Վրաստանը՝ որպես կասպիական տարածաշրջանի էներգակիրների արտահանման տարանցիկ երկիր, դարձել է գազ արտահանող երեք երկրների գլխավոր մարտադաշտը: Ձմռանը գազի պահանջարկը բավարարելու նպատակով Վրաստանը քննարկում է Ադրբեջանի առաջարկը, որը ներկա պահին բավարարում է Վրաստան գազի ներկրման 90%-ը, ինչպես նաև Ռուսաստանի առաջարկը, որը մնացած 10%-ն է ապահովում՝ որպես Հայաստան էներգակիրների արտահանման տարանցիկ վճար, իսկ այժմ այդ երկուսին ավելացել է նաև Իրանը:
Վրաստանի ընտրությունը կհանգեցնի լուրջ երկարաժամկետ հետևանքների: Հանրապետության կողմից գազի մատակարարման դիֆերսիֆիկացումը կնպաստի Ադրբեջանից կախվածության նվազման, որը Հարավկովկասյան գազատարի հիմնական նախաձեռնողն է և մտադիր է Վրաստանի միջով Թուրքիա և Եվրոպա գազամատակարարման հսկա ծրագիր իրականացնել: ԱՄՆ-ն և ԵՄ-ն առաջ են մղում այդ նախագիծը՝ որպես «Գազպրոմ»-ից Եվրոպայի կախվածության նվազեցման գործիք, ինչը Ռուսաստանը հաճախ օգտագործում է որպես աշխարհաքաղաքական զենք:
Սակայն վրացի պաշտոնյաները սկսել են «Գազպրոմ»-ը դիտարկել որպես պոտենցիալ մատակարար: Էներգետիկայի նախարար Կախա Կալաձեն փետրվաի 19-ին հանդիպում ունեցավ «Գազպրոմ»-ի ներկայացուցիչների հետ:
«Ադրբեջանը մեր ռազմավարական գործընկերն է, այն նաև փաստացի մոնոպոլ դիրք ունի վրացական շուկայում»,- ասել է Կալաձեն: Նրա պնդմամբ՝ Բաքուն, սակայն, տեխնիկական հնարավորություններ չունի մատակարարման ծավալները մեծացնելու և Վրաստանի աճող պահանջները բավարարելու համար:
Կալաձեի խոսքերով՝ անցած տարվա գարնանը կորպորատիվ հաճախորդների համար ադրբեջանական գազի մոտ 30% թանկացումից հետո Թբիլիսին դիմեց «Գազպրոմ»-ին, իսկ վերջինս շատ մրցունակ առաջարկ արեց:
«Գազպրոմ»-ի հետ գործարքի մեջ մտնելու հեռանկարը շատ վրացիների է մտահոգում: Ռուսաստանի հանդեպ թշնամական վերաբերմունքը շարունակում է բարձր մակարդակի վրա մնալ 2008 թվականին երկու երկրների միջև կարճատև պատերազմից ի վեր:
Կալաձեն նշել է, որ հատուկ է Ռուսաստանի առաջարկը ներկայացրել Բաքվին, որպեսզի փորձի պայմանավորվել գների իջեցման վերաբերյալ, սակայն առայժմ դա չի հաջողվում: Վրաստանը և Ադրբեջանը ընդամենը պայմանավորվել են մատակարարման գրաֆիկի վերանայման շուրջ՝ կրճատելով ամառային մատակարարումները՝ մնացորդը տեղափոխելով ձմռանը:
Միևնույն ժամանակ բեմահարթակ է բարձրացել Իրանը: Միջազգային պատժամիջոցների վերացումից հետո Թեհրանը առաջարկել է օրական 14 մլն խոր. մետր գազ մատակարարել Վրաստանին Հայաստանի տարածքով, որը այժմ կախված է ռուսական շուկայից:
Սովորաբար Ռուսաստանը, որը խանդով է վերաբերվում այդ տարածաշրջանում խոշորագույն մատակարարի իր կարգավիճակին, զարմանալիորեն հանգիստ արձագանքեց Իրանի քայլերին: Առայժմ «Գազպրոմ»-ը ոչ մի առարկություն չի արտահայտել Թեհրանի՝ անդրկովկասյան համեղ պատառից օգտվելու փորձերին: Միևնույն ժամանակ, Վրաստանի ոչ բոլոր բնակիչների սրտով է Հայաստանի միջով իրանական գազի գնումը:
Ավելի վաղ Կալաձեն պնդել է, որ Թբիլիսիին՝ որպես տարանցիկ երկրի, Հայաստան հասցվող գազի փոխարեն դրամական միջոցներով վճարը ընդունել ստիպելու նպատակով «Գազպրոմ»-ը սպառնացել է ամբողջովին ընդհատել Հայաստան գազի մատակարարումը և թույլ տալ նրան գազ գնել Իրանից: Առայժմ պարզ չէ՝ կապ կա՞ արդյոք Իրանի առաջարկի և «Գազպրոմ»-ի ենթադրյալ սպառնալիքի միջև:
Այնուամենայնիվ, օգտվել Թեհրանի առաջարկից Թբիլիսին առայժմ չի կարող: «Գազպրոմ»-ի վերահսկողության ներքո Հայաստան-Իրան խողովակաշարով տարեկան ընդամենը 1,1 մլրդ խոր. մետր գազ է մատակարարվում, իսկ նոր խողովակաշարի կառուցման մասին առայժմ խոսք չկա:
Մյուս կողմից էլ՝ Հայաստանը տարանցիկ երկիր դարձնելու գաղափարն անգամ կատաղության է հասցրել Ադրբեջանին՝ Հայաստանի թշնամուն և Վրաստանի գազի գլխավոր մատակարարին: Բաքուն, որ առանց այդ էլ բարկացած էր Կալաձեի և «Գազպրոմ»-ի միջև բանակցություններից, սկսեց գովազդել Ադրբեջանի՝ իրանական գազի արտահանման համար որպես տարանցիկ երկրի հնարավորությունը:
Ադրբեջանի և Վրաստանի միջով Թուրքիա, այնուհետև Եվրոպա խողովակաշարի կառուցումը շահավետ կարող է լինել Իրանի համար: Թեհրանը արդեն հետաքրքրություն է հայտնել այդ նախագծի հանդեպ, սակայն պաշտոնական հայտարարությամբ հանդես չի եկել: Թբիլիսին մի տարբերակ էլ է քննարկում՝ հարավկովկասյան գազատարից մեծածավալ գազի ներկրումը առանձին ճյուղի միջոցով: Փետրվարի 18-ին Կալաձեն հայտարարեց, որ եթե այդ տարբերակը հնարավոր լինի, ապա Վրաստանը գազի լրացուցիչ ծավալներ չի գնի ոչ Իրանից, ոչ էլ Ռուսաստանից:
