«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեի նախագահ, իրավապաշտպան Ավետիք Իշխանյանը:
-Պարո՛ն Իշխանյան, սահմանադրական փոփոխությունների հայեցակարգի շուրջ քննարկումները շարունակվում են: Ինչո՞ւ էր իշխանությանը պետք հիմա սահմանադրական փոփոխություններ իրականացնել: Մանավանդ` Սերժ Սարգսյանը մտահոգություններ ունի` խորհրդարանական կառավարման համակարգի անցման հետ կապված: Հնարավոր է՝ նույն Սահմանադրությունը կատարելագործված տարբերակով ընդունվի:
–Ձեր հարցը կբաժանեմ երկու մասի: Նախ` ընդհանրապես, սահմանադրական փոփոխություններ պե՞տք են, թե՞ ոչ, երկրորդ՝ ինչո՞ւ են իշխանությունները նախաձեռնում սահմանադրական փոփոխություններ: Սրանք իրար հետ կապված են, բայց բավականին տարբեր հարցեր են:
Արդյոք Հայաստանին պե՞տք են սահմանադրական փոփոխություններ, թե՞ ոչ: Իմ համոզմամբ՝ Հայաստանին պետք է նոր Սահմանադրություն, որովհետև եթե մենք ուզում ենք ստեղծել իրավական ժողովրդավարական պետություն, ապա գործող Սահմանադրությունն իր մեխանիզմներով բացարձակապես թույլ չի տալիս այդպիսի պետություն ստեղծել: Որպեսզի այդպիսի պետություն լինի գործող Սահմանադրությամբ, մենք պետք է ունենանք հանրապետության նախագահ` հրեշտակի կանխավարկածով: Ինչո՞ւ եմ ասում, որովհետև Սահմանադրությամբ ամրագրված է, որ նախագահը պետության գլուխն է, սա մի քիչ անհասկանալի է, ինչպես թագավորը կամ միապետը: Նա հետևում է դատական, գործադիր և օրենսդիր իշխանությունների բնականոն գործունեությանը, այսինքն՝ արբիտր է, արդարության մարմնացում: Նա ոչ միայն նշանակում է գործադիր իշխանության մարմիններին, այլ նաև նշանակում է դատական բոլոր ատյանների ղեկավարներին` սահմանադրորեն: Երբ մենք խոսում ենք իրավական պետության մասին, իրավական պետության սկզբունքն է իշխանության տարանջատումը: Մեր Սահմանադրությամբ իշխանության տարանջատում չկա: Սահմանադրության երկրորդ գլուխը կարող եմ պատռել, նետել մի կողմ, քանի որ այնտեղ ամբողջը դեկլարացիա է: Կարևորը Սահմանադրության` իշխանությունների ձևավորման համակարգն է: Եվ այդ Սահմանադրությունը, որը ստեղծվեց 1995-ին, 2005-ին ձևական փոփոխությունների ենթարկվեց, միապետական համակարգի Սահմանադրություն է, և այս Սահմանադրությամբ չեմ կարծում, որ Հայաստանը կունենա իրավական ժողովրդավարական պետություն:
Հարց՝ միջնադարյան Եվրոպան, որ միապետական էր, ինչպե՞ս փոփոխությունների գնաց, ինչպե՞ս իշխանության տարանջատում եղավ, ներքևից պահանջ եղավ, հիմնական պահանջողը հատկապես միջին և մանր բուրժուազիան էր, արհմիություններն էին և մտավորականությունը: Պահանջ էր մենիշխանությունը վերացնելը, և դա կա՛մ հեղափոխությունների միջոցով եղավ, կա՛մ թավշա հեղափոխության, կա՛մ էվոլյուցիոն ճանապարհով: Հայաստանում կա՞ այդ պահանջը, ցավով եմ ասում, բայց չկա, ցավով եմ ասում, բայց մեր ժողովրդի մտածողությունը հպատակի մտածողություն է, որովհետև նրանք ուզում են ունենալ լավ թագավոր: Այսինքն՝ լավ թագավորի փնտրտուք է, որը կարող է լինել նախագահ: Ավելին՝ այդ մտածողությունը գերակշռում է Հայաստանի քաղաքական կուսակցությունների գերակշիռ մասում: Այսինքն՝ իրենց կուսակցության ղեկավարը թագավոր է, և իրենք ուզում են գալ իշխանության այս նույն համակարգով, ուղղակի իշխանությունն իրենցը լինի:
Հարց եմ բարձրացնում՝ արդյո՞ք Հայաստանի իշխանությունները որոշել են իրենց իշխանությունը սահմանափակել և գնալ ժողովրդավարության ճանապարհով: Եթե իսկապես ուզում են, ապա այս գործող Սահմանադրությամբ կարող էին որոշակի բարեփոխումներ անել և այդ բարեփոխումներից հետո ասել, որ Սահմանադրությունը թույլ չի տալիս, պետք է Սահմանադրությունը փոխել: Այստեղ կա և՛ օրենսդրական փոփոխությունների խնդիր, և՛ մարդկային գործոն: Օրինակ՝ դատական օրենսգրքով դատավորների նշանակման դեպքում դարձնել ձևական նախագահի ստորագրությունը, այսինքն՝ նա լիազորություն չունենա իր ցանկացած դատավորին նշանակելու: Սա կլիներ մեկ քայլ դեպի իրավական պետություն: Բացի այդ` ոստիկանական և ազգային անվտանգության համակարգերը վերացնել և դարձնել նախարարություն ու մտցնել կառավարության կազմ, որ ուղիղ չենթարկվեր նախագահին, որին տալիս է հսկայական ուժ: Կարող էին մարզպետերի ինստիտուտը թուլացնել օրենքով, որ տեղական ինքնակառավարումը հզոր լիներ:
Ավելին՝ տեսանյութում:
