրապարակային կառավարման սկզբունքների նկատմամբ:
– Իսկ ո՞ր երկրների փորձն են ընդօրինակել նախագծի հեղինակները:
– Մենք ուսումնասիրել ենք ԵՄ ու ԵԱՏՄ հիմնական երկրները. նման բան չկա: Իրավաբաններից մեկն ինձ ասաց, որ, օրինակ, Հունաստանում պատգամավորների թիվը ֆիքսված չէ: Այդ Սահմանադրությունը համարվում է Եվրոպայում վատագույններից մեկը: Ոչ մի նման բան չգտանք Գերմանիայի Սահմանադրության 146 (կարծեմ այդքան էր թիվը) հոդվածներում, ինչին հանիրավի վկայակոչում են փաստաթղթի հեղինակները: Պառլամենտի կրկնակի ընտրություններ ոչ մի տեղ չգտանք: Այլևս փնտրելն անիմաստ է (ասենք թե մի տեղ կա), քանզի եվրոպական և ԱՊՀ պառլամենտարիզմը նման նորմ չունի:
– Այնուամենայնիվ, ինչի՞ համար է ներդրվում նման կառավարման համակարգ:
– Վստահ եմ, որ պարզապես մեծ վախ ունեն, թե 2017-2018թթ. ընտրություններին կարող են ձախողվել: Հատկապես նախագահական ընտրությունների ժամանակ ժողովրդի համախմբում էր ստեղծվում: Ավելի փոքր կոնսոլիդացիա առաջանում էր խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, քանի որ այդ դեպքում էլ էլեկտորատին բաժանում ես 41 տարածքների ու հատ-հատ հաղթում: Առաջարկվող նախագծի դեպքում վերանում են նախագահական ընտրությունները: Այլևս վախ չկա, որ կձախողեն: Իսկ ԱԺ-ն դառնում է առաձգական մի մարմին, որի անդամների քանակը ամեն մի պահի կարող է փոխվել:
– Այսինքն՝ ժողովուրդը զրկվո՞ւմ է ընտրելու իրավունքից:
– Այո՛, այս նախագծով ժողովրդին հիմնականում զրկում են ընտրելու իրավունքից: ՀՀ-ում դադարում է ընտրական համակարգի միջոցով մարմինների ձևավորման մեխանիզմը: Դրանից հետո ճիշտ կլինի խոսել Հայաստանի պետության և ոչ Հայաստանի Հանրապետության մասին: Բայց կարող եմ վստահեցնել, որ այս սահմանադրությամբ այլևս ընտրակեղծիքների անհրաժեշտություն չի լինի: Կվերանան ընտրակաշառքները:
– Ձեր կարծիքով՝ այս փոփոխությունների դեմ հասարակական ընդվզում կբարձրանա՞, թե՞ ժողովուրդն անտարբեր է այս գործընթացների նկատմամբ:
– Ընդվզում լինելու է, որովհետև ժողովրդի դժգոհությունը մեծ է: Օրինակ՝ վերջին երկու ընտրություններին նախագահն ու Հանրապետական կուսակցությունը տարեկան յոթ տոկոս տնտեսական աճ են խոստացել: Անցել է 7 տարի (2008-2014թթ.), տնտեսական աճը պետք է լիներ 62 տոկոս: Մինչդեռ մենք ունենք 12.5 տոկոս աճ, եթե, իհարկե, հավատանք այդ թվերին: Աշխարհն այդ ընթացքում աճել է 14.1%-ով: Այսինքն՝ աշխարհի միջինի համեմատ հետադիմում ենք: Սա խոսում է այն մասին, որ հաջորդ ընտրություններին այդ քաղաքական ուժը խոսելու քիչ տեղ ունի: Զարգացում պետք է լինի, երկիրը ետ է գնում: Եթե երբեմն ինչ-որ բան ստացվում էլ է, ապա այն, մեծ հաշվով, ոչինչ չի փոխում: Պետք է հասկանալ, որ այլևս այսպես հնարավոր չէ շարունակել: Վերջին 18 տարիների «զարգացման» արդյունքում Հարավային Կովկասում ամենաբարձր ցուցանիշներով երկրից դարձել ենք ամենացածր ցուցանիշներով երկիրը:
– Իսկ Հայաստանում կա՞ սահմանադրական փոփոխությունների անհրաժեշտություն՝ անկախ այն հանգամանքից, թե իշխանություններն ինչ փոփոխություններ են առաջարկում:
– Ըստ իս՝ ոչ: Որտեղ է, որ մեզ Սահմանադրությունը խանգարել է մեր երկրի զարգանալուն:
– Պարոն Բագրատյան, որքա՞ն են արդարացված այն սպասումները, թե Արևմուտքի կողմից Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցները չեղարկելուց հետո տարածաշրջանում Հայաստանի համար մեծ հեռանկարներ կբացվեն:
– Արևմուտք-Իրան հարաբերությունների բարելավումը Հայաստանին միայն օգուտ կտա, բայց հեղափոխության մի սպասեք: Հայաստանն առանց այդ էլ արտոնված էր Իրանի հետ առևտուր անելու: Օրինակ՝ իրանցի զբոսաշրջիկները հեշտությամբ գալիս էին մեր երկիր հանգստանալու: Իսկ եթե Արևմուտքի դռները բացվում են, հավատում եմ, Հայաստանը կշահի, բայց դա այնքան էլ միանշանակ չէ: Չէ՞ որ Իրանի առաջ կբացվեն նաև այլ երկրների ճանապարհները: Եվ չի բացառվում, որ Հայաստանն անգամ մի փոքր տուժի: Բայց Հայաստանի համար Իրանը կարևոր է ոչ միայն որպես հարևան: Վերջապես ՀՀ-ն կարող է կամրջել Իրանի հարաբերությունները հյուսիսի կամ Եվրոպայի հետ: Իրանի հետ հարաբերությունները դրականորեն կազդեն Հայաստանի վրա, եթե մեր երկիրը կարողանա բարելավել իր հարաբերությունները Թուրքիայի հետ:
– Ձեր վարչապետության տարիներին նույնպես Արևմուտքը Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցներ էր կիրառում: Ինչպե՞ս էիք կարգավորում առևտրատնտեսական հարաբերությունները:
– Այդ պատժամիջոցները մեզ վրա չէին ազդում: Մինչև այժմ էլ Հայաստանը Իրանի հետ անում էր այնպիսի առևտրային քայլեր, որոնք արգելված էին, բայց Արևմուտքը մեզ վրա աչք էր փակում: Մենք բոլորին բացատրում էինք, որ կամ դուք մեզ փոխհատուցում եք տալիս, կամ էլ հաշտվում եք այն մտքի հետ, որ Իրանը մեր բնական հարևանն է, և մենք նրա հետ միշտ պետք է պահպանենք նորմալ առևտրատնտեսական ռեժիմ:
– Այդ դեպքում մինչև այժմ Իրանի հետ առևտրատնտեսական հարաբերություններն ինչո՞ւ չեն զարգացել:
– Չեմ կարող ասել: 1996-1997թթ. Իրանը ՀՀ առևտրատնտեսական առաջին երեք գործընկերների մեջ էր՝ Ռուսաստանի և Եվրամիության հետ:
– ՀՀ պաշտոնյաները Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցները կամ տարադրամի խնդիրներն են մատնանշում՝ պատճառաբանելու համար, թե ինչու չեն զարգանում այդ երկրի հետ Հայաստանի առևտրային հարաբերությունները:
– Մեր պաշտոնյաներին կարելի է այսպես պատասխանել՝ վատ պարողին ինչ-որ մի բան խանգարում է:
– Սերժ Սարգսյանը Շանհայի համաժողովում մասնակից երկրներին հրավիրեց մասնակցել Իրան-Հայաստան երկաթգծի կառուցմանը: Հիմա, երբ Արևմուտքը ցանկանում է կարգավորել իր հարաբերությունները Իրանի հետ, այդ երկրին հետաքրքրո՞ւմ է երկաթգծի կառուցումը: Հատկապես, որ Ս. Սարգսյանը հայտարարում է, որ այդ երկաթգիծը կարող է կապ հաստատել Իրանի ու ԵՏՄ անդամ երկրների միջև:
– Ես դա չեմ բացառում, քիչ հավանական է, բայց հնարավոր է, որ այն աշխատող ծրագիր լինի:
– Իսկ միգուցե Հայաստանը բա՞ց է թողել Իրանի հետ հարաբերություններն ընդլայնելու պահը:
– Չեմ կարծում, այդպիսի բան առևտրատնտեսական հարաբերություններում չի լինում: Միշտ էլ կարելի է զրոյից սկսել: Եթե Իրանի առջև բացվում են աշխարհի դռները, ապա Իրանի արժույթը դառնում է փոխարկելի, ինչը մեծապես կհեշտացնի մեր գործը:
– Հայաստանն Իրանի հետ ի՞նչ ոլորտներ կարող է զարգացնել:
– Օրինակ՝ մենք Իրանի հետ կարող ենք պայմանավորվել Մեղրիում մեր ափին կամ իրենց ափին կառուցել նավթավերամշակման գործարան, որը կարտադրի ինչպես Հայաստանին անհրաժեշտ հեղուկ վառելիքը, այնպես էլ «Նաիրիտի» համար պահանջվող բութադիենը:
– Բայց «Նաիրիտի» վերագործարկումն արդեն նպատակահարմար չի համարվում:
– Նայած, թե ով է այդ մասին խոսում:
– Էներգակիրների դեպքում էլ Հայաստանը զգուշանում է Ռուսաստանից:
– Դա մեր իշխանությունների խնդիրն է, թե մենք ինչու ենք մենաշնորհ տվել «Ռոսնեֆթ» ընկերությանը և նրա տեղական գործընկերոջը, ինչու ենք ամենուր ռուսական ընկերություններին մենաշնորհ տալիս: Բայց շատ հաճախ նման բան նախաձեռնում է հենց Հայաստանը, որպեսզի մենաշնորհի գումարները գնան որոշ մարդկանց գրպանները:
