Սեպտեմբերի 9-ին Հայաստանի բազմաթիվ համայնքներում տեղի ունեցան տեղական ինքնակառավարման մարմնի ընտրություններ։ Սեպտեմբերի 23-ին սպասվում են ընտրություններ նաև այլ համայնքներում։ Մեզանում ՏԻՄ ընտրությունները, կարծես, որոշակիորեն անուշադրության են մատնվում թե՛ քաղաքական և թե՛ հասարակական ընկալումների տեսանկյունից, մինչդեռ դրանցում տեղի են ունենում բավական հետաքրքիր զարգացումներ։ Այսօր մենք կխոսենք Գյումրու և ընդհանրապես տեղական ինքնակառավարման համակարգի ընտրությունների մասին։
«Առաջին լրատվական»-ի «Դիսկուրս» հաղորդաշարի հյուրերն են Ազգային ժողովի պատգամավոր, տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման հանձնաժողովի նախագահ Ստեփան Մարգարյանը և Գյումրիի լրագրողների «Ասպարեզ» ակումբի նախագահ Լևոն Բարսեղյանը, ով նաև Գյումրիի ավագանու թեկնածու էր և ընտրության նախնական արդյունքով հաղթահարել է անցողիկ շեմը և ընտրվել ավագանու անդամ։
– Պրն Բարսեղյան, ի՞նչ առանձնահատկություն ունեցավ և ինչպե՞ս դրսևորվեց նախընտրական շրջանը Գյումրիում։
– Գլխավորը նախագահական պալատի կողմից, այսպես կոչված, արգելքն էր գործող քաղաքապետին՝ նորից առաջադրվելու։ Սա բթացրեց մրցակցությունը։ Սրա հետ մեկտեղ ԲՀԿ-ից Սամվել Բալասանյանի առաջմղումն էր նախագահական պալատի կողմից, ինչի մասին հրապարակավ ասաց Սերժ Սարգսյանը, թե դա կփոխի մթնոլորտը։ Այս անգամ կարևորվեց ավագանու դերը, ինչն էլ բերեց ավագանու թեկնածուների թվի շեշտակի աճի՝ 71 թեկնածու նախորդ անգամվա 52-ի փոխարեն։
– Պրն Մարգարյան, ի՞նչ պետք է անել, որ ՏԻՄ համակարգն ավելի մեծ հասարակական ընկալման արժանանա։
– Հասարակական ակտիվության տեսակետից Գյումրին ու Վանաձորը բարվոք վիճակում են։ Շատ ավելի վատ է վիճակը փոքր և հատկապես գյուղական համայնքներում։ Պատճառն այն է, որ ընտրողները մեծ հույսեր չեն կապում այս ինստիտուտի հետ։ Մեր օրենսդրությամբ շատ փոքր թվաքանակ է նախատեսված ավագանու համար՝ Գյումրիում 21 հոգի. կարծում եմ, շատ քիչ է, իսկ փոքր գյուղերում՝ 5-7 հոգի. սա չի կարող կոլեգիալ մարմին լինել։ Կարծում եմ, որ անհրաժեշտ է վերանայել այս ինստիտուտը։ Ավագանին ունի նաև համայնքի ղեկավարին հակակշիռ, վերահսկիչ լինելու ֆունկցիա, ինչը շատ դժվար է փոքր թվաքանակի դերքում։
– Չե՞ք կարծում, որ հասարակության անվստահության պատճառն այն է, որ ՏԻՄ-երում ձևավորվում են տեղական իշխանիկներ, որոնք առօրյայում սպասարկում են իրենց շահը, իսկ համապետականի դեպքում՝ իշխանության։
Ս.Մ.- Պատճառները շատ խորն են, այդ թվում՝ նաև ձեր նշածը։ Մարզպետը, լինելով կառավարության ներկայացուցիչ, շատ ուժեղ է և կարծես դառնում է ՏԻՄ-երի ղեկավարը։ Թե ինչու որևէ մեկը լուրջ չի վերաբերվում տեղական մարմիններին, պատճառը նրանց տնօրինած չնչին միջոցներն են։ Մինչև գյուղերում չբարելավվի սոցիալ-տնտեսական վիճակը, վերաբերմունքը այդպիսին է լինելու։
– Պրն Բարսեղյան, Հայ ազգային կոնգրեսի համակարգող Լևոն Զուրաբյանը, ՏԻՄ ընտրություններից առաջ մեկնաբանելով Կոնգրեսի պասիվ մասնակցության հանգամանքը, նշեց, որ այդ ընտրությունները կեղծարարության առումով առավել լայն դաշտ ունեն, և ընդդիմությունը ընտրվելու շանս չունի։ Դո՞ւք էլ եք այդպես կարծում։
– Չկա հետազոտություն կեղծարարության իրական չափի մասին։ Գործիքները նույնն են, պարզապես գներն են տարբեր։ Կոնգրեսի դիրքորոշումն ինձ համար անընդունելի է։
– Այնպիսի տպարավորություն է, որ ՏԻՄ ընտրությունը պայքար է կամ պայմանավորվածություն ՀՀԿ-ի և ԲՀԿ-ի միջև։ Արդյոք սա չի՞ նպաստում հասարակական ապատիային։
Լ.Բ.- Իհարկե նպաստում է, բայց դա նախևառաջ հետևանք է։ Տարիներ շարունակ տեսել են, որ ընտրություն կոչվող գործիքը չի աշխատում, և հուսահատվում են։ Իսկ կուսակցություններն էլ պետք է վերանայեն իրենց դիրքորոշումը։ Մյուս կարևոր հանգամանքն էլ այն է, որ պետք է ընտրություններին աջակցող ու նպաստող հիմնադրամներ լինեն։
– Համապետական համակարգն առողջացնելո՞վ պիտի առողջացնենք ՏԻՄ համակարգը, թե՞ հակառակը։
Լ.Բ.- Հայաստանի Հանրապետության տեղական ինքնակառավարման համախառն բյուջեն կազմում է տեղական և պետական համախառն բյուջեի մոտավորապես 6,5 տոկոսը։ Կարծում եմ, շատ ավելի մեծ լիազորություններ պետք է ունենա համայնքը՝ պետական բյուջեից հատկացված մեծ միջոցներով, որպեսզի այս կշիռը լինի 20-25 տոկոս։ Ցավոք, պետական իշխանությունը, չգիտես ինչու, որոշել է, որ իշխանության ներքևում համայնքապետն է, որին ընտրել է ժողովուրդը։ Ցավոք, համայնքապետն էլ չի գիտակցում, որ ինքը լիակատար մանդատ ունի։
– Պրն Մարգարյան, ինչպե՞ս եք գնահատում քաղաքական ուժերի պատասխանատվությունը այդ հարցում։
– Շատ երկրներում տեղական ընտրություններն ավելի կարևոր են, քան համապետականը։ Կարծում եմ՝ հարկավոր է ուժեղացնել համայնքները և մտածել տարածքային զարգացման ծրագրերի մասին. եթե համայնքը թույլ է, ուրեմն երկիրն է թույլ։
– Լուծում չէ՞, արդյոք, որ ընտրական այդ մակարդակում պահպանենք օրինականությունը և իրավականությունը։
Ս.Մ.- Օրենքների տրամաբանությունը հենց այդպիսին է։
Լ.Բ.- Գյումրիում ոստիկանությունը կարող էր կանխարգելել ընտրակաշառքը։
Ս.Մ.- Դա իշխանությունների քաղաքական կամքի խնդիր էր։
Լ.Բ.- Կարելի է աղքատ երկիր լինել, բայց աղքատությունը խոչընդոտ չէ արդարությանը։ Պաշտոնական տվյալներով, Գյումրիում յուրաքանչյուր երկրորդը աղքատ է, յուրաքանչյուր հինգերորդը ապրում է վագոն-տնակում։ Պետությունը չկամեցավ, չուզեց ու չի ուզում այդ արդարությունը իրականացնել, դրա համար էլ մենք թաղված ենք այս աղետի մեջ։ Վախենամ՝ գերագույն նպատակը իշխանությունը պահելն է։
