«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՀՀ պաշտպանության նախկին փոխնախարար Վահան Շիրխանյանը:
– Պարոն Շիրխանյան Հայոց բանակի կազմավորումից 21 տարի է անցել, չե՞ք կարծում, որ պատերազմի տարիներին վստահությունը մեր բանակի հանդեպ շատ ավելի մեծ էր, քան հիմա:
– Պարզապես պատերազմի տարիներին պատասխանատվությունը, հույս ու նվիրումն էլ շատ ավելի մեծ էին, դրա համար էլ վստահությունն ու օգնությունը բանակի հանդեպ շատ մեծ էր: Խաղաղ տարիների ընթացքում աստիճանաբար վերանում է սպառնալիքի, վտանգի զգացումը, և մարդիկ շատ ավելի պահանջկոտ են դառնում: Եթե վերցնենք, օրինակ, կարգապահությունը, ապա հիմա անհամեմատ ավելի բարձր է:
– Նշեցիք, որ կարգապահությունը հիմա բարձր է, բայց մենք օր օրի նոր զինվորի մահվան մասին ենք լսում՝ մեկին ծառայակիցն է ծեծում, մյուսին՝ հրամանատարը… ո՞վ է դրա համար պատասխանատու:
– Պատասխանատուներ հիմա էլ կան,պատասխանատուները անմիջական հրամանատարներն են, նրանք կրում են և պետք է կրեն այդ պատասխանատվությունը, անպատժելիությունն էլ, իհարկե, պետք է արմատախիլ արվի: Պատասխանատուն առաջին հերթին հրամանատարն է: Այս առումով, ես կարծում եմ, որ Սեյրան Օհանյանը բավականին լուրջ աշխատանքներ է տարել: Բանակն ընտանիքի նման չէ, որ ասես ամեն ինչ վերահսկվում է և արվում է, դա մի մեծ ընտանիք է՝ հսկա կառույց, և վերհսկողություն սահմանելը բանակում նույնն է, ինչ մի ամբողջ երկրում վերհասկողություն սահմանես, հիվանդանոցներում կամ բոլոր դպրոցներում, որ աշակերտները խուլիգանություն չանեն: Բանակը հսկա կառույց է, բանակի խնդիրը մշտական պետք է լինի: Պահանջները հրամանատարների հանդեպ պետք է խստացնել: Վերջերս ժողով եղավ պաշտպանության նախարարությունում, և նախագահն այնտեղ շատ ճիշտ հարցադրումներ արեց։ Եթե այդ բոլորը կատարվեն, ես կարծում եմ, որ բանակում կարգապահությունը ևս կբարձրանա:
– Նախագահը վերջերս դատախազության համակարգում էլ էր նկատողություն և հարցադրումներ արել, ի՞նչ եք կարծում արդյունքն էլի մի քանիսի աշխատանքից ազատու՞մը կլինի, թե՞ իսկապես բարեփոխումներ կլինեն:
– Պետք չէ ենթադրել, ուղղակի պետք է մտածել. եթե մարդիկ ասում են՝ պետք է նաև հետամուտ լինեն և հասնեն նրան, որ այդ ամենը կատարվի: Հայաստանում ամեն մի պաշտոնյա եթե պետական իշխանության մեջ իր պարտականությունները չկատարի, ապա պետական իշխանությունը առաջ չի գնա: Պետք է պահանջել և հետամուտ լինել, որ կատարվի: Ես չեմ ուզում մտածել, որ դա պարզապես խոսք էր՝ ասաց և գնաց:
– Բանակում սպանված զինվորների ծնողներից շատերն ասում են, որ ոչ մի գնով իրենց մյուս տղային բանակ չեն ուղարկի, ի՞նչ խորհուրդ կտաք սևազգեստ մայրերին:
– Նորից պետք է ասել, որ բանակում ոչ մի խախտում չպետք է մնա անպատժելի՝ լինի դա հրամանատարի, թե զինվորի կողմից, որպեսզի կարգ ու կանոն լինի: Եթե զինվորին թույլ տան, որ իրեն վատ պահի, իսկ հրամանատարին ասենք, որ դու իրավունք չունես նրան պատժելու, ապա ախալ կլինի, և այնտեղ կտիրի անկարգություն: Երկու կողմից էլ պատասխանատվությունն ու պատժելիությունը պետք է լինի: Ծնողները պետք է օգնեն, որ բանակում այդ կարգուկանոնը հաստատվի: Եթե նրանք հրամանատարների հետ լեզու չգտնեն, որ իրենց երեխային լավ նայի, մյուս կողմից իրենց երեխայից պահանջեն, որ լավ ծառայի, ապա մենք մի քայլ առաջ կգնանք: Եթե զորամասում կան նման երևույթներ, թող տեղյակ պահեն, որ դրանք կանխվեն: Ավելի լավ քան ծնողները ոչ ոք չգիտի, թե ինչ իրավիճակ է:
– Բազմաթիվ ծնողներ ամեն հինգշաբթի կառավարության շենքի առջև բողոքում են, որ իրենց որդիների սպանությունն առ այսօր չի բացահայտվել, բազմիցս են բողոքել՝ 10-12 տարի է անցել արդեն՝ ոչ մի նորություն:
– Շատ դժվար է 10-12 տարվա դեպքերի քննումը և իրական մեղավորի բացահայտումը, իսկապես, շատ բարդ բան է, բայց բանակն ունի մեխանիզմներ, պետք է զբաղվեն, որպեսզի ժողովրդի վստահությունը բանակի հանդեպ բարձրանա, իսկ ինչքան այդ կարգի խոսակցությունները շատ են լինում, այնքան վստահությունը քիչ է լինում: Պետք է, իհարկե, բոլոր դեպքերին հետամուտ լինեն: Բանակը չունի սրիկայություն անող հրամանատարին պահելու խնդիր՝ այսպիսի խնդիր չկա, եթե մեղավոր է ապա պետք է հեռացնել, վռնդել և դատել:
– Ծնողները բողոքում են, որ այդ նույն հրամանատարներն, ավելի բարձր ատյաններին կաշառելով, կարողանում են խուսափել պատասխանատվությունից:
– Դա գալիս և նույն իրավապահ մարմինների հետ է առնչվում։ Մեր երկրում պետք է նման բաներ չլինեն, պետք է աստիճանաբար դադարեն: Կարելի է ծնողներին տրամադրել նյութեր, կամ ապահովել նրանց ներկայությունը որոշ գործընթացների ժամանակ, որպեսզի համոզվեն, որ օբյեկտիվ քննություն է տարվում։ Այդպիսով ժողովրդի պահանջը և կարգապահության հանդեպ վստահությունը կշատանա: Ես համոզված եմ, որ հրամանատարությունը ծնողների հետ միասին կարող է նման դեպքերը հասցնել նվազագույնի, չեմ ասում, որ դրանք ամբողջովին կբացառվեն, որովհետև բանակը հսկա մարմին է: Ամերիկայի նման երկիրը իր բանակի ներսում շատ ավելի մեծ խնդիրներ ունի զինվորների քանակի հետ, քան Հայաստանը։ Իսրայելը շատ ավելի լուրջ խնդիր ունի, քան Հայաստանը՝ սա էլ պետք է հաշվի առնել:
– Անհեթեթ չէ՞, որ Ձեր այդ ասած «առավել քիչ խնդիրներ ունեցող» զինվորը ջրծաղիկից մահանում է:
– Իհարկե` անհեթեթ է, իհարկե` խայտառակություն է, և այդ բժշկական ծառայությունը պետք է ոտքից գլուխ հանել-դուրս շպրտել՝ անմիջական բժշկից, զորամասի բժշկական ծառայության կետից՝ վերհսկող ամբողջ անձնակազմով, իհարկե` դա խայտառակություն է. մեր ժամանակներում ջրծաղիկից զոհ տալ, այն էլ` բանակում:
– Պարոն Շիրխանյան, ըստ Ձեզ, ո՞րն է Հայոց բանակի այն խնդիրը, որն առաջնային լուծման կարիք ունի:
– Բանակի ամենակարևոր խնդիրը միշտ եղել և մնում է նրա մարտունակության աստիճանը: Ես չեմ կարծում, որ մարտունակության աստիճանը հիմա վատ է, բայց ես այն կարծիքին եմ, որ այն միշտ կարող է լինել ավելի բարձր, իսկ դրա համար անհրաժեշտ է հրամանատարություն-հասարակություն-ծնողներ միասնական աշխատանք:
