Ադրբեջանի որևէ սադրանքից հետո Հայաստանի հանրության միակ զբաղմունքը, և թերևս գերակա զբաղմունքը այն է, որ անմիջապես սկսում է այդ սադրանքի հետևում որևէ աշխարհաքաղաքական ուժային խաղացողի հրահանգ, ցուցում կամ աջակցություն: Գործնականում սա իհարկե անհիմն կամ անիմաստ զբաղմունք չէ, հաշվի առնելով այն, որ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունն ինչպես եղել է աշխարհաքաղաքական խաղացողների, ուժային խոշոր կենտրոնների համար իրենց դիմակայության գործիք կամ միջոց, այդպես էլ շարունակում է լինել այդպիսին, ու թերևս այդպիսին դիտարկվելու է այնքան ժամանակ, քանի դեռ ընթանում է համաշխարհային պատերազմը: Ըստ այդմ, հիմնավոր է իհարկե, երբ դիտարկվում է Բաքվի որևէ գործողության, սադրանքի հետևում այս կամ այն ուժային կենտրոնի շահառությունն ու «հրամանատարությունը»: Ամբողջ հարցն այն է սակայն, որ մենք այդպիսով թույլ ենք տալիս թերևս առանցքային մի սխալ:
Մասնավորապես, մենք գործնականում բացառում ենք Ադրբեջանի «ինքնաբավ» գործողությունը, որևէ սադրանքի գնալու ինքնուրույն կարողությունը, ինքնակամ որոշումը: Այստեղ սխալը ունենում է մի հետևանք՝ Հայաստանը այս կամ այն կերպ դիրքավորվում է այս կամ այն ուժային խաղացողի դեմ, երբ փորձում է «գուշակել», թե դրանցից որ մեկն է այս կամ այն սադրանքի հետևում: Հասարակական օրգանիզմը տրամադրվում է սրա, կամ նրա դեմ, բևեռանում է աշխարհաքաղաքական իմաստով, ինչը Հայաստանի դիվանագիտական ճկունության վրա էապես ազդող հանգամանք է: Այդ ազդեցությունը կարող է ժամանակի և տարածության մեջ դիտարկվել բավականին ձգված ռեժիմով, չզգացվել անմիջապես, սակայն իր ազդեցությունը թողնելու է անխուսափելիորեն: Իսկ Ադրբեջանի համար դա առանցքային ու ռազմավարական ուղղություններից մեկն է՝ Հայաստանը զրկել դիվանագիտական ճկունությունից, Հայաստանը առավելագույնս մղել բևեռացման: Այդ հանգամանքը Երևանը բարձրաձայնել է ընդհուպ վարչապետի մակարդակով:
Նիկոլ Փաշինյանը մի քանի անգամ բարձրաձայնել է, որ Ադրբեջանը Ռուսաստանում ամեն ջանք գործադրում է Հայաստանը որպես հակառուսական երկիր ներկայացնելու համար,իսկ Արևմուտքում ամեն ջանք գործադրում է Հայաստանը Ռուսաստանի վասալ կամ կցորդ ներկայացնելու համար: Երբ ադրբեջանական սադրանքների հետևանքով Հայաստանում խորանում է դիսկուրսը՝ Ռուսաստանն էր ցուցում կամ հրահանգ տվողը, թե Արևմուտքը, այդ բևեռացումը Ադրբեջանի համար առնվազն ևս մի փաստարկ է Ռուսաստանում կամ Արևմուտքում: Իհարկե, որևէ կերպ բացառելի չէ այն, որ Բաքվին կարող են նաև մղել սադրանքների: Ընդ որում, զուտ քաղվերլուծության տրամաբանության համատեքստում այստեղ հնարավոր է կառուցել թե Ռուսաստանի թելադրանքի սխեմա, թե Արևուտքի թելադրանքի սխեմա: Ադրբեջանի ագրեսիվ քաղաքականության մեջ կարելի է արձանագրել թե Ռուսաստանի շահառության հիմք, թե Արևմուտքի շահառության հիմք: Բայց, մենք չունենք անհերքելի, աներկբա փաստարկներ:
Չունենալով դրանք խորացնել Հայաստանում ներհասարակական բևեռացումը, նշանակում է փաստարկ տալ Ադրբեջանին: Մինչդեռ, ներկայիս միջազգային իրադրությունն ու այդ համատեքստում Ադրբեջանի ստացած կետային նշանակությունը, Հայաստանի հանդեպ ռազմա-քաղաքական բալանսի շոշափելի տարբերության հետ համադրվելով, Բաքվին տալիս են «ինքնուրույն» սադրանքների և ագրեսիայի հնարավորություն: Ադրբեջանը պատկերացնում է, որ՝ թե Ռուսաստանին, թե Արևմուտքին որևէ կերպ շահեկան չի լինելու հստակ և կոշտ դիրքավորվել այդ ագրեսիայի դեմ, եթե այն չի խախտում արդեն անմիջականորեն նրանց կենսական շահերը կամ կարմիր գծերը, այլ տրորում է միայն Հայաստանինը: Իսկ Ալիևը գոնե առայժմ բավականին զգույշ է Ռուսաստանի, Արևմուտքի կամ Իրանի կարմիր գերի հարցում, և այդ «զգուշության» հաշվին առնվազն ստանում է մանր սադրանքների, այլ կերպ ասած՝ ռեգիոնալ «խուլիգանության» խոպան տարածություն: Հայաստանի համար Ադրբեջանն այդ տարածությունից զրկելու անհրաժեշտ գրավականներից մեկը ուժային բոլոր կենտրոնների հետ աշխատանքային միջավայրի առավելագույնս «ստերիլություն» ապահովելն է, ինչի համար շատ կարևոր է հանրային դիսկուրսը հնարավորինս զերծ պահել աշխարհաքաղաքական բևեռացումներից:
Ընդգծեմ, որ սա բոլորովին չի նշանակում չգնահատել այս կամ այն աշխարհաքաղաքական խաղացողի շահերը, քաղաքականությունը, գործողությունները և դրանց օգտակարությունը կամ վնասակարությունը Հայաստանի շահի ու անվտանգության հանդեպ: Բայց, այդ աշխատանքը պետք է ուղեկցվի պատասխանատվությամբ, ինչը պետք է ենթադրի փաստական և փաստարկային առարկայականություն, որպեսզի անկախ գնահատականների բնույթից, դրանք դառնան ոչ թե այս կամ այն ուղղությամբ աշխատանքի խոչընդոտ և առավել ևս ճանապարհ բացեն Ռուսաստանում, թե Արևմուտքում Հայաստանի դեմ քարոզչա-քաղաքական աշխատանքի համար, այլ հակառակը՝ ճանապարհ բացեն այդ կենտրոնների հետ Հայաստանի աշխատանքի և ճկունության համար:
