«Դիսկուրսն» այսօր կանդրադառնա Ռուսաստանի Դաշնության «Հայրենակիցներ» ծրագրին (որի միջոցով ՀՀ քաղաքացիները կարողանում են դյուրացված կարգով ստանալ ՌԴ քաղաքացիություն), որն իրականացվում է ԱՊՀ տարածքում, այդ թվում՝ Հայաստանում։ Վերջին շրջանում մեզանում այն դարձել է հասարակական-քաղաքական միջավայրի քննարկման առարկա։ Ամեն ինչ սկսվեց նրանից, որ ՀՀ վարչապետը դեմ արտահայտվեց ծրագրին՝ հայտարարելով, որ այդ ձևաչափով ծրագիրը չի գոհացնում Հայաստանին։ Ռուսաստանը դրան հակադարձեց բավական կոշտ կերպով՝ հայտարարելով, թե Հայաստանից արտագաղթի պատճառը ոչ թե Ռուսաստանի իրականացրած ծրագիրն է, այլ մեր երկրում առկա ներքին խնդիրները։Սույն ծրագրի մասին կզրուցենք մեր հյուրերի՝ տեղեկատվական անվտանգության մասնագետ Տիգրան Քոչարյանի և Ռազմավարական քաղաքականության ակումբի անդամ Արթուր Ավթանդիլյանի հետ։
-Մեր ռազմավարական դաշնակից-գործընկերը դատարկում է Հայաստանը՝ լավ իմանալով, որ մենք ունենք ժողովրդագրական խնդիր։
Տ.Ք.- Հարցը եկեք չբարդացնենք։ Խնդիր կա՝ մարդիկ արտագաղթում են։ «Հայրենակիցներ» ծրագրով չորս տարում ընդամենը տասը հազար մարդ է արտագաղթել։ Հայաստանից անհամեմատ ավելի շատ մարդիկ են արտագաղթում Ամերիկա, Եվրոպա և նույն ՌԴ՝ այլ ծրագրերով։Արտագաղթի խնդիրը պետք է փնտրել մեր երկրում։ Ռուսաստանի կառավարությունը այդ ծրագրով փորձում է ուղղորդել մարդկանց հոսքը ԱՊՀ տարածքիցև լրացնել իր բացերը։
-Իսկապե՞ս խնդիրը Հայաստանինն է և ոչ թե հայ-ռուսական հարաբերություններինը։
Ա.Ա.- Այո, սովորաբար լայնամասշտաբ արտագաղթն ունենում է ներքին պատճառներ, և Ռուսաստան արտագաղթածների մեջ կարող է ոչ այնքան նշանակալի թիվ կազմել «Հայրենակիցներ» ծրագրով մեկնածներինը։ Սակայն կան էական նրբերանգներ, և դրանցից առաջինն այն է, որ սա կատարվում է պետական մակարդակով։ Այստեղ թվերը էական չեն։ Երկրորդ` այս դեպքում տեղի է ունենում քաղաքացիության կորուստ։«Հայրենակիցներ» ծրագիրն իրականացվում է եռաստիճան մակարդակով՝ ներկայացուցչություն (բարձրագույն ձևն է), ներկայացուցիչ (պարզ ձևը) և ժամանակավոր խումբ։ «Հայրենակիցներ» ծրագիրն իրականացվում է ԱՊՀ տարածքում և դրանից դուրս, բայց ընդամենը հինգ երկրում է իրականացվում բարձրագույն մակարդակով՝ Կենտրոնական Ասիայի երկրներ, Լատվիա և Հայաստան։ Այսինքն՝ տվյալ երկրները դիտարկվում են որպես դեմոգրաֆիական ներհոսքի առաջնահերթություն։ Ինչո՞ւ է Հայաստանը նման առաջնահերթության թիրախ։ Առաջինը՝ որովհետև մենք դա թույլ ենք տալիս։ Եթե շատերը ոգևորված են վարչապետի դժգոհությունից, ապա հիշեցնենք, որ այդ ծրագիրը դժգոհության արտահայտման նախորդ օրը չի սկսվել։
– Մեր երկրի անվտանգության համար պատասխանատու և երաշխավոր հանդիսացող երկիրը նպաստում է Հայաստանից արտագաղթին։
Տ.Ք.- Ի տարբերություն Արթուրի նշած հինգ երկրների, Հայաստանում պասիվ է վարվում այդ քաղաքականությունը։ Լատվիայում ևՂրղըզստանում նկատվող ագրեսիվ քաղաքականությունը Հայաստանում չկա։ Մենք հաշվի չենք առնում, որ կա «Գրին քարտ», որի դեմ, չգիտես ինչու, չենք բողոքում, կան Կանադա տեղափոխվելու ծրագրեր՝ բավական գայթակղիչ պայմաններով։
– Խնդիրն այն է, որ մենք հույսներս դրել ենք մեր ռազմավարական դաշնակցի վրա…
Տ.Ք.- Իմ կարծիքով՝ այդ պետությունը դեռևս իր պարտականությունները կատարում է։
Ա.Ա.- Մենք դրանով ենք վճարում, հա՞։
Տ.Ք.- Դա մեր խելքից էգալիս։
Ա.Ա.- Ես տեսնում եմ մետրոպոլիա, որը փորձում է նեոգաղութատիրական մեթոդներով (այդ թվում՝ ժողովրդագրական) Հայաստանում վերականգնել իր ազդեցությունը։
Տ.Ք.- Մենք այստեղ մի քանի մետրոպոլիա ունենք, որը, չգիտես ինչու, հաշվի չենք առնում։ Հայերը համարվում են լավ «գենետիկ մատերիալ», և բոլոր երկրները հասկանում են՝ որտեղ կան հայեր, այնտեղից մի օգուտ հաստատ կլինի։
Ա.Ա.- Ինչո՞ւ ենք մենք «հայրենակից»։
Տ.Ք.- Ռուսները, երևի, այդպես են պատկերացնում։
– Հայաստանը պաշտոնապես հայտարարում է, որ դեմ է ծրագրին, բայց չի ասում, թե երբ կդադարեցվի այն։
Ա.Ա.- Ես չեմ հավատում, որ Ռուսաստանը կգնա այդ քայլին, որովհետև դա տհաճ նախադեպ կստեղծի։ Երկրորդ` դրան կխանգարի Հայաստանում Ռուսաստանի տնտեսական ներկայությունը, որը ոմանք անվանում են ներդրումներ, բայց երբ տեսնում ես նման համապարփակ ներկայություն, դա ինձ համար, ներեցեք, էքսպանսիա է։ Երրորդ` մեր մետրոպոլիական պորտալարը դեռ կտրված չէ։
– Օրեր առաջ Հայաստանում ՌԴ դեսպանը հայտարարեց, թե հայերի ինքնությունը պահպանում է Ռուսաստանը, և այսօր արդեն ռուսական հեղինակավոր մեկնաբաններ իրենց բլոգներում գրեթե բաց տեքստով գրում են, թե առանց Ռուսաստանի՝ Հայաստանը կորած է, իսկ մեր ազգային դիրքերից հանդես եկող շրջանակներում լռություն է։
Տ.Ք.- Պարտադիր չէ, որ ամեն ինչ արվի բաց տեքստով։ Դեսպանը պաշտպանում է իր երկրի շահերը, պարզապես Ռուսաստանը դեռ չի սովորել, թե ինչպես պետք է խոսել ուրիշ երկրների հետ։ Դրա պատճառով կորցրեց Լատվիան, Վրաստանը, հիմա էլ կարող է կորցնել Հայաստանը։ Մտածում են՝ գազը կանջատենք, շանտաժ կանենք, կաշխատի, բայց նույն Հայաստանը 20 տարում ցույց տվեց, որ շանտաժը չի աշխատում։ Մենք պետք է համարժեք պատասխան տանք, բայց չմոռանանք, որ Ռուսաստանը Հայաստանի համար դեռևս համար առաջին խաղացողն է։
Ա.Ա.- Ցանկացած անայլընտրանք քաղաքականություն մեծացնում է ռիսկերի գործոնը և ոչ ճկուն դարձնում քաղաքականությունը։ 20 տարի մենք ֆիքսում ենք, որ Ռուսաստանին այլընտրանք չկա։ Պետք է ստեղծել այդ այլընտրանքը, որն ունենալու է ոչ թե հակառուսական բնույթ, այլ ստեղծված է լինելու՝ ծառայելու Հայաստանի ազգային-պետական շահերին։ Մեր պետական շահերն են պահանջում ունենալ այլընտրանքներ։
– Շնորհակալություն հանդիպման համար։
