Օսմանյան Թուրքիայում հայերի ցեղասպանության 107-րդ տարելիցի առիթով ոգեկոչման եւ հիշատակի արարողությունները, որ տեղի ունեցան Հայաստանում, Արցախում եւ աշխարհի տասնյակ երկրներում, այս անգամ ուշադրության արժանացան ոչ ԱՄՆ նախագահի ամենամյա ուղերձի սպասումով՝ Ցեղասպանություն բառն ատրաբերել-չարտաբերելու սսպասումով: 2021 թվականին Ջո Բայդենը ամենամյա ուղերձում կիրառեց այդ բնորոշումը եւ այն կրկնեց նաեւ 2022 թվականի ապրիլքսանչորսյան ուղերձում, ինչը այլեւս ընկալվեց ոչ իբրեւ գլխավոր իրադարձություն: Իսկ «գլխավորը»՝ ցավոք չակերտավոր, եւ ըստ էության խիստ բացասական իմաստով, Թուրքիայի արտգործնախարար Չավուշoղլուի ժեստն էր Ուրուգվայում, որտեղ հայկական համայնքը բողոքի ակցիա էր իրականացրել նրա դեմ:
Չավուշoղլուն ծառայողական մեքենայի պատուհանից ցուցադրել էր թուրքական ազգայնականների հայտնի ձեռքով ժեստը, ազգայնական «Գորշ գայլերի» խորհրդանիշը: Չավուշoղլուի այդ ժեստը արժանացավ համընդհանուր այն գնահատման, որ դա ծաղր ու ցինիզմ էր: Բայց, դրանով հանդերձ, Չավուշoղլուի վարքը թերեւս ավելի շուտ նյարդայնության դրսեւորում էր, ինչը արտաքին գործերի նախարարին ստիպեց դուրս գալ դիվանագիտական պահվածքի շրջանակից եւ «ինքնադրսեւորվել» ամբողջ էությամբ: Արդյո՞ք հայկական համայնքի ակցիան էր այդպես հունից հանել Չավուշoղլուին, ստիպելով մի կողմ նետել դիվանագիտական նորմերը եւ «մերկանալ», թե՞ Չավուշoղլուի այդ նյարդայնությունը ունի ավելի քաղաքական արմատներ եւ պայմանավորված է մի շարք միջազգային հանգամանքներով, այդ թվում կապված գուցե հայ-թուրքական հարաբերության կարգավորման գործընթացի հետ: Օրերս ազդարարվեց, որ Վիեննայում սպասվում է այդ գործընթացի երրորդ հանդիպումը՝ Հայաստանի եւ Թուրքիայի հատուկ ներկայացուցիչների միջեւ: Ըստ բարձրաձայնածի, այդ հանդիպումը տեղի է ունենալու Վիեննայում, ինչպես եւ երկրորդը:
Ընդ որում, ինչպես արդեն անդրադարձել եմ, ուշադրության է արժանի թերեւս փաստը, որ հայ-թուրքական գործընթացում երկու երկրների հատուկ ներկայացուցիչների երրորդ՝ դարձյալ Վիեննայում տեղի ունենալիք հանդիպման մասին հայտարարվեց Ավստրիայի կանցլերի Նեհամմերի մոսկովյան այցից անմիջապես հետո, որտեղ նա խիստ փակ բանակցություն էր վարել ՌԴ նախագահ Պուտինի հետ:
Մեկ այլ ուշադրության արժանի հանգամանք էր գուցե այն, որ հայ-թուրքական գործընթացի մասին համառոտ պարբերությամբ հիշատակում կար ապրիլի 19-ին Նիկոլ Փաշինյանի մոսկովյան այցի ընթացքում հրապարակված Փաշինյան-Պուտին համատեղ հայտարարության մեջ: Այնտեղ գոհունակություն էր հայտնվում Ռուսաստանի աջակցությամբ ընթացող հայ-թուրքական գործընթացի կապակցությամբ:
Հիշեցնենք, որ հատուկ ներկայացուցիչների առաջին հանդիպումըւ տեղի ունեցավ 2022 թվականի հունվարին Մոսկվայում: Այդ ֆոնին, թե մոսկովյան հանդիպումից հետո, թե երրորդ հանդիպման մասին տեղեկության հրապարակմանը զուգահեռ, թուրքական կողմը ընդհուպ Չավուշoղլուի մակարդակով կարծիք է արտահայտել, թե կարիք չկա հայ-թուրքական այդ հանդիպումները անցկացնել երրորդ երկրներում, թող դրանք լինեն Հայաստանում եւ Թուրքիայում: Հայտնի է նաեւ, որ Երեւանն էր առաջին հանդիպման համար ցանկացել հանդիպել Մոսկվայում, իսկ երկրորդ հանդիպումն անցկացնել Վիեննայում: Եվ երրորդ հանդիպման վայրն էլ ըստ ամենայնի Թուրքիայի ցանկությունը չէ, դատելով դրան զուգահեռ հնչած հայտարարությունից, որ պետք չէ հանդիպել երրորդ երկրներում:
Անկասկած է, որ Թուրքիան փորձում է առավելագույնս չեզոքացնել որեւէ երրորդ մասնակցություն գործընթացում, ինչով բնականաբար իր համար կստեղծի Հայաստանի հանդեպ իր մեծ առավելությունն առավել ազատ եւ անկաշկանդ իրականացնելու հնարավորություն: Եվ սա թերեւս թուրքական նյարդայնության պատճառը, այն առումով, որ Անկարան մի կողմից ուզում է երրորդ որեւէ կողմի հնարավորինս բացառում, մյուս կողմից ստիպված է համակերպվել այդ իրավիճակին եւ միթերեւս մի շարք պատճառներով նպատակկահարմար չի գտնում հրաժարվել հանդիպումներից: Ընդ որում, թերեւս պետք չէ բացառել եւ այն, որ Չավուշoղլուի ժեստը այդ համատեքստում կարող էր լինել ոչ այնքան նյարդային, որքան սադրիչ՝ որով հայկական կողմին կմղի հրաժարման, դրա պատասխանատվությունը թողնելով Երեւանի վրա:
