Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկչությունից 22 տարի անց հանրությունը դրան նայում է միաժամանակ նույն ցավով, ափսոսանքով, կսկիծով, և զուգահեռ նաև արդեն նոր լույսի ներքո: Լույս, որն իհարկե ունի հարաբերական իմաստ, որովհետև խոսքը նոր ցավի մասին է՝ արցախյան երկրորդ պատերազմի, պարտության, դրա ծանր հետևանքի: 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմը Հայաստանը դրել է նոր և բարդ մարտահրավերների առաջ, որոնք զգալիորեն պատերազմի հետևանքն են, պարտության հետևանքը, միաժամանակ սակայն դրանք արմատներով ձգվում են դեպի այն տարիներ, այն ժամանակաշրջան, որ հաջորդեց հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկությանը և պետությանը դրանով հասցված ահռելի հարվածին, թե քաղաքական, թե անվտանգային, թե հոգեբանական: Ահա այս իրավիճակը, ծանր պատերազմից և ռազմական պարտությունից հետո հանրությանը տվել է հոկտեմբերի 27-ի հանդեպ նոր դիտարկումների առիթ, անհրաժեշտություն, վերագնահատելով նաև դրան հաջորդած տարիների հասարակական-քաղաքական զարգացումները, անելով նոր եզրահանգումներ, առաջ քաշելով Հայաստանի անցած ժամանակաշրջանի գնահատման նոր սանդղակներ ու ելակետեր: Այս ամենը իհարկե միանգամայն օրինաչափ է, զգալիորեն նաև անհրաժեշտ, կարևոր, որովհետև ընդհանրապես՝ անկախ ամեն ինչից, պետության հետ տեղի ունեցածի առավելագույն ախտորոշումն ու այսպես ասած մանրակրկիտ վերհանումն ու բացահայտումը կարևոր է հետևանքի հաղթահարման, և հնարավոր պահպանվող պատճառների չեզոքացման համար: Սակայն, այստեղ թերևս ուշադրության է արժանի մի կարևորագույն հանգամանք:
Հայաստանի համար, հայկական հասարակական-քաղաքական վերնախավի համար հույժ կարևոր է այդ գործընթացը չդարձնել հասարակական դեպրեսիայի աղբյուր, կամ, ավելի ճիշտ՝ հասարակական-քաղաքական գործընթացը և տրամադրությունները դուրս բերել այդ տրամաբանությունից, որ ձևավորվել է անցնող երկու տասնամյակի ընթացքում և կարող է առանձնապես խորանալ պատերազմի և դրա ռազմական պարտության հանգամանքի հետևանքով: Հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկությունը, դրան անդրադարձերը, դրա դիտարկումները, հասկանալու, բացահայտելու, իրավիճակը գնահատելու, հաջորդած պետական ընթացքը վերագնահատելու փորձերը չպետք է վերածվեն հայկական պետականության ուղղակի, թե անուղղակի, բուն, թե պատկերավոր «դամբանականի»: Սա շատ կարևոր հանգամանք է, որովհետև հոկտեմբերի 27-ի ահաբեկության մասշտաբն ու խորությունը ամենայն հավանականությամբ հաշվարկված էր նաև թիրախի այդօրինակ ընդգրկումով՝ ահռելի հոգեբանական ազդեցություն հասարակության և դրա առաջատար խմբերի վրա, դեպրեսիվ զգացումների արմատավորում, առնվազն ենթագիտակցական մակարդակում ձևավորելով մի ընկալում, որ հոկտեմբերի 27-ը Հայաստանի հետ արել է անդառնալի, անվերականգնելի մի բան: Այո, հարվածն ու ցավը, և դրան հաջորդած հետևանքները՝ ուղղակի, թե անուղղակի հետևանքները Հայաստանի համար եղել են ահռելի հարված, ինչպես որ կլինեին ցանկացած պետության, առավել ևս նոր անկախացած և պատերազմից նոր դուրս եկած, միջազգային նշանակության էական խնդրի տեր պետության համար: Բայց, այդ ամենով հանդերձ, դա հայկական պետականության վախճանը չէր, վերջը չէր և չէ: Հայկական պետականությունը կա, անցել է և շարունակում է անցնել ներքին ու արտաքին լրջագույն խութերով, այդ ընթացքում ստացել է ցավագին նոր հարվածներ, ընդհուպ դաժան պատերազմը 2020 թվականին, բայց կա և դիմադրում է: Բայց, դիմադրության համար շատ կարևոր է, որպեսզի հասարակությունը անցյալը հասկանալու, գնահատելու, վերագնահատելու որևէ փորձից չվարակվի կամ չսնուցվի դեպրեսիվ զգացումներով, հոգեբանությամբ, տրամադրությամբ և տրամաբանությամբ, չսնուցվի անզորության զգացումով: Դա այն է, ինչ կուզեին հայկական պետականության և սուբյեկտության չեզոքացման շահառուները, այդ թվում հոկտեմբերի 27-ի և հաջորդած տարաբնույթ այլ հարվածների նախաձեռնողները, կազմակերպիչներն ու «վերակացուները»:
Լուսանկարը՝ panorama.am-ի
