1830թ. այս օրը Զմյուռնիայում ծնվեց հրապարակախոս, թարգմանիչ, վիպասան, պատմաբան Մատթեոս Մամուրյանը:
Մամուրյանը 19-րդ դարի 60-80-ական թթ. հայ ազգային-ազատագրական շարժման գաղափարախոսներից է, ով հայ ժողովրդի ազատագրումը կապել է զինված պայքարի հետ։
Նախնական կրթությունը ստացել է ծննդավայրի հունական դպրոցը, ապա վարտել է Զմյուռնիայի Մեսրոպյան (1845), Փարիզի Սամուել Մուրատյան (1850) վարժարանները։ Ազատ ունկնդիր է եղել Քեմբրիջի համալսարանում (1856-1957)։ 1851-ին Մ. Աղաբեկյանի հետ Զմյուռնիայում հիմնել է Աղաբեկյան ուսումնարանը։ 1853թ. ուսուցչություն է արել Կ.Պոլսում։ Ղրիմի պատերազմի (1853-1956) ժամանակ բանակում ծառայել է որպես թարգմանիչ։ 1860-1865-ին՝ Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարանի դիվանապետ։ 1862-ին մասնակցել է Զեյթունի ապստամբների օգտին կատարված հանգանակությանը, հրապարակել Կիլիկիայում թուրքական քաղաքականությունը դատապարտող հոդվածներ։
1865-1899թթ. աշխատել է Զմյուռնիայի Մեսրոպյան և Հռիփսիմյան վարժարաններում: 1871-1901թթ. Զմյուռնիայում հրատարակել է «Արևելյան մամուլ» գրական-քաղաքական հանդեսը, որտեղ տպագրվել է նաև նրա «Սեւ լեռին մարդը» վեպը և այլ երկեր։ Լույս են տեսել Մամուրյանի «Հայկական նամականի» (1872) և «Անգլիական նամականի կամ Հայու մը ճակատագիրը» (1880) հրապարակախոսական հոդվածների ժողովածուները, «Համառօտ ընդհանուր պատմութիւն դպրոցաց համար» (հ. 1-3, 1875-1878), «Համառօտ պատմութիւն Հայոց մինչեւ մեր օրերն» (1887) դասագրքերը։ Թարգմանել է Վոլտերի, Գյոթեի, Ժյուլ Վեռնի, Վալտեր Սկոտի, Լև Տոլստոյի և այլ գրողների երկեր, «Հազար ու մեկ գիշեր» արաբական հեքիաթները (6 հատորով)։
Մահացել է 1901թ. հունվարի 2-ին Զմյուռնիայում:
