Wikileaks-ի ռուսական գործընկեր Русский репортер կայքը հրապարակել է ամերիկյան դիվանագիտական հերթական փաստաթղթերի փաթեթը:
Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Էնն Դերսի 2009 հուլիսյան հաղորդագրություններից մեկում ասվում է, որ Ադրբեջանը, չնայած ռազմական կարողությունների ավելացման քաղաքականությանը, չի կարողանալու մոտ ապագայում հաղթահարել հայաստանյան և ղարաբաղյան զինված ուժերի ունեցած տեղանքային առավելությունները: Դեսպանի վերլուծությունները հիմնվում են նաև Ղարաբաղում ուժերի հարաբերակցության ամերիկյան վերլուծությունների վրա:
Ամերիկացիների կարծիքով, ռազմական գործողությունները լրջորեն կվնասեն տարածաշրջանում ադրբեջանական շահերին, այդ թվում` հակամարտությունը կարգավորելու ցանկությանը, քանի որ ռազմական ջանքերը հաջողություն չեն ունենալու: Դեսպանի կարծիքով, հայկական զինված ուժերը շատ լավ դիրքեր ունեն, և ռազմական հաջողության հասնելու համար Ադրբեջանը ուղղակի լուրջ ռազմական առավելություն պետք է ունենա:
Հաղորդագրություններում խոսվում է նաև Հարավային Կովկասում ռուսական քաղաքականության փոփոխությունների մասին:
Մասնավորապես, վերջին տարիներին հիմնական փոփոխությունը Ադրբեջանի ավելի հավասարակշռված քաղաքականությունն է: Նախկինում ակնհայտ արևմտամետ քաղաքականությունից Իլհամ Ալիևը անցել է ավելի պրագմատիկ, Մոսկվայի շահերը ընդունող քաղաքականության: Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Էնն Դերսը պետդեպին ուղղված գաղտնի հաղորդագրությունում նշել է, որ Ռուսաստանն ակտիվորեն քայլեր է ձեռնարկում Ադրբեջանին իր կողմը գրավելու նպատակով, ինչը կարևոր է Կովկասում քաղաքական և տնտեսական դատավորի իր դիրքը վերականգնելու համար:
Եվ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Իլհամ Ալիևը կայանության ջատագով է, Ռուսաստանը դեռ շարունակելու է Արևմուտքը նրա աչքերում վարկաբեկելու քաղաքականությունը:
Սակայն Մոսկվայի և Բաքվի բարեկամանալուն խանգարում են տեղեկությունները, թե Ռուսաստանը Հայաստանին մոտ 800 միլիոն դոլարի սպառազինություն, այդ թվում՝ տանկեր, զրահատեխնիկա և հրթիռային համակարգեր է տրամադրել: Այս մասին առաջին տեղեկությունները հայտնվել են 2009-ի սկզբին, սակայն ռուսական կողմը կտրականապես հերքել է դրանք, իսկ դեսպան Մերզլյակովը այն նույնիսկ «անորակ կեղծիք» էր որակել՝ նշելով, թե փաստաթղթում այնքան սխալներ կան, որ ոչ մի ռուս գեներալ այն չէր ստորագրի:
Նշվում է, որ իրավիճակի զարգացմանը հետևող ամերիկացիները նույնպես եկել են այն եզրակացության, որ տեղեկությունը կեղծիք է, սակայն անհայտ է, թե որտեղ է այն ստեղծվել՝ Երևանո՞ւմ, թե՞ Բաքվում:
Ամերիկացի դիվանագետները իրենց հաղորդագրություններում շեշտում են, որ, չնայած այս պատմությանը, Ադրբեջանը ջանում է բալանս պահպանել քաղաքականության հյուսիսային և հարավային, ինչպես նաև Արևելք-Արևմուտք ուղղությունների մեջ:
ԱՄՆ դեսպանը հաղորդագրություններում ասում է, որ Ռուսաստանը իր դիրքերը ամրապնդելու համար ջանքեր է գործադրում և Ադրբեջանում տարածում «արևմտյան երկակի ստանդարտների, ժողովրդավարության ու մարդու իրավունքների հանդեպ ատելությունը»:
Ամերիկացի դիվանագետների կարծիքով, Ալիևն ընդունում է, որ Ռուսաստանն իր օրինական շահերն ունի Ադրբեջանում՝ տրանսպորտային միջանցքներ, Վրաստանի հետ սահմանակցություն, Գաբալայի ռադիոլոկացիոն կայան, այդ իսկ պատճառով ռուսները հանդուրժում են Ալիևի արևմտամետ որոշ քայլեր, մասնավորապես՝ մասնակցությունը Աֆղանստանում խաղարար առաքելությանը, սակայն Մոսկվան չի հանդուրժի Ադրբեջանում ամերիկյան ռազմակայաններ կամ այդ երկրի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին: Կրեմլում բարկանում են նաև Ադրբեջանի` վառելիքային համագործակցությունում Արևմուտքի հետ ուղիղ շփումներից:
Ներկայումս Ադրբեջանն ավելի հավասարակշիռ արտաքին քաղաքականություն է վարում, թեթև՝ արևմտյան շեղումով: Մասնավորապես, Իլհամ Ալիևը անհրաժեշտության դեպքում քննադատում է Վրաստանին և խուսափում Թեհրանի հետ ուղիղ հակամարտությունից՝ ի տարբերություն իր հոր: Ավելին, նա համարում է, որ Արևմուտքի հետ շատ մերձեցումը էական դրական արդյունքների չի հանգեցնում, ինչպես դա տեղի է ունեցել Վրաստանի կամ Ուկրաինայի դեպքում:
Գաղտնի հաղորդագրություններից մեկում նաև գնահատվում է Իլհամ Ալիևը՝ որպես Ադրբեջանի նախագահ: Ամերիկացի դիվանագետները համարում են , որ նա համատեղում է արտաքին հավասարակշիռ քաղաքականությունը ներքին ավտորիտար մոտեցումների հետ: Ամերիկացիների աչքում Ալիև որդին համատեղում է «Կնքահայրը» ֆիլմի հերոսներ Մայքլին ու Սոննիին, իսկ Հեյդար Ալիևը, բնականաբար, Վիտո Կորլեոնեն է: Ներքին քաղաքականության մեջ ցանկացած մարտահրավեր ադրբեջանական ներկայիս ռեժիմը շատ հիվանդագին է ընդունում, ինչը բերում է ընդդիմության ճնշումներին, իսկ հանցավոր մեթոդներով տանիք լինելու երևույթով Ալիևի ադմինիստրացիան հիշեցնում է մաֆիոզ կլան: Ուշագրավ է, որ ներկայումս, շատերի կարծիքով, ժողովրդավարության վիճակն ավելի վատ է, քան Ալիև հոր իշխանության տարիներին:
