Ռուսաստանում ապրող ու աշխատող հայաստանցի միգրանտների խնդիրը հայ-ռուսական հարաբերությունների առանցքային բաղադրիչներից մեկն է, և այդ հարաբերությունները դիտարկելիս միգրանտների խնդիրը աչքաթող անելն ուղղակի անհնար է, ավելին՝ վտանգավոր: Այստեղ միայն այն չէ, որ այդ մարդիկ կարող են վերադառնալ, իսկ Հայաստանում նրանց համար աշխատատեղեր չկան, հետևաբար կլինի սոցիալական լարվածության աճ, ընդ որում՝ հոգեբանական ոչ բարվոք վիճակում: Հայաստանի տնտեսության համար ահռելի ներարկումներ ապահովում են հենց այդ ռուսական աշխատատեղերը, և սա մի զենք է, որ Մոսկվան անխուսափելիորեն բանեցնելու է Հայաստանի դեմ:
Լավ է դա թե վատ՝ մի կողմ թողնենք: Կրեմլին դա չի հուզում: Իսկ մենք էլ դա քննարկելով ոչնչով չենք կարող օգնել գործին: Խնդիրը կա, և գործը կարող է շահել, եթե Հայաստանը գտնի դրա լուծումը: Իսկ լուծումն այն է, որ Հայաստանը պետք է կարողանա իր համար ձևավորել ռուսական աշխատատեղերի տնտեսական այլընտրանք:
Դրա ձևավորման երկու տարբերակ կա՝ այլընտրանք Հայաստանում, և այլընտրանք որևէ այլ տարածքում՝ Եվրոպա, Ամերիկա, Չինաստան: Այդ տարածքներում էլ հայ միգրանտներ կան, սակայն Ռուսաստանի համեմատ՝ շատ քիչ: Բանն այն է, որ Ամերիկայում, Եվրոպայում, Չինաստանում կամ այլ երկրում առավելապես որակավորված աշխատուժի պահանջարկ կա, իսկ Հայաստանում որակավորված աշխատուժը քիչ է: Դրա համար էլ հիմնականում հեռանում են Ռուսաստան: Բնականաբար, Հայաստանը այլ տարածքներում Ռուսաստանի միգրացիոն-աշխատատեղերին այլընտրանք ձևավորել կարող է բացառապես Հայաստանում որակավորված աշխատուժի ծավալը ավելացնելու գնով: Իսկ դա ժամանակի խնդիր է, երկար ժամանակի, տարիների: Մնում է աշխատատեղեր ստեղծել Հայաստանում՝ ոչ որակավորված աշխատուժի համար, որպեսզի քիչ գնան Ռուսաստան: Այս պարզ բանը Հայաստանում գիտակցում ու հասկանում են բոլորը, միևնույն ժամանակ, սակայն, բոլորը հասկանում են, որ դրա համար պետք է պայքարել կոռուպցիայի դեմ, ստեղծել տնտեսական մրցակցային միջավայր, օրինական և իրավահավասար դաշտ, անկախ դատական համակարգ, որպեսզի Հայաստանը ներդրումների համար դառնա գրավիչ պետություն: Իսկ այս ամենը անելու համար պետք է իշխանությունների կամքը: Իշխանություններն ասում են, որ հենց դա էլ անում են: Սակայն նրանք ինչքան շատ են ասում, այնքան ավելանում են Հայաստանից հեռացողները, ինչը, մեղմ ասած, նշանակում է, որ իշխանությունները լիովին այլ բան են անում, որից վիճակն ավելի է վատանում: Դա նշանակում է, որ Հայաստանի միակողմանի կախվածությունը Ռուսաստանից ավելի է մեծանում: Եվ սա ուղղակի պարադոքս է Եվրամիության հետ տնտեսական հարաբերությունները խորացնելուն միտված գործընթացի ֆոնին, որին, ի դեպ, Ռուսաստանը ավելի ու ավելի դժկամությամբ է նայում ու խանդով:
Ստացվում է, որ մի կողմից անելով Ռուսաստանին ոչ դուրեկան բան՝ Հայաստանի իշխանությունները, մյուս կողմից, անում են քայլեր, որոնք ավելի են մեծացնում Հայաստանին պատժելու Ռուսաստանի հնարավորությունները: Դժվար է հասկանալ՝ Հայաստանի իշխանություններն իրենց նահանջի ճանապա՞րհն են ապահովում այդպիսով, թե՞ պարզապես իրավիճակը մոտեցնում են շոկային թերապիայի անխուսափելիությանը՝ տեսնելով, այսպես ասած, աստիճանական ճանապարհի անհեռանկարայնությունը: Բայց Հայաստանն ունի՞ շոկային թերապիային դիմանալու ուժ: Սա է խնդիրը:
