«Բոլորն ընդդեմ Հանրապետականի» ֆորմուլան կարող է աշխատել առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, եթե սահմանադրական փոփոխությունները նախապատրաստող հանձնաժողովի ներկայացրած առաջարկները ընդունվեն: Սահմանադրության դեմ հանդես եկող քաղաքական ուժերն ու գործիչները հայտարարում են, որ այս փոփոխությունների նպատակը ՀՀԿ-ի քաղաքական մենաշնորհի պահպանումն է, մինչդեռ իրականում այդ փոփոխությունները կարող են հանգեցնել ՀՀԿ-ի ներկա պահին ունեցած քաղաքական մենաշնորհի վերացմանը: Համենայնդեպս, Սահմանադրության նախագծի ընդունման դեպքում նման հնարավորությունը միանգամայն հնարավոր է:
Օգոստոսի 21-ին հրապարակվեց Սահմանադրության նախագծի ամբողջական տեքստը: Մինչ այդ հուլիսի 15-ին հրապարակվել էին նախագծի առաջին 7, իսկ ավելի ուշ 8-15-րդ գլուխները: Հուլիսի 15-ից հետո ընկած ժամանակահատվածում Սահմանադրության նախագծի հեղինակները հասցրել են փոփոխություններ կատարել իրենց նախագծում: Մասնավորապես նախագծի 89-րդ հոդվածը, որը վերաբերում է խորհրդարանի կազմավորմանը, էական փոփոխության է ենթարկվել, և այդ փոփոխությունների արդյունքում վերացվել է խորհրդարանում կայուն մեծամասնություն ձևավորելու մասին դրույթը, և ընդհակառակը նախագծում մտցվել է մի ձևակերպում, որը ապահովելու է խորհրդարանական մեծամասնության անկայունությունը:
Հուլիսի 15-ին հրապարակված նախագծի 89-րդ հոդվածի 4-րդ կետը ձևակերպված էր այսպես. «Եթե Ազգային ժողովի ընտրությունների առաջին փուլի արդյունքում կայուն խորհրդարանական մեծամասնություն չի ձևավորվում, ապա անցկացվում է ընտրության երկրորդ փուլ, որին մասնակցում են առավելագույն ձայներ ստացած երկու կուսակցությունները կամ կուսակցությունների դաշինքները»: Սա բառացիորեն նշանակում էր, որ եթե առաջին փուլում որևէ կուսակցություն չի ստանում 50 տոկոս գումարած մեկ քվե, ապա պետք է անցկացվի երկրորդ փուլ, որի արդյունքում հաղթող ճանաչվող կուսակցությունը պետք է ստանա միայնակ կառավարություն ձևավորելու իրավունք: Այսինքն՝ Սահմանադրության նախագծի նախնական տարբերակով իսկապես նախատեսվում էր կայուն խորհրդարանական մեծամասնության ձևավորում կամ մեկ կուսակցության իշխանություն:
Սակայն օգոստոսի 21-ին ներկայացված նախագծի 89-րդ հոդվածի 4-րդ հոդվածը ձևակերպված է բոլորովին այլ կերպ. «Եթե Ազգային ժողովի ընտրության առաջին փուլի արդյունքում կամ Ընտրական օրենսգրքով սահմանված ժամկետում և կարգով կայուն խորհրդարանական մեծամասնություն չի ձևավորվում, ապա անցկացվում է ընտրությունների երկրորդ փուլ, որին մասնակցում են առավելագույն ձայներ ստացած երկու կուսակցությունները (դաշինքները): Այդ կուսակցությունները (դաշինքները) առաջին փուլում ընտրական արգելապատնեշները հաղթահարած կուսակցությունների (դաշինքների) հետ կարող են ձևավորել նոր դաշինքներ»: Ի՞նչ է սա նշանակում:
Ենթադրենք՝ առաջին փուլում ՀՀԿ-ն ստանում է 40 տոկոս քվե, և խորհրդարան են անցնում ևս 4-5 կուսակցություններ, որոնցից մեկը ստանում է 15 տոկոս, իսկ մյուսները հաղթահարում են 5 տոկոսանոց արգելքը: Հիմա, ըստ Սահմանադրության հեղինակների, առաջին փուլում ՀՀԿ-ն պետք է ընտրություն կատարի՝ գնալ կոալիցիա ձևավորելու, թե գնալ երկրորդ փուլ: ՀՅԴ խմբակցության քարտուղար Աղվան Վարդանյանը, ով լավատեղյակ է սահմանադրական փոփոխությունների ընթացքից, ասում է, որ ըստ նախապես ձեռք բերված պայմանավորվածության՝ Ընտրական օրենսգրքում ֆիքսվելու է, որ հաղթող ուժը կարող է կոալիցիա ձևավորել առավելագույնը երկու կուսակցության հետ, և կոալիցիայի դեպքում այն պետք է ունենա 53-54 տոկոս ձայն:
Այս ձևակերպման դեպքում ՀՀԿ-ի կոալիցիա ձևավորելու հնարավորությունը չափազանց փոքր է, նա ստիպված է լինելու կոալիցիա ստեղծել երկրորդ տեղը գրաված կուսակցության հետ, քանի որ 5 տոկոս ստացած կուսակցությունների հետ հնարավոր է չստանա 54 տոկոս: Մյուս կողմից՝ ինչ կայուն մեծամասնության մասին է այս դեպքում խոսքը, եթե առավել շատ քվեներ ստացած կուսակցությունը պարտադրված է կոալիցիա ձևավորել, որը ցանկացած պահի կարող է փլուզվել՝ իր հետ բերելով նոր խորհրդարանական ընտրությունների: Դրանից բացի, երկրորդ տեղ գրաված կուսակցությունը կարող է հակված չլինել կոալիցիա ձևավորելուն և ամեն ինչ տանի երկրորդ փուլի, քանի որ ըստ Սահմանադրության նախագծի, նա կարող է երկրորդ փուլում միավորել բոլոր 5 տոկոսը հաղթահարած կուսակցություններին, և երկրորդ փուլ գնալ «ռևանշի» ակնկալիքով:
«Վերջ տանք ՀՀԿ-ի մենաշնորհին» կարգախոսի տակ երկրորդ տեղը գրաված կուսակցությունը կարող է երկրորդ փուլը վերածել պայքարի հանուն իշխանափոխության: Բայց նույնիսկ այն դեպքում, երբ այդ դաշինքը հասնի հաղթանակի և կարողանա կառավարություն ձևավորել, էլի անհայտ է՝ այդ մեծամասնությունը կայուն է, թե անկայուն, որովհետև երկրորդ փուլում դաշինքի մեջ մտած կուսակցությունները կարող են հրաժարվել իրենց դաշնակցային հարաբերություններից: Որովհետև ՀՀԿ-ին իշխանությունից հեռացնելուց հետո առաջանալու է իշխանությունը կիսելու հարցը, իսկ այդ դեպքում տարաձայնությունները և անհամաձայնությունները ավելի են մեծանում:
Զավեշտն այն չէ, որ Սահմանադրության նախագիծը նման անկայունության օջախ է ստեղծում, զավեշտն այն է, որ նախագծի հեղինակները համարում են, որ իրենց գրած նախագիծը կյանքի կոչելով հնարավոր է հասնել կայուն խորհրդարանական մեծամասնության ձևավորման: Ճիշտ հակառակը. թե առաջին փուլում կոալիցիայի ձևավորումը, թե երկրորդ փուլում ձևավորված կոալիցիայի միջոցով տարած հաղթանակը ստեղծում են այն նույն խնդիրները, որոնք հատուկ են կառավարման խորհրդարանական համակարգերին՝ կոալիցիաների փլուզում և նոր ընտրությունների անցկացում: Միայն մի տարբերությամբ, որ երկրորդ փուլի գաղափարը, որի դեպքում, ըստ նախագծի, մասնակիցները պետք է ներկայացնեն իրենց վարչապետի թեկնածուին և կառավարության ծրագիրը, այդ ընտրությունը փաստացի վերածում է նախագահական ընտրապայքարի, և այդ դեպքում հասարակությունը կրկին ընտրություն է կատարելու անձերի միջև, և իշխանության դեմ միավորված կուսակցությունները հասարակությանը կրկին տանելու են իշխող կուսակցությունից ու նրա ներկայացուցիչներից ազատվելու պայքարի:
Ով կարող է լինել երկրորդ տեղը գրաված կուսակցության վարչապետի թեկնածուն, ում շուրջ կմիավորվեն հակաիշխանական ուժերը՝ խոսակցության այլ թեմա է: Բայց որ այս նախագիծը ոչ թե կայունություն է ապահովելու, այլ խթանելու է անկայունությունը՝ միանշանակ է:
