Վրաստանում այսօր բացվել է ՆԱՏՕ-ի ուսումնական կենտրոնը: Միջազգային հեղինակավոր լրատվամիջոցները սա արդեն հասցրել են որակել որպես աննախադեպ մի քայլ: Եվ իսկապես, ՆԱՏՕ-ն փաստորեն ենթակառուցվածքային առումով մտնում է Հարավային Կովկաս, ինչը ԽՍՀՄ փլուզումից հետո տեղի է ունենում մոտ 25 տարի անց:
Խնդիրն այն է, որ այս հանգամանքը, այսինքն՝ Կովկասը Ռուսաստանի ռազմա-քաղաքական պատասխանատվության գոտուց դուրս բերելը, ըստ էության, եղել է հետխորհրդային իրականության կովկասյան տարածաշրջանի շուրջ անցուդարձի առանցքային, հանգուցային հարցերից մեկը: Եվ այս իմաստով էական նշանակություն է ունեցել, որ չնայած տարբեր ուղղություններով ազդեցության հաստատմանը, այնուամենայնիվ, որպես ենթակառուցվածք, ՆԱՏՕ-ն շարունակում էր մնալ Կովկասի սահմանին՝ Թուրքիայում: Եվ այսօր, ահա, փաստորեն, ՆԱՏՕ-ն անցնում է Կովկասի սահմանը և սրանով, ըստ էության, նոր էջ բացում տարածաշրջանի զարգացման պատմության համար, տարածաշրջանային և աշխարհաքաղաքական գործընթացների համար: Այսինքն՝ սրանով իսկ Վրաստանում ՆԱՏՕ-ի ուսումնական կենտրոնի բացումը ստանում է տարածաշրջանային մեծ նշանակություն և անկասկած իր ազդեցությունն է ունենալու նաև Հայաստանին ուղղակիորեն առնչվող զարգացումների մասով:
Այստեղ իհարկե առաջանում են, այսպես ասած, և՛ դրական գործոններ, և՛ մարտահրավերներ: Մասնավորապես, առանցքայինը, իհարկե, Ռուսաստանի արձագանքն է: Ինչպե՞ս է արձագանքելու Մոսկվան ՆԱՏՕ-ի այդ քայլին: Իհարկե, ուսումնական կենտրոնը ռազմակայանի հետ շփոթել պետք չէ, հետևաբար՝ ֆորմալ տեսանկյունից ՆԱՏՕ-ի ուսումնական կենտրոնը ռազմական ներկայություն չէ:
Միաժամանակ, ակնհայտ է նաև, որ սա մի նոր պրոցեսի սկիզբ է, որը ժամանակի ընթացքում իհարկե բերելու է ռազմական ներկայության: Սա պարզապես ճանապարհը բացող քայլն է, և Մոսկվան անկասկած հասկանում է դա: Խնդիրն այստեղ այն է, որ Ռուսաստանը կարող է փորձել այս քայլին պատասխանել հակաքայլերով, որոնց շրջանակում կարող է ինչ-ինչ հակադիր պահանջներ դնել նաև Հայաստանի առաջ՝ ռիսկի տակ դնելով և՛ հայ-վրացական, և՛ Հայաստան-ՆԱՏՕ հարաբերությունները:
Եվ այստեղ, իհարկե, Հայաստանի համար առաջանում են ռիսկեր, ու եթե պաշտոնական Երևանը հանկարծ տեղի տա ՆԱՏՕ-ի հակաքայլի գործիք կամ մասնակից դառնալու ռուսական հնարավոր փորձերին կամ պահանջներին, դա ուղղակի հավասարազոր կլինի Հայաստանը չափազանց վտանգավոր սադրանքի մեջ ներքաշելու: Ըստ այդմ՝ նման քայլի գնացող որևէ պաշտոնյա միանշանակորեն գնում է Հայաստանի պետական շահերի և անվտանգության դեմ:
Եթե Հայաստանը գտնում է այս հարցերում ռիսկերից ապահովագրվելու կամք, ապա մնացյալ առումով Վրաստան-ՆԱՏՕ համագործակցության տարածաշրջանային և աշխարհաքաղաքական մեծ նշանակության այս դրվագը միանշանակոներն ողջունելի է Հայաստանի շահերի տեսանկյունից, քանի որ այն, ըստ էության, դիվերսիֆիկացնում և բազմազանեցնում է կովկասյան անվտանգության գործոնները, Կովկասում անվտանգության գործառույթներ ունեցող սուբյեկտների կազմը, ինչը, մեծ հաշվով, կարող է միմիայն ավելացնել անվտանգության և կայունության հիմքերը:
Սա չափազանց կարևոր է՝ նկատի ունենալով այսօր Կովկասի համար ուժգնացած մարտահրավերները և՛ ռուսական, և՛ ադրբեջանական, և՛ իսլամական ահաբեկչական ուղղություններից: ՆԱՏՕ-ն այս ժամանակահատվածում Կովկասում չափազանց սպասված գործընկեր է:
