Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել է չափազանց ծանր վիճակում, և որքան էլ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը փորձում է հավաստիացնել, թե «դատարկ պնդումներ» են տնտեսական անկման մասին կանխատեսումները, այդուհանդերձ ակնառու է, որ դրանք ոչ միայն իրականություն են, այլ խորացման միտումներ պարունակող իրականություն:
Հայաստանը տնտեսապես սնուցող գլխավոր աղբյուրը ցամաքում է: Խոսքը Ռուսաստանի մասին է: Հայաստանի տնտեսությունը նոր աղբյուր չունի, համենայնդեպս առայժմ այդպիսին չկա: Իսկ քանի դեռ այդպիսին չկա, ապա պարզագույն տրամաբանություն է, որ Հայաստանի եղած ջուրն էլ ցամաքելու է: Հետևաբար, քանի դեռ Հովիկ Աբրահամյանը մատնացույց չի արել նոր աղբյուրը, տնտեսության անկման կանխատեսումները ոչ թե դատարկ խոսքեր են, այլ առնվազն նախազգուշացում՝ ուղղված Հայաստանի իշխանությանը, կառավարությանը, իշխող համակարգին, որ անհրաժեշտ է անհապաղ քայլեր ձեռնարկել այդ նոր աղբյուրը կամ աղբյուրները գտնելու, Հայաստանի տնտեսությանը միացնելու ուղղությամբ:
Տարբերակները տեսականում բազմաթիվ են՝ արտաքին ներդրումներ արևմտյան երկրներից, ներդրումներ Չինաստանից, տեղական ներդրումներ քրեաօլիգարխիայի բարձի տակից: Սակայն առ այսօր չկա թե՛ մեկը, թե՛ մյուսը: Արտաքին ներդրումների առումով չկա անհրաժեշտ պայմանների համախումբը, որը Հայաստանը գրավիչ կդարձներ ներդրումների համար, կդարձներ վստահելի: Քրեաօլիգարխիայի բարձի տակի մասով չկա քաղաքական կամք և ցանկություն: Փոխարենը, Հայաստանի իշխանությունն առայժմ ցուցաբերում է մի մարտավարություն, որը պարզորոշ կերպով վկայում է, որ տնտեսությունը տարվում է փակ ցիկլի միջոցով պահելու ուղղությամբ, տնտեսական քաղաքականությունը, որ վարում է կառավարությունը հանգում է այդ տրամաբանությանը:
Այսինքն՝ որն է դրա էությունը: Հայաստանի կառավարությունը գտել է կայունության ամրագրման ցիկլային բանաձևը՝ հավաքվում է բյուջե, հետո բյուջեն սնուցում է տնտեսությունը, հետո նորից այդ տնտեսությունից հավաքվում է բյուջե, հետո նորից սնուցվում է տնտեսությունը: Տնտեսություն ասվածը տվյալ դեպքում իշխանությունը տնօրինող քրեաօլիգարխիկ խմբերի, բյուջեն բաշխող բարձրաստիճան պաշտոնյաների և նրանց հարազատների ու ընկերների, տարատեսակ մտերիմների անձնական բիզնեսներն են, որոնք ավելի ու ավելի հիմնվում են բացառապես պետական պատվերների և գնումների վրա: Այսինքն՝ Հայաստանի տնտեսության առանցքը դառնում է այդ բանաձևը, բյուջեն դառնում է ինքնանպատակ, սակայն ոչ թե պետության առաջ կանգնած ներքին, արտաքին, անվտանգության լրջագույն սոցիալ-տնտեսական, ռազմաքաղաքական մարտահրավերները սպասարկելու համար, այլ անձնական բիզնեսների, այսպես ասած, շնչառությունն ապահովելու, մինչև որ կարդարանան Ռուսաստանի վերականգնման հույսերը:
Այս ցիկլային մեթոդաբանությունը, որ դրված է կառավարության տնտեսական քաղաքականության հիմքում, ամենևին չի բացառում, իհարկե, այսպես ասած կողային տնտեսական զարգացումներ, նույնիսկ որոշակի արտաքին հոսքեր, ներդրումներ և այլն: Սակայն սրանք արդեն չունեն և չեն կարող ունենալ կանխորոշիչ բնույթ, դրանք արդեն չեն բնորոշում Հայաստանի տնտեսական վիճակը: Օրինակ՝ Հայաստանում բացվել է և գործում է աշխարհահռչակ «Քարֆուր» ապրանքանիշը, որի մուտքը Հայաստան խոչընդոտվում էր երկար ժամանակահատված, տարիներ: Մինչդեռ համաշխարհային հռչակ ունեցող այդ բրենդի առկայությունը Հայաստանում միջազգային ներդրողների համար, ըստ էության, հանդիսանալու էր հայաստանյան տնտեսական միջավայրի բնորոշիչ, որոշակի բնութագիր:
Նաև հենց այդ էֆեկտն է, որ կարևոր է դարձնում համաշխարհային բրենդների ներկայությունը Հայաստանում: Դրանք ոչ միայն տնտեսական ներդրումներ, ցուցանիշներ են բերում, այլ նաև ձևավորում են Հայաստանի միջազգային վարկը, հեղինակությունը ներդրողների շրջանում: Սակայն այսօր արդեն «Քարֆուրը» Հայաստանի համար բնութագրիչ չէ, քանի որ դրա մուտքը, խոշոր հաշվով, հանգեցվեց հայաստանյան տնտեսական զարգացումների և հարաբերությունների բնույթին, այլ կերպ ասած՝ ենթարկեցվեց այդ բնույթին, եթե անգամ դա տեղի է ունեցել փոխզիջումների ճանապարհով:
Միևնույն ժամանակ, Հայաստանի տնտեսության համար «Քարֆուրն» առավելագույնը հանդիսանում է հարակից զարգացում, իսկ տնտեսության շարժիչը արդեն վաղուց ներդրումները չեն, այլ արդեն ներդրվածի ցիրկուլյար տրամաբանությամբ գործարկված շարժիչը, որ մատուցվում է տնտեսական քաղաքականության փոխարեն: Հետևաբար՝ որևէ համաշխարհային ապրանքանիշ այլևս ինքնին չի կարող կողմնորոշիչ լինել որևէ նոր արտաքին ներդրողի համար, որովհետև կապ չունի տնտեսական քաղաքականության տրամաբանության հետ: Հայաստանը բացելուն ուղղված հիմնարար, արմատական, բեկումնային քայլերի փոխարեն, Հայաստանի ներկայիս տնտեսական քաղաքականության մշակները կայացրել են Հայաստանի տնտեսությունը փակ ցիկլում կոնսերվացնելու և այդ միջոցով շարունակաբար վերարտադրելու որոշում, ինչպես մինչ այժմ վերարտադրել են սեփական իշխանությունը:
Ամբողջ խնդիրն այն է, որ այդ իշխանությունը մինչև այժմ փակ ցիկլով վերարտադրվել է այն բանի շնորհիվ, որ գոնե նվազագույն բացությունն ապահովվել է տնտեսական գործընթացների պարագայում, և դրանք դարձել են իշխանության փակ վերարտադրության հիմքը: Ներկայումս փակ ցիկլի վերածելով հիմքը, հարց է առաջանում, թե ինչքանո՞վ կարող է իշխանությունը պահել իր փակ վերարտադրության արդյունավետությունը: Ներկայումս խորացող ներիշխանական հակադրությունները վկայում են, որ դա շատ բարդ է լինելու, եթե ոչ անհնար:
