Լևոն Զուրաբյանը չի բացառել, որ ՀԱԿ-ը կանցնի փողոցային պայքարի: Չեմ ուզում քննարկել՝ ինչքանով է դա իրատեսական, որովհետև ակնհայտ է, որ այդ հայտարարության հիմքում ավելի շատ էմոցիա կա, քան քաղաքական հաշվարկ ու ծրագիր:
Մեր ընդդիմությունը խոր մոլորության մեջ է, այլապես պայքարի ձևը չէր պայմանավորի կուսակցության խորհրդարանական լինել-չլինելու հանգամանքով: Նույնիսկ չեմ բացառում, որ մեր ընդդիմադիրներն անտաղանդ են ու չեն պատկերացնում, որ հատկապես ընդդիմությունը կարող է հաջողել միայն բազմահարթակ նպատակային գործունեության արդյունքում, երբ հստակ ձևակերպված քաղաքական օրակարգին ու նպատակին ծառայեցվում են թե՛ պատգամավորական ռեսուրսն ու փողոցը և թե՛ կուսակցական կառույցներն ու միջազգային խողովակները:
Օրինակ՝ երբ ՀԱԿ-ը խորհրդարանում էր, թերևս իրեն «էլիտար» ընդդիմություն էր համարում և այդ կարգավիճակից ելնելով՝ կարծում էր, որ պատեհ է հանդիպել Դավիթ Հարությունյանի հետ և «պատմական» համաձայնության հանգել Ընտրական օրենսգիրքը բարեփոխելու շուրջ: Այդ «պատմականության» վախճանը եղավ այն, որ ՀԱԿ-ը կտրվեց հասարակությունից և իրականությունից՝ անտեր թողնվելով նաև Բաղրամյան 26-ի կողմից: Հիմա Լևոն Տեր-Պետրոսյանի թիմում համարում են, որ «էլիտար» ընդդիմության տեղը զբաղեցված է, ու դարձյալ ցանկանում են «գրավել» փողոցը: Ընդ որում, դարձյալ արհամարհվում է հանրային կարծիքի գործոնը, որովհետև եթե քաղաքական մի ուժ ժողովրդի քվեով մարգինալացվել է, այն նույն կարգավիճակն ունի նաև փողոցում:
Առհասարակ մեր ընդդիմությունը չի գիտակցում, որ նախ պետք է ձևակերպվեն քաղաքական նպատակն ու օրակարգը, հետո նոր պայքարի ձևերը: «Տեսեք, թե ինչ ենք անելու խորհրդարանում» արտահայտությունը հակաքաղաքական է, որովհետև հասարակությունը նախ պիտի իմանա անելիքդ, նոր քեզ մոտեցնի կամ չմոտեցնի խորհրդարանական ամբիոնին: Բայց մերոնք մտածել են նախ խորհրդարանում հայտնվելու, ապա նոր քաղաքական օրակարգ ձևակերպելու մասին: Դա է պատճառը, որ ընդդիմադիր ուժը հազիվ հինգ տարվա խորհրդարանական կյանքից հետո իր ապագան հանձնում է Բաղրամյան 26-ի ողորմածությանը:
Օրակարգի բացակայությունը բնորոշ է նաև արտախորհրդարանական ընդդիմությանը, որը շեշտը դնում է ոչ թե քաղաքական ասելիքի որակի, այլ «կրիտիկական զանգված» հավաքելու վրա: Այդ «կրիտիկական զանգվածը» կոմունիզմի պես մի բան է, որ, մեր մեծերի խոսքով, եկել-անցել է ու բոլորից աննկատ: Ասել կուզեմ, որ այն երբեք չի հավաքվում, կամ մարդկանց թիվն ընդդիմության աչքին միշտ քիչ է թվում:
Հիմա եթե ՀԱԿ-ը քաղաքական պայքար է ուզում ծավալել, ապա ինձ ավելի շատ հետաքրքրում է դրա օրակարգը, քան այն մատուցելու ձևը: Օրինակ՝ եթե խոսքը Լևոն Տեր-Պետրոսյանի «Խաղաղության ծրագրի» մասին է, ապա ես կնախընտրեի դրա քննարկմանը մասնակցել քաղաքագիտական ձևաչափում, որովհետև խոսքը պատմություն դարձած կոնցեպտի մասին է, որը շատ «ծեր» է հրապարակում ներկայացվելու համար, իսկ դրա «ջահել» տարբերակը հաստատ փողոցներում ծնվել չի կարող:
Լուսանկարը՝ PanARMENIAN Photo-ի
