Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր ընկերությունը, որը ռուսական «Ինտեր ՌԱՕ ԵԷՍ» ընկերության սեփականությունն է, հայտ է ներկայացրել Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովին՝ առաջարկելով բարձրացնել էլեկտրաէներգիայի սակագինը և այն գործող 42 դրամից դարձնել մոտ 60 դրամ: Հայաստանի էլեկտրական ցանցերը այս բարձրացումը պայմանավորում է դրամ-դոլար փոխարժեքի փոփոխությամբ, ՀԱԷԿ-ի աշխատանքի դադարեցմամբ, անցյալ տարվա սակավաջրությամբ և այլն:
Մի կողմ թողնենք այն հանգամանքը, որ արդեն երկու անգամ այս նույն հիմնավորումներով ՀԷՑ-ը դիմել է Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովին, և հանձնաժողովը սիրահոժար բարձրացրել է սակագինը, և ոչ մի տրամաբանության մեջ չի տեղավորվում, որ նույն հիմնավորումներով կարելի է էլեկտրաէներգիայի սակագինը բարձրացնել երրորդ տարին անընդմեջ, որի արդյունքում դրա գինը կկրկնապատկվի: Հիշեցնենք, որ 2013թ. էլեկտրաէներգիայի սակագինը 30 դրամ էր, իսկ այս թանկացման արդյունքում այն կդառնա 60 դրամ:
Մեզ հետաքրքրում է այլ հարց. իսկ ինչպիսի՞ն է էլեկտրաէներգիայի սակագինը Ռուսաստանում: Ինչո՞ւ ենք Հայաստանի սակագինը համեմատում Ռուսաստանի հետ, քանի որ էլեկտրաէներգիայի բաշխմամբ զբաղվում է նույն օպերատորը, Հայաստանը գազը գնում է Ռուսաստանից և ինչպես վստահեցնում են ռուսները՝ ներռուսաստանյան սակագներով: Իսկ գազից արտադրված էլեկտրաէներգիան կազմում է Հայաստանում սպառվող էլեկտրաէներգիայի 60 տոկոսը: Մնացածը ապահովում են ՀԱԷԿ-ը և ՀԷԿ-երը, որոնց արտադրած էլեկտրաէներգիան անհամեմատ ավելի էժան է:
Երբ կնքվում էր հայ-ռուսական գազային համաձայնագիրը, մեզ վստահեցնում էին, որ Հայաստանը գազը ստանում է Օրենբուրգի մարզի գներով: Հիմա տեսնենք, թե ինչպիսին է էլեկտրաէներգիայի սակագինը Օրենբուրգի մարզում՝ընդամենը 2.2 ռուբլի կամ մոտ 20 դրամ՝ այսօրվա ռուբլի-դրամ փոխարժեքով, կամ երեք անգամ ավելի էժան այն գնից, որը փորձում է ՀԷՑ կառավարչ «Ինտեր ՌԱՕ ԵԷՍ» ընկերությունը փաթաթել հայ սպառողների վզին: Էլեկտրաէներգիան ամենաթանկը Հայաստանին ամենամոտ գտնվող Ստավրոպոլի և Կրասնոդարի երկրամասերում է՝ համապատասխանաբար 3.8 և 3.7 ռուբլի 1 կիլովատտ/ժամի համար կամ՝ մոտ 35 դրամ: Նույնիսկ Մոսկվայի նման մեգապոլիսում, որտեղ էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը հսկայական է, սակագինը 4.53 ռուբլի է, այսինքն՝ շատ մոտ է այսօր Հայաստանում գործող սակագնին՝ 42 դրամ մեկ կիլովատտ/ժամի դիմաց, բայց ոչ 60 դրամ:
Ծանրագույն էներգետիկ Ճգնաժամի մեջ գտնվող Ուկրաինայում էլեկտրաէներգիայի սակագները առավել քան սոցիալական են: Օրինակ՝ մինչև 100 կիլովատտ/ժամ սպառողների կամ սոցիալապես անպաշտպան խավերի համար 1 կիլովատտն արժե ընդամենը 8 դրամ, իսկ 100-ից 600 կիլովատտ/ժամ սպառողների համար, այսինքն՝ երկրի բնակչության հիմնական մասի համար՝ 16-17 դրամ:
Իհարկե, կարող են ասել, որ ԱՄՆ-ում կամ Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում, մասնավորապես՝ Գերմանիայում և Դանիայում էլեկտրաէներգիայի սակագինը անհամեմատ բարձր է և կազմում է մոտ 200 դրամ: Բայց պետք է հաշվի առնել, որ Եվրոպայում սակագին-միջին աշխատավարձ հարաբերակցությունը կազմում է 1 տոկոս: Այսինքն՝ մարդը էլեկտրաէներգիայի միջին սպառման դեպքում՝ 200 կիլովատտ էլեկտրաէներգիայի դիմաց վճարում է իր աշխատավարձի 1 տոկոսը: Մինչդեռ եթե Հայաստանում էլեկտրաէներգիայի սակագինը դառնա 60 դրամ, ապա կստացվի, որ քաղաքացին պետք է վճարի միջին աշխատավարձի 10 տոկոսը, մի ցուցանիշ, որպիսին գոյություն չունի ամբողջ աշխարհում:
Ընդհանրապես՝ երբ հարց է դրվում, թե ինչ պետք է անել էլեկտրաէներգիայի սակագների շարունակական աճ թույլ չտալու համար, պետք է հասկանալ, որ նման հարցադրումը ընդհանրապես տեղին չէ, որովհետև Ռուսաստանում էլեկտրաէներգիայի սակագինը ամեն տարի միջին հաշվով աճում է 15-20 տոկոսով, և ռուսները այդ նույն գործողությունը իրացնում են նաև Հայաստանում: Դրա պատճառն այն է, որ ռուսական ընկերությունները ամենաանարդյունավետ կառավարիչներն են, այդ ընկերությունների մոտ կորուստները կազմում են 12-15 տոկոս՝ այն դեպքում, երբ Եվրոպայում միջին կորուստը տատանվում է 5-7 տոկոսի սահմաններում: Իսկ քանի որ ռուսները ոչ մի կապիտալ ներդրում չեն կատարում էներգաբաշխման համակարգում, և այն ֆիզիկապես, էլ չասած՝ բարոյապես մաշվում է, բնականաբար՝ մեծանում են իրական կորուստները, իսկ եթե դրան էլ գումարենք պարզ կողոպուտը, ապա առաջանում է սակագնի անընդհատյա բարձրացման անհրաժեշտություն:
Խնդիրը պետք է դրվի բոլորովին այլ կերպ. ինչպես ազատվել էլեկտրաէներգիայի արտադրության և բաշխման գործում ռուսների ունեցած բացարձակ մենաշնորհից: Միայն այսպիսի խնդիր դնելով և դրան գնալու պարագայում Հայաստանը կարող է ունենալ էլեկտրաէներգիայի կայուն գներ, այլ պարագայում դրանք ամեն տարի աճելու են, և դրա հետ մենք ստիպված պետք է լինենք համակերպվել:
Ավելին՝ քանի դեռ ռուսները տիրապետում են Հայաստանի էներգետիկ շուկային, նրանք ամեն ինչ անելու են՝ կանխելու էլեկտրաէներգիայի արտադրության այլընտրանքային աղբյուրների զարգացումը, և փորձելու են խեղդել եղածները, ինչպիսիք են փոքր ՀԷԿ-երը: Ռուսներին պետք է, որ էլեկտրաէներգիան արտադրվի բացառապես ռուսական գազով կամ գոնե ռուսական միջուկային վառելիքով:
