«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ռուս քաղաքագետ, Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն, Պետդումայի նախկին պատգամավոր և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի վստահված անձ Սերգեյ Մարկովը։
– Պարոն Մարկով, Ռիգայի գագաթնաժողովից անմիջապես հետո Ադրբեջանի արտաքին գործերի նախարար Մամեդյարովը շտապեց Մոսկվա, որտեղ և ՌԴ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի հետ հանդիպման ընթացքում հայտարարեց, թե Ադրբեջանը կմտածի ԵՏՄ-ին անդամակցելու մասին Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումից հետո: Ի՞նչ եք կարծում՝ Մոսկվան Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման ուղղությամբ քայլեր կձեռնարկի՞, որպեսզի Ադրբեջանին ևս ինտեգրի Եվրասիական տնտեսական միությանը:
– Դժվար թե Ռուսաստանը զբաղվի Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման հարցով միայն նրա համար, որ որևէ երկիր դառնա Եվրասիական տնտեսական միության անդամ: Ռուսաստանն օգնում է ադրբեջանցի և հայ ժողովուրդներին աստիճանաբար փոխզիջման հասնելու այդ հարցով և նաև օգնում է, որ իրավիճակը չհասնի այն աստիճանի, որ լայնամասշտաբ պատերազմական գործողությունները վերսկսվեն։ Այդ օգնությունը Ռուսաստանը ցույց է տալիս՝ ելնելով նաև իր հետաքրքրություններից, որպեսզի սահմաններին հակամարտություն չլինի։ Մենք հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդներին դիտարկում ենք որպես մեզ եղբայր ժողովուրդներ և խորապես ցավում ենք այն հակամարտության համար, որը ծագել է Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև Ղարաբաղի պատճառով: Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորումն իր տրամաբանությունն ունի և ոչ մի կերպ կապված չէ Եվրասիական տնտեսական միության հետ։
Միևնույն ժամանակ պետք է հասկանալ, որ Ադրբեջանի տնտեսության կառուցվածքն այնպիսին է, որ այդ երկիրը Եվրասիական տնտեսական միությանն ընդգրկվելու մեծ պահանջարկ չունի։ Ադրբեջանի գլխավոր արտադրանքները նավթն ու գազն են, որը չի պահանջում, որ երկիրն ինչ-որ միության մեջ ընդգրկվի։
Ինձ ավելի հեշտ է պատկերացնել, որ Թուրքիան կմոտենա Եվրասիական տնտեսական միությանը, և կարծում եմ, որ ավելի ռեալ է, որ Ադրբեջանը ԵՏՄ անդամ դառնա Թուրքիայի հետ։ Դա շատ ուշ չի լինի, կարծում եմ՝ մոտավորապես 5 տարվա ընթացքում Ադրբեջանը և Թուրքիան կդառնան ԵՏՄ անդամ: Իհարկե, այստեղ մեծ կապ կա նաև ուկրաինական ճգնաժամի և այդ հրեշավոր պատերազմի ավարտի հետ: Քանի դեռ այս հակամարտությունը արևմտյան երկրների հետ շարունակվում է՝ բոլոր երկրները նախընտրում են քիչ թե շատ զգուշավոր լինել։
– Հայաստանն ու Եվրամիությունը վերսկսում են համագործակցությունն Արևելյան գործընկերության շրջանակներում. դրա հիմքը դրեց Ռիգայի գագաթնաժողովը: Այդ գագաթնաժողովի ընթացքում Հայաստանն ու Բելառուսը չհամաձայնեցին ամփոփիչ հռչակագրի նախնական տեքստի հետ, որտեղ նշվում էր, որ Ղրիմը բռնակցվել է Ռուսաստանի կողմից: Ամեն դեպքում ի՞նչ եք կարծում՝ Մոսկվան կառարկի՞ Հայաստանի և Եվրամիության՝ առաջիկայում կայանալիք արդեն տեսանելի համագործակցությանը:
– Նախևառաջ պետք է նշեմ, որ Ռուսաստանը շատ շնորհակալ է և՛ Բելառուսից, և՛ Հայաստանից, որոնք հրաժարվեցին ստորագրել նախնական տեքստը, նաև՝ Ադրբեջանի ղեկավարությունից, որը հրաժարվեց ամենաբարձր մակարդակով ներկա գտնվել Արևելյան գործընկերության գագաթնաժողովին: Այդ հռչակագրում տեղ գտած ձևակերպումները ծայրաստիճան ծայրահեղական են։ Արևելյան գործընկերությունը ռուսաֆոբ նախագիծ է, և այն հիմա գտնվում է ճգնաժամի մեջ: Ուկրաինայի պատերազմի և ընդհանրապես՝ անվտանգության ամենագլխավոր մեղավորը հենց այդ Արևելյան գործընկերության անմիտ նախագիծն է, գլխավոր և որոշիչ հարցերը գտնվում են այն երկրների ձեռքում, որոնք ռուսաֆոբության էքստազի մեջ են։
– Բայց Հայաստանն, այդուհանդերձ, շարունակում է մնալ Արևելյան գործընկերության անդամ երկիր և ավելին՝ պատրաստվում է խորացնել համագործակցությունը ԵՄ-ի հետ և դրան արդեն տալ իրավական ձևակերպում: Մոսկվան այդ հանգամանքին ինչպե՞ս է վերաբերվում:
– Մոսկվան դրան նորմալ է վերաբերվում: Այն, որ մի քանի երկրներ Արևելյան գործընկերության շրջանակներում գործակցում են ԵՄ-ի հետ՝ ազատ վիզային ռեժիմ կամ ռեժիմի դյուրացում ստանալու համար, նորմալ է Մոսկվայի համար։
– Պարոն Մարկով, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն, ամենայն հավանականությամբ, ներկա կլինի Բաքվում Եվրոպական խաղերի բացման արարողությանը՝ Ալիևի և Էրդողանի կողքին: Սա ապրիլի 24-ին Հայաստան գալու պատասխան ժեստ կարո՞ղ ենք որակել՝ ուղղված Թուրքիային և Ադրբեջանին: Ակնհայտ է, որ ռուս-թուրքական, ինչպես նաև ռուս-ադրբեջանական հարաբերությունների բարելավումը Հայաստանի շահերից չի բխում:
– Այն, որ ապրիլի 24-ին Վլադիմիր Պուտինն այցելեց Երևան, շատ դրական արձագանք ստացավ հայ ժողովրդի կողմից։ Բայց պետք է նաև նշել, որ այդ այցելությունը ծայրաստիճան բացասաբար ընդունվեց Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից: Ես համարյա թե համոզված եմ, որ Վլ. Պուտինը կայցելի Ադրբեջան՝ Եվրոպական խաղերի բացման արարողությանը ներկա լինելու: Վլադիմիր Պուտինի համար ծայրաստիճան կարևոր են Ադրբեջանի աջակցությունը, Ադրբեջանի հետ բարեկամական հարաբերությունները: Հավանական եմ համարում, որ Վլադիմիր Պուտինն առաջիկայում կայցելի նաև Թուրքիա: Իհարկե, դրա համար Թուրքիայի ղեկավարությունը պետք է հրաժարվի ծայրաստիճան բացասական հռետորիկայից, որն այդ երկիրը որդեգրել է Վլադիմիր Պուտինի՝ Երևան այցից հետո:
