«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է ԱԺ տնտեսական հարցերի հանձնաժողովի նախագահ Վարդան Այվազյանի հետ
-Վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում Դուք անընդհատ խոսում եք Հայաստանը տարածաշրջանային էներգետիկ կենտրոն դարձնելու հնարավորության մասին: Դուք դա կապում եք Չինաստանի կողմից Հայաստանի էներգետիկ համակարգում ներդրումներ իրականացնելու պատրաստակամության հետ: ԱԺ-ում ունեցած Ձեր ելույթում ևս խոսեցիք այդ հնարավորության մասին. որքանո՞վ է այդ գաղափարի իրագործումն իրատեսական:
-Իրատեսական է այնքանով, որ Հայաստանի կողմից ստացվող գազի գինը թույլ է տալիս Հայաստանում արտադրել մեր տարածաշրջանում միանգամայն մրցունակ գնով էլեկտրաէներգիա: Ես իմ ելույթի ժամանակ հայտնեցի, որ Ռուսաստանի Պետդումայի պատվիրակության և նրա նախագահ Սերգեյ Նարիշկինի ներկայությամբ եմ հայտարարել, որ ԵՏՄ տարածքում առկա հնարավորությունների օգտագործումը մեզ հնարավորություն կտա Հայաստանը դարձնել տարածաշրջանային էներգետիկ կենտրոն:
-Արդյոք Հայաստանի էներգետիկ շուկայի առյուծի բաժինը վերահսկող Ռուսաստանը կհամաձայնվի՞, որ այլ երկրներ ևս ներդրումներ անեն այս ոլորտում, որի արդյունքում ռուսական գեներացնող ընկերություններին կհայտնվի մրցակից և անհամեմատ ավելի շահեկան պայմաններով էլեկտրաէներգիա առաջարկող:
-Դա այնքան էլ այդպես չէ. քանի որ Ռուսաստանն ինքն էլ ունի գազի սպառման խնդիր և շահագրգռված է ընդլայնել իր գազի սպառման շուկան, որը կարող է տեղի ունենալ Հայաստանում գազատուրբինային կայանների շահագործման արդյունքում. բացի այդ, Ռուսաստանը ինքը ունի էլեկտրաէներգիայի կայուն արտադրության աղբյուրների խնդիր: Երկրորդ՝ Ռուսաստանը Հայաստանի ռազմավարական գործընկերն է, և որքան Հայաստանի էներգետիկ անվտանգությունը բարձր լինի, որքան Հայաստանն ավելի կապված լինի տարածաշրջանի հետ, իսկ տարածաշրջանը՝ Հայաստանի, այնքան ավելի լավ Ռուսաստանի համար: Եվ երրորդ՝ այս ծրագիրը պետք է իրականացնի Հայաստանը և ոչ թե Ռուսաստանը, իսկ Հայաստանն ինքնիշխան պետություն է և պետք է առաջնորդվի իր շահերով, ոչ թե այլ երկրների պարտադրանքով: Ի՞նչ է նշանակում Ռուսաստանը կհամաձայնվի. հիմա Հայաստանը մոլիբդեն է արտահանում Գերմանիա, ի՞նչ է, եթե Ռուսաստանն ասի՝ մոլիբդենը չպետք է Գերմանիա արտահանես, մենք պետք է դադարեցնե՞նք մոլիբդենի արտահանումը:
-Դուք ասում եք, որ Չինաստանը պատրաստ է ներդրում կատարել Հայաստանում և կառուցել չորս գազատուրբինային կայաններ. ի՞նչ փուլում է գտնվում այդ նախագիծը, և ե՞րբ այն կարող է կյանքի կոչվել:
-Ես ասում եմ, որ չինական կողմից կա նման հետաքրքրություն՝ կառուցելու Հայաստանում նման կայաններ, և այդ ուղղությամբ բանակցություններ են գնում: Ես ասում եմ, որ որքան դիվերսիֆիկացվի Հայաստանում կատարվող ներդրումների աշխարհագրությունը, որքան շատ երկրներ նման խոշոր ծրագրեր իրականացնեն Հայաստանում, այնքան Հայաստանի անկախությունը կմեծանա կամ կփոքրանա կախվածությունը մեկ երկրից:
-Դուք ասում եք, որ չինական ընկերության կողմից կառուցվելիք գազատուրբինային կայանում արտադրված էլեկտրաէներգիան գրեթե երեք անգամ ավելի էժան է լինելու, քան ռուսների սեփականությունը հանդիսացող Հրազդանի ՋԷԿ-ում արտադրվող էլեկտրաէներգիան, ինչը նշանակում է, որ այդ ռուսական սեփականություն հանդիսացող էլեկտրակայանը դադարելու է գործել: Արդյոք ռուսները կհամաձայնվե՞ն մի ծրագրի իրականացման, որի արդյունքում իրենք տասնյակ և հարյուր միլիոնների սեփականություն են կորցնելու:
-Գիտե՞ք ինչ, Հրազդանի ՊՇԷԿ 1,2, 3-ը վաղ թե ուշ դադարեցնելու են իրենց գործունեությունը, քանի որ դրանցում արտադրված էլեկտրաէներգիայի սակագինը բարձր է, այդ բարձր սակագնով էլեկտրաէներգիան ենք մենք մինչև հիմա գնում, որի ՀԷՑ-երը այսօրվա դրությամբ հայտնվել են նման վիճակում: Մենք Հայաստանի էներգետիկ անվտանգությունից ելնելով բարձր գնով առել ենք այդ կայանի կողմից արտադրված էներգիան, որի արդյունքում հայտնվել ենք նման վիճակում. գնում ենք համարյա 50 դրամով, վաճառում ենք 42-ով՝ չհաշված տեղափոխման և այլ ծախսերը, չհաշված ընկերության եկամտի մարժան: Հիմա մենք ասում ենք, որ կա հնարավորություն, կա էժան ռուսական գազ, և կա այդ գազն էլեկտրաէներգիայի վերածելու համար անհրաժեշտ ներդրումներ կատարելու պատրաստակամություն ունեցող ներդրող, որի արդյունքում մենք կունենանք ցածր գնով էլեկտրաէներգիա: Խնդիրն այն է, թե մենք կկարողանա՞նք ստեղծել այնպիսի պայմաններ, որ ներդրողն այդ գազով էլեկտրաէներգիա ստանալու համար կայաններ կառուցի և կարողանա իր համար շահավետ պայմաններով իրացնել: Ես ուզում եմ մեկ այլ օրինակ բերել. մենք ունենք պղնձի անհրաժեշտ քանակի կոնցենտրատ և հիմա առաջարկում ենք Հայաստանում կառուցել պղնձաձուլարան, որպեսզի այդ կոնցենտրատից պղինձ ձուլվի, և Հայաստանը պղնձի կոնցենտրատ վաճառելու փոխարեն պղինձ վաճառի: Իսկ որպեսզի պոտենցիալ ներդրողը դրանում շահագրգռված լինի, նա պետք է այդ ծրագրի իրականացման արդյունքում շահույթ ունենա:
-Ուզում եք ասել, որ նաև պղնձաձուլարան կառուցելու նախագիծ կա, և էլի չինացիների հե՞տ:
-Այո, կա նաև նման նախագիծ: Մեր երկրի ղեկավարը դիմել է չինական և այլ ընկերություններին, որպեսզի շահագրգիռ ներդրողներն առաջարկներ ներկայացնեն: Այսօր Թեղուտի հանքավայրի շահագործումից հետո Հայաստանում արտադրվում է պղնձի կոնցենտրատի այնպիսի քանակություն, որը բավարար է պղնձի արտադրությունը մեզ մոտ կազմակերպելու համար: Բայց պղնձաձուլարան աշխատեցնելու համար անհրաժեշտ է էլեկտրաէներգիայի լրացուցիչ աղբյուր, իսկ դրա համար կրկին վերադառնում ենք նույն կետին, որ պետք է ներդրումներ կատարվեն Հայաստանում էժան և կայուն էլեկտրաէներգիա արտադրող հզորությունների մեջ:
-Կա նաև հարցի քաղաքական կողմը. եթե Չինաստանը կամ չինական ընկերությունները 3-4 միլիարդ դոլար են ներդնում Հայաստանում էլեկտրաէներգիա գեներացնող ընկերություններում, էներգետիկ ենթակառուցվածքներում, կառուցում են պղնձաձուլարան, դրա հետ աճում է նաև նրանց քաղաքական ազդեցությունը: Չե՞ք կարծում, որ Ռուսաստանին կարող է մտահոգել նաև Չինաստանի՝ Հայաստանում աճող տնտեսական և քաղաքական ազդեցությունը:
-Հայաստանը կառավարվում է սեփական օրենքներով և առաջնորդվում սեփական շահերով: Որ երկրի ընկերությունն էլ այստեղ աշխատի, նա պետք է վճարի հարկեր, պետք է պահպանի մեր երկրի բոլոր օրենքները: Ինչ վերաբերում է քաղաքական ազդեցությանը, ապա որքան շատ երկրներ ներդրումներ կատարեն Հայաստանում, որքան շատ երկրների կապիտալ ներգրավված լինի Հայաստանի տնտեսությունում, այնքան մեր երկիրն ավելի անկախ կլինի: Մեր երկրի անկախության գրավականը ոչ թե մեկ երկրի կապիտալից միակողմանի կախվածությունն է, այլ ընդհակառակը, ներդրող երկրների դիվերսիֆիկացիան: Որքան Հայաստանում ավելի շատ երկրներ ներդրումներ անեն, այնքան մեր երկիրն ավելի անկախ և ինքնիշխան կլինի:
