Նախագահ Էրդողանը դեկտեմբերի 25-ի ուրբաթօրյա աղոթքից հետո պատասխանեց ութ օր առաջ իր հասցեին Ռուսաստանի առաջնորդ Պուտինի հնչեցրած գովաբանությանը. նա Էրդողանին անվանել էր «իր խոսքը պահող մարդ, որը հանուն իր երկրի մինչև վերջ է գնում»: Թուրքիայի առաջնորդը Պուտինին բնութագրել է որպես «ուղղամիտ անձնավորություն, որը պահում է իր խոսքը»: Ակնհայտ է, որ երկու ղեկավարները թուրք-ռուսական հարաբերությունները նոր մակարդակի են բարձրացրել իրենց հանդիպումից ի վեր: 2015-ին ռուսական ինքնաթիռի ոչնչացման ճգնաժամից հետո էներգետիկան, Սիրիան, Լիբիան և Լեռնային Ղարաբաղը դարձել են մրցակցության և համագործակցության կարևոր ոլորտներ: Երկու առաջնորդների փոխըմբռնման շնորհիվ հնարավոր եղավ հաղթահարել այնպիսի բարդ դոսյեներ, ինչպիսիք են Աստանայի գործընթացը, Իդլիբի ճգնաժամը, Լիբիան և Ս-400-ը: Դինամիկ հարաբերություններն այս ամբողջ ընթացքում կանխում էին խնդիրների առաջացումը այն ոլորտներում, որտեղ շահերը տարբերվում են, մասնավորապես՝ Ուկրաինայում (Ղրիմում), Սև ծովում և Արևելյան Եվրոպայում:
Մտահոգություն ռուսական լրատվամիջոցներում
Ես նկատեցի, որ Կովկասում Անկարայի ուժեղացումը Լեռնային Ղարաբաղի պատերազմում իր ակտիվ դերակատարության պատճառով մտահոգություն առաջացրեց ռուսական լրատվամիջոցներում: Նույնիսկ օրերս պաշտոնաթող ռուս գեներալ Իվաշովը ասաց հետևյալը. «Թուրքիան բացահայտ գնում է դեպի Մեծ Թուրանի նախագիծ: Ռուսաստանն ի վերջո կընկնի կախվածության մեջ: Թուրքիան նույնպես խաղում է իր խաղը Ղրիմում: Պետական մակարդակով նա աշխատում է Ուկրաինայի հետ»: Այս տեսակետն ակնհայտորեն ներկայացնում է Մոսկվայում առկա մաքսիմալիստական մոտեցումը: Եվ ամենագրավիչը այն հայտարարությունն էր, որ «Թուրքիան խաղում է իր խաղը»: Դա ակնարկ էր, որ Անկարան հասել է այնպիսի ազդեցության, որը դուրս է գալիս Մոսկվայի կողմից գծագրված սահմաններից, և որ դա խնդիր է Ռուսաստանի երկարաժամկետ շահերի համար:
Պուտինի իրատեսությունը
Հավատում եմ, որ Պուտինը լրջորեն չի մտահոգվի այն փաստով, որ Թուրքիան «իր խաղն է խաղում»: Ի վերջո, Պուտինը, ռազմավարական առումով հաշվարկելով ամեն ինչ, հասկացավ, որ Անկարայի հետ աշխատելը ձեռնտու է Մոսկվային: Ավելին, որպես մեծ տերությունների մրցակցությանը ծանոթ առաջնորդ՝ Պուտինը բավական փորձառու է՝ տեսնելու, որ աշխարհաքաղաքական քայլերը չեն լինի զրոյական գումարների քայլեր, և որ դրանց հավասարակշռությունը կարող է փոփոխվել նաև ժամանակի ընթացքում: Ու երբ խոսքը վերաբերում էր Ղարաբաղին, Սիրիայում սկսված հարաբերությունները ձեռնտու էին Թուրքիային, և դա պայմանավորված է Անկարայի ներուժի զարգացմամբ և ռազմի դաշտում նրա հաջողություններով:
Դաշտային իրականություն
Ուժերի հարաբերակցությունը ձևավորվում է ավելի շատ ռազմի դաշտում, քան բանակցությունների սեղանի շուրջ: Ավելին, ձեռք բերված պայմանավորվածությունների վերջնական արդյունքը կախված է հենց ձեր ռազմական հնարավորություններից: Մոսկվան ստիպված էր ընդունել, որ Լիբիայում և Լեռնային Ղարաբաղում թուրքական գրոհային անօդաչու թռչող սարքերը ջախջախեցին ռուսական ՀՕՊ համակարգերը: Նաև Անկարան վերաբաշխեց իր դիտակետերը Իդլիբում: Այսպիսով, ռուսական բազեների դիսկուրսը «Մեծ Թուրանի» մասին չի կարող դուրս գալ լրատվամիջոցների վեճից: Ավելին, Պուտինը այն առաջնորդն է, որն ամենաարագը հարմարվեց նոր Թուրքիայի և Էրդողանի գործոնի իրականությանը: Այնուամենայնիվ, ինչպես ավելի վաղ գրել էի, Էրդողանի և Պուտինի ամուր հարաբերությունները փորձության կենթարկվեն Բայդենի վարչակազմի՝ Ռուսաստանի, ԵՄ-ի և Թուրքիայի նկատմամբ վարած քաղաքականության պատճառով:
Առաջարկներ Բայդենին
Ռուսաստանի նկատմամբ արդյունավետ քաղաքականություն մշակելու համար Բայդենը ստիպված կլինի սերտ բանակցություններ վարել Եվրոպայի և ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում: Արևմտյան բլոկի անդամներից Գերմանիան և Թուրքիան առանձնանում են որպես Ռուսաստանի հետ երկկողմ ամուր հարաբերություններ ունեցող խաղացողներ: Հետաքրքիր է, թե ինչպես կվարվի Վաշինգտոնը, որը պատժամիջոցներ է սահմանել Անկարայի դեմ Ս-400-ի գնման կապակցությամբ։ Բեռլինին էլ դա վերաբերելու է «Հյուսիսային հոսք 2»-ի հետ կապված: Թվում է, թե հեշտ է նվաճել Մոսկվայից վախեցած Արևելյան Եվրոպայի մայրաքաղաքները, բայց Անկարան խիստ կարևոր է Եվրոպայում Ռուսաստանի ազդեցությունը զսպելու ռազմավարության մեջ: Անկարան չի ցանկանա փչացնել հարաբերությունները Մոսկվայի հետ միայն այն պատճառով, որ Վաշինգտոնն է ցանկանում դա: Հիմնական չափանիշը կլինի Թուրքիայի միջնաժամկետ և երկարաժամկետ ռազմավարական շահերը: Պետք չէ մոռանալ, որ Անկարան, չնայած Մոսկվային, կարող է կառավարել իր քաղաքականությունը Ուկրաինայի, Ղրիմի և Արևելյան Եվրոպայի նկատմամբ: Ուստի Բայդենի քաղաքականությունը Թուրքիայի նկատմամբ պետք է ճանաչի այն իրողությունը, որ Անկարան խաղում է իր խաղը: Պետք է տեսնել, որ Էրդողանի և Բայդենի միջև պետք է հարաբերություններ կառուցվեն, ինչպես այն հարաբերությունները, որոնք զարգացել են Էրդողանի և Պուտինի միջև:
Պատրաստեց՝ Սոնա Աբրահամյանը
