Սերժ Սարգսյանը ընդունել է ԱՊՀ անդամ երկրների Միգրացիոն մարմինների ղեկավարների խորհրդի նիստի մասնակիցներին, որոնք նիստի համար ժամանել են Երևան: Հոկտեմբերի 10-ին Եվրասիական միությանն անդամակցության պայմանագիրը ստորագրելուց հետո Սերժ Սարգսյանի հանդիպումը իսկապես խորհրդանշական է, որովհետև Եվրասիական միությանը Հայաստանի անդամակցությունը, ըստ էության, մեր երկրի համար հրատապ է դարձնում մի խնդիր միայն՝ միգրացիայի խնդիրը:
Դեռևս ամիսներ առաջ Եվրասիական զարգացման բանկը հրապարակել էր ԵՏՄ-ին Հայաստանի անդամակցության տնտեսական էֆեկտների վերաբերյալ մի ուսումնասիրություն, որում երևի թե միակ առանցքային էֆեկտ էր դիտվել միասնական աշխատաշուկայի ձևավորումը, որը Հայաստանին հնարավորություն կտա ստանալ ավելի մեծ ծավալով տրանսֆերտներ: Ի՞նչ է դա նշանակում: Նշանակում է, որ ԵՏՄ-ին անդամակցելուց հետո Հայաստանի քաղաքացիները ավելի հեշտ կգնան Ռուսաստան արտագնա աշխատանքի և ավելի շատ գումարներ կուղարկեն իրենց ընտանիքներին: Մոտալուտ այլ տնտեսական էֆեկտ, որ Հայաստանին սպասում է ԵՏՄ-ին անդամակցումից` ըստ էության չկա:
Թեև Հայաստանի իշխանությունները խոսում են ինչ-որ աշխատատեղերից կամ ներդրումներից, այնուամենայնիվ պարզ է, որ ոչ ոք Հայաստանում ներդրում չի անի, եթե Հայաստանն ընդհանուր սահման չունի ԵՏՄ-ի երկրների հետ: Ներդրումներ կարվեն Բելառուսում, Ղազախստանում, Ռուսաստանում, որտեղ, այսպես ասած, այլ տարածքներ կտրել անցնելու կարիք չկա և իրապես անմաքսակետ միասնական տարածություն է: Հայաստանին իսկապես կմնա միայն արտագնա աշխատանքի մեկնելու դյուրին մեխանիզմի ձևավորումը, որն էլ Հայաստանից կխթանի թաքնված կամ անուղղակի արտագաղթը, այսինքն` արտագնա աշխատանքի ալիքը, որը ինքնին արտագաղթի մի յուրօրինակ տարբերակ է՝ մարդը տարվա մեծ մասը դրսում է և միայն սեզոնային այցեր է կատարում Հայաստան՝ ձմռանը:
Այնպես որ, Սերժ Սարգսյանը հոկտեմբերի 10-ի ստորագրությունից հետո իսկապես կարևոր հանդիպում է ունենում և Երևանում Միգրացիոն մարմինների ղեկավարների խորհրդի նիստի անցկացումը հոկտեմբերի 10-ից հետո առանձնահատուկ գործնականությամբ է լցվում: Առավել ևս, որ Հայաստանը Եվրասիական միության եռյակի շրջանակում կհանդիսանա երևի թե աշխատուժի անփոխարինելի շուկա` նկատի ունենալով այն, որ Հայաստանի քաղաքացիները կլինեն ամենաէժան աշխատուժը, քանի որ Հայաստանում ամենացածրն է աշխատավարձը մյուս երեք երկրների համեմատ: Սակայն դա ոչ թե ներդրում կբերի Հայաստան, այլ ընդամենը Հայաստանից մեկնողները Ռուսաստանում, Բելառուսում կամ Ղազախստանում կհամաձայնեն տեղի քաղաքացիներից ավելի էժան վարձատրությամբ ընդունվել աշխատանքի, քանի որ ինչքան էլ էժան լինի, միևնույն է` Հայաստանի աշխատավարձերից թանկ կլինի հաստատ: Եվ եթե անգամ որևէ մեկը Հայաստանում ներդրում ցանկանա անել էժան աշխատուժից ելնելով՝ Եվրասիական միությունից կամ երրորդ երկրից, միևնույն է` Հայաստանի քաղաքացիները կձգտեն դեպի Ռուսաստան կամ ԵՏՄ մյուս երկու երկրներ, որտեղ ունեցած կամ ձեռք բերած աշխատանքի աշխատավարձը անհամեմատ ավելի կլինի, քան այն, ինչ կառաջարկեն նրանց Հայաստանում:
Եվրասիական տնտեսական միությունը դա է «տալու» Հայաստանին, տնտեսապես տալու որևէ այլ բան չկա: Որևէ այլ բան չկա տալու նաև այլ առումներով, քաղաքական, քաղաքակրթական, սոցիալական, հոգեբանական: Այս առումներով Հայաստանին սպառնում է ընդամենը դատարկություն, նախևառաջ այն պատճառով, որ ըստ էության գտնվելով հետխորհրդային անցումային փուլի սահմանին, երբ Հայաստանում ըստ էության արդեն ձևավորվում էր անկախության սերունդը, երբ ձևավորվում էր նոր՝ շուկայական հարաբերություններին համարժեք մտածողությունը, նոր ժամանակներին համարժեք պատկերացումները, Հայաստանը կատարում է կտրուկ քաղաքական և քաղաքակրթական վերադարձ դեպի խորհրդային ժամանակներ, ինչն, ըստ էության, նշանակում է նորից վերադարձ անցումային փուլ:
Այսինքն` ինչպես կայսրության փլուզումից հետո, կայսրության, ըստ էության, վերականգնման ընթացքում էլ Հայաստանի հասարակությանը սպասելու է անցումային փուլ` արդեն հակառակ իմաստով: Այս փուլը չի կրկնի նախորդին իհարկե և իր բնույթով, բովանդակությամբ, դրսևորման առանձնահատկություններով այլ կլինի, սակայն միևնույն է` անցումային փուլերի հիմնական սինդրոմները իրենց զգացնել են տալիս միշտ և արտահայտվում են հասարակության մեծ մասում առաջացող անորոշության և անհուսության զգացումով, ժամանակից կտրված լինելու զգացումով, երբ քաղաքացիները, անհատները սկսում են որոնել ժամանակի հետ իրենց կապերը և այդ որոնման ընթացքում, բնականաբար, արձանագրում են հոգեբանական որոշակի վայրիվերումներ:
Սովետա-ռուսական կայսրության վերականգնումը Հայաստանը գցելու է որոշակի անցումային նոր փուլի մեջ, և առավել վտանգավորն այստեղ այն է, որ դրանում է հայտնվելու Հայաստանի անկախության սերունդը, որը կարծես թե արդեն ադեկվատանում և ադապտացվում էր նոր ժամանակին և հենց նաև դրա շնորհիվ կարծեք թե Հայաստանը հասարակարգային անցումային փուլից արդեն թևակոխել էր քաղաքացիական անցումային փուլ, այսինքն` քաղաքացիականության կայացման փուլ, որն անշրջելի էր դարձնելու կայսրության փլուզումը գոնե Հայաստանի մասով:
Երևի թե հենց դրա համար Հայաստանին արագորեն պարտադրվեց Եվրասիական կայսերական ծրագիրը և դրա իրագործմանը լծվեցին բոլոր նրանք, ովքեր արել էին ամեն ինչ անկախությունը մղձավանջի վերածելու համար, սակայն չնայած դրան` չէին կարողացել արգելակել անկախության սերնդի ձևավորումը: Մնում էր օգտվել քաղաքացիականության անցման փուլից և շրջել ամեն ինչ, քանի դեռ անշրջելի չէր դարձել անկախությունը:
