«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ՌԱՀՀԿ փորձագետ Էդգար Վարդանյանը:
–Պարոն Վարդանյան, հուլիսի 25-ից սկսած աննախադեպ լարված իրավիճակ էր հայ-ադրբեջանական սահմանին: Սոչիում տեղի ունեցած Սարգսյան-Ալիև-Պուտին եռակողմ հանդիպումից հետո իրավիճակը որոշակիորեն խաղաղվեց: Ի՞նչ եք կարծում՝ խաղաղությունը երկարատև կլինի՞՚:
-Այն հանգամանքը, որ այդքան կարճ ժամանակահատվածում արագ կերպով և կոնկրետ մեկ սուբյեկտի միջնորդությամբ իրավիճակը ռադիկալ կերպով դեպի լավը փոխվեց, այս հանգամանքը խոսում է այն մասին, որ իրականում եթե լինի ցանկություն չպատերազմել, ուրեմն որևէ ռազմական լայնամասշտապ գործողություն չի լինի:
Բայց դա չի նշանակում, որ նման կարգի էսկալացիաներ այլևս չեն լինի, որովհետև նախևառաջ մենք չգիտենք, թե ինչու եղավ դա, ինչ պատճառներ էին բերել այդ էսկալացիային և արդյոք այդ պատճառները վերացվել են: Այնուամենայնիվ, հավանականություն կա, որ նմանատիպ բախումներ ապագայում նույնպես կլինեն: Պետք է նշել նաև, որ իրավիճակը միջազգային ասպարեզում շատ արագ փոխվում է, և մենք տեսնում ենք, որ աննախադեպ գործընթացներ են լինում, և դրանց ի հայտ գալը կարող է ազդել նաև իրավիճակի փոփոխության վրա:
–Այս ընթացքում թե՛ քաղաքական, թե քաղաքացիական դաշտում կոնսոլիդացիա եղավ, նույնիսկ այն ազատամարտիկների միջև, որոնք մշտապես դեմ են արտահայտվել գործող իշխանություններին: Քառյակը, որը 12 կետանոց պահանջներ է ներկայացրել իշխանություններին, որոնք չբավարարելու դեպքում աշնանը հանրահավքներ է խոստանում, արդյո՞ք չի փոխի առաջնահերթությունները: Արդյո՞ք նոր օրակարգ չի ձևավորվի՝ նշելով, թե այս պահին ունենք Ղարաբաղի, անվտանգության հարց, իսկ մնացած ամեն ինչ երկրորդ պլան է անցնում:
-Քառյակը բավականին մեղմ և երկարաժամկետ կտրվածքով ծրագիր-մոտեցում է մշակել: Ի սկզբանե պարզ է այդ թեժ աշունը, և սրացումը փոքր-ինչ չափազանցված է: Իհարկե հնարավոր է՝ լինեն հանրահավաքներ, դժգոհությունը իշխանությունների հանդեպ չի դադարելու և այլ բան սպասել պետք չէ: Բայց հարցն այն է, որ ընդհանուր հասարակությունը, հանրությունը դեռևս չի գտել այն ձևաչափը, որը սահուն կերպով,առանց լուրջ ցնցումների կլուծի իշխանության լեգիտիմության խնդիրը: Քանի դա չկա, ուրեմն բոլոր քաղաքական, քաղաքացիական սուբյեկտները փորձելու են ավելի մեղմ կերպով իրենց բողոքը դրսևորել: Եթե մարդն ավելի տարբերակ չի տեսնում, ուրեմն ռացիոնալ մտածողությունը բերում է նրան, որ այնպես անեն, որ իրավիճակն ավելի վատ չլինի: Մյուս կողմից էլ՝ մարդիկ չեն կարող հրաժարվել իրենց հայացքներից, իրենց քաղաքական ծրագրերից և շարունակելու են այն, ինչ որ նախկինում են արել: Իհարկե, արտաքին քաղաքականության բնագավառում տեղի ունեցող գործընթացները նպաստում են, որ իշխանությունները որոշակիորեն լեգիտիմանան կամ գոնե նրան, որ հասարակության ավելի լայն զանգվածներ վստահեն իշխանություններին, և այս վերջին իրադարձությունները բերեցին նրան, որ շատ հոսանքներ դրեցին մի կողմ ներքաղաքական տարաձայնությունները՝ դա պետք է նշել նաև, որ դրական երևույթ է: Մենք տեսանք, որ նման բան Ադրբեջանում տեղի չունեցավ, այնտեղ խուճապային մթնոլորտ է, երկրի ղեկավարությունը ոչ ադեկվատ պահվածք ցուցաբերեց: Այդ հասարակությունը, որպես հասարկություն, շատ լուրջ խնդիրներ ունի, հայ հասարակությունը դրականորեն տարբերվում է, երբ զգում է՝ կա արտաքին վտանգ և այդ վտանգը չի հարցնելու՝ դու ինչ հարաբերություն ունես ոստիկանի կամ նախագահի հետ: Բայց քանի դեռ իշխանությունների լեգիտիմության խնդիրը լուծված չէ, իսկ դա նշանակում է, որ թույլ է հանրային վերահսկողությունը իշխանությունների նկատմամբ, իսկ դա նշանակում է, որ իշխանությունները թափանիցկ չեն ու հաշվետու չեն: Դա էլ իր հերթին նշանակում է, որ արտաքին քաղաքական խնդիրները ցանկության դեպքում կարող են դառնալ մանիպուլյացիայի առարկա իշխանությունների կողմից՝ իրենց սեփական իշխանությունն ամրապնդելու համար:
–Իսկ ընդդիմության համա՞ր: «Ժառանգությունն» ու ՀԱԿ-ը մշտապես պահանջել են նախագահի հրաժարական, իսկ մյուս ուժերը երբեք էլ դրան չեն ձգտել, և կարծես հարմար առիթ է հայտարարել, որ մենք ունենք Ղարաբաղի անվտանգության հարց և նպատակահարմար չենք գտնում իշխանությունների դեմ դուրս գալ: ԲՀԿ-ն 2008 թվականին կոալիցիայի մաս դարձավ հենց դա մեջբերելով, իսկ այն ժամանակ դեռ այսքան լարված իրավիճակ չկար սահմանին:
-Ոչինչ չի խանգարի նման հայտարարություն անել: Կարող է ասվել հետևյալը՝ մենք չենք հրաժարվում նրանից, որ պետք են փոփոխություններ, դժգոհությունները կմնան, բայց մենք պետք է փափուկ, աստիճանաբար պայքար մղենք և այնպես չանենք, որ մեր արտաքին քաղաքականության առումով խնդիրներ ունենանք, ու պետությունը տուժի, ուստի նպատակահարմար չենք գտնում պահանջել նախագահի հրաժարականը: Անսպասելի ոչինչ չի լինի:
–Քաղաքացիական հասարակությունը հիմա հանրության մեջ շատ ավելի մեծ վստահություն ունի, քան քաղաքական ուժերը: Ի՞նչ եք կարծում, արդյո՞ք քաղաքական կյանքի թեժացման, աշխուժացման հետ մեկտեղ նրանք ևս չպետք է նոր մոտեցումներով և օրակարգով հանդես գան:
–Խոսքը գնում է առանձին քաղաքացիական կեցվածք ցուցաբերող հանրույթների մասին, նրանք իսկապես վերջին շրջանում բավականին ակտիվ էին և որոշակի հաջողությունների էին հասել: Քանի որ նրանք ավելի վերահսկելի և ընթեռնելի են, ավելի մեծ վստահություն ունեն հանրության մոտ: Բայց հարցն այն է, որ քաղաքացիական խմբերն էլ պետք է տեսնեն, թե այս իրավիճակում նրանց գործողությունները որը պետք է լինի: Դեռևս չկա այդ մշակված ծրագիրը, շատ դեպքերում այդ ծրագրի մասին չի էլ խոսվում: Որտեղ որ խոսվում է, շատ լոկալ բնույթի է, իսկ առանց ծրագրի, առանց լուրջ համախմբման՝ քաղաքացիական այդ տարբեր խմբերը չեն կարող իրավիճակ փոխել:
Հարցազրույցն ամբողջությամբ՝ մեր տեսանյութում։
