«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է Միջազգային և անվտանգության հարցերի հայկական ինստիտուտի փորձագետ, սոցիոլոգ Սյուզաննա Բարսեղյանը:
– Տիկին Բարսեղյան, երեկ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ հեղափոխության առանցքային իմաստն այն էր, որ ջնջել են Հայաստանի և Սփյուռքի միջև սահմանը։ Այլևս չկա Հայաստան և Սփյուռք, այլևս կա մեկ ամբողջական հայություն։
Այսպիսի հայտարարությամբ ջնջվո՞ւմ է արդյոք Հայաստանի ու Սփյուռքի միջև սահմանը։ Ի՞նչ սահման է եղել, ո՞վ է գծել, եղե՞լ է արդյոք այդպիսի սահման, թե՞ ոչ։
– Կարծում եմ, որ այս հայտարարությունն ավելի շատ էմոցիոնալ բնույթի է: Այո՛, գաղափարական առումով շատ հնչեղ է՝ մեկ ամբողջական հայություն: Բայց իրականության մեջ այդպես չէ և չի կարող լինել: Նախ՝ «սփյուռք» երևույթն արդեն իսկ նշանակում է հայրենիքից տարանջատում, հետո՝ Սփյուռքն ինքնին շատ բազմաշերտ ու ցրիվ է: Ընդհանրապես այս մոտեցումը նախկին իշխանություններն էլ ունեին, այսինքն՝ կարծում էին, որ Սփյուռքի հանդեպ պետության «լավ» վերաբերմունքն իրենց ամբողջացնելն է, կամ որ մեր հզորությունը հայությանը մեկ միավոր դարձնելն է (հիշենք «մեկ ազգ-մեկ մշակույթ» և այլ չաշխատող կարգախոսներ ու ծրագրեր): Հակառակը՝ Սփյուռքի հարստությունն իր բազմազանությունն է, իր ցանցային ու անդրազգային բնույթը: Հայաստանի և Սփյուռքի միջև «սահմանը» հայտարարություններով կամ ՀՀ-ում տեղի ունեցող քաղաքական փոփոխություններով, որքան էլ դրանք դրական լինեն, չենք կարող «ջնջել»: Անհրաժեշտ են Սփյուռքը ներառող քաղաքականություն և ծրագրեր: Հայաստանը՝ որպես ազգային պետություն, որպես իրական կամ վերագրվող հայրենիք, ինքն է Սփյուռքի իր քաղաքականությամբ սահմանում այդ բաժանարար գծերը:
– Նիկոլ Փաշինյանը նաև նշեց, որ իրենք առաջարկում են այսօր Սփյուռքին այն, ինչ ՀՀ քաղաքացիներին, այն է՝ հնարավորություն։ Որքանո՞վ սա կարող է ոգևորել Սփյուռքին։
– Ընդհանրապես մեզ թվում է, որ Սփյուռքին կարելի է ոգևորել հայրենասիրական էմոցիաներով կամ պաթետիկ հայտարարություններով՝ հատկապես, որ այդ հայտարարությունները չեն համապատասխանում իրականությանը: Ինչպե՞ս կարող է ՀՀ-ն Սփյուռքին առաջարկել այն, ինչ ՀՀ քաղաքացիներին: Գոնե իրավական առումով դա հնարավոր չէ: Սփյուռքին պետք է ճանաչել, մշակել քաղաքականություն և լրջորեն աշխատել:
– Երեկ Սփյուռքի նախարարի պաշտոնակատար Մխիթար Հայրապետյանը հայտարարեց, որ հետհեղափոխական Հայաստանում Սփյուռքի սպասելիքները ՀՀ-ից շատ մեծ են: Այս դեպքում, ըստ Ձեզ, արդյոք անհրաժե՞շտ էր Սփյուռքի նախարարության լուծարումը։ Ինչպե՞ս եք գնահատում։
– Սփյուռքի՝ Հայաստանի հանդեպ վերաբերմունքը և գործողությունները մեծապես կախված են ՀՀ ներքին սոցիալ-քաղաքական իրավիճակից: Եվ նախկինում այդ գործոնը բացասական ազդեցություն ուներ՝ թե՛ Սփյուռքի մասնակցության, թե՛ վերադարձի, թե՛ ներդրումների, թե՛ անգամ բարեգործության վրա: Սփյուռքի համար իսկապես ոգևորիչ էր հեղափոխությունը, նրանք, հատկապես հայաստանցիները, աջակցում էին և նույնիսկ ներառված էին այդ գործընթացում: Հետևաբար սպասելիքները շատ մեծ են:
Եվ հակառակը՝ Հայաստանում նույնպես շատ մեծ են սպասելիքները Սփյուռքից: Իշխանությունները բազմիցս հայտարարել են Սփյուռքի դերի մեծացման, տնտեսական ակտիվության և հայրենադարձության մասին: Այս համատեքստում նախարարության՝ որպես Սփյուռքի հետ ինստիտուցիոնալ հարաբերությունները համակարգող կառույցի փակումը գնահատում եմ բավականին բացասական: Ի սկզբանե հարցը դրվել էր շատ անտրամաբանական, զուտ տեխնիկական՝ փակել, թե չփակել նախարարությունը: Այնինչ պետք էր քննարկել Սփյուռքի քաղաքականություն ունենալու հարց, որը նախկինում չի եղել, մշակել այդ քաղաքականությունը և ըստ այդմ որոշել՝ ինչ կառույց պետք է իրականացնի այն: Հավատացած եմ, որ լավ մշակված քաղաքականությամբ, ճիշտ ռազմավարությամբ և օպտիմալ ու համապատասխան աշխատակազմով Սփյուռքի նախարարությունը կարող էր լինել կառավարության կարևոր կառույցներից մեկը: Հիմա մնում է հուսալ, որ գոնե կկարևորվի քաղաքականություն ունենալու հարցը, որը կիրականացնի որևէ կառույց:
