Մաքսային միության վերաբերյալ առաջին փաստաթուղթը մշակվեց 1995-ին: 2007-2012թթ.-ներին Դուշանբեում Ռուսաստանի, Բելառուսի ու Ղազախստանի ղեկավարները ստորագրեցին Մաքսային միություն ստեղծելու պայմանագիրը: 1995թ.-ին գաղափարն այն էր, որ ստեղծվի Եվրամիության նման մի բան՝ միասնական արժույթ, տնտեսության կարգավորման միասնական (ներդաշնակեցված) մեխանիզմներ և այլն: Կարճ ժամանակ անց պարզ դարձավ՝ անհնար է ԵՄ մոդելի նման մի բան ստեղծել այն երկրներով, որոնք չունեն զարգացած շուկայական ինստիտուտներ: Բացի այդ՝ անիմաստ է հորինել նոր ու ավելի վատ հեծանիվ, եթե արդեն կար հրաշալի աշխատողը՝ Եվրամիությունը, որին կարելի էր ինտեգրվել (եթե իսկապես ուզում ես դեմոկրատական-շուկայական մոդելի բարեկեցիկ երկիր դառնալ):
Այդ պատճառով էլ 2007-ի տարբերակի միակ իմաստալից բանը դարձավ անդամ երկրներին ԵՄ-ից հնարավորինս հեռու պահելուն միտված դրույթը: Մաքսային միության երկրները այլ տնտեսական գոտիներ կարող են մտնել միայն միասին, եթե որոշի միության բարձրագույն մարմինը: Ղազախստանը չի կարող ազատ՝ առանց մաքսատուրքերի առևտուր անել, ասենք, Չինաստանի հետ, եթե Ռուսաստանը չցանկանա: ԵՄ մոդելում նման սահմանափակում չկա: Եվ ԵՄ-ն շատ լավ հասկացել է, որ Մաքսային միությունը նախկին ԽՍՀՄ երկրների եվրաինտեգրումը կասեցնելու Ռուսաստանի փորձն է:
Արևելյան գործընկերության ամբողջ ընթացքում (վերջին 4-5 տարիներին) ԵՄ-ն պարբերաբար հայտարարում էր՝ գործընկեր երկրները (Հայաստան, Ուկրաինա և այլն) չեն կարող մտնել Մաքսային միություն ու միաժամանակ ազատ առևտուր անել ԵՄ-ի հետ: Ոչ թե այն պատճառով, որ ԵՄ-ն դեմ է Մաքսային միությանը, այլ որովհետև Մաքսային միությունը զրկում է Հայաստանին (Ուկրաինային և այլն) ինքնուրույն որոշում կայացնելու հնարավորությունից: Այլ կերպ ասած՝ Հայաստանի ու ԵՄ-ի միջև ազատ առևտրի հարցը Մաքսային միությունում որոշելու է Մոսկվան, իսկ ԵՄ-ն, բնականաբար, մեզ վերաբերող հարցում չի ցանկանում բանակցել Մոսկվայի հետ:
Այսպիսով՝ մտնելով դեռևս հստակ գոյություն չունեցող Մաքսային միություն՝ Հայաստանը պարզապես կասեցնում կամ սառեցնում է եվրաինտեգրման գործընթացը:
