«Առաջին լրատվականի» զրուցակիցն է վրաց փորձագետ Նիկա Չիտաձեն:
– Պարոն Չիտաձե, Հայ–վրացական հարաբերությունների բնականոն զարգացման համար էական խոչընդոտ կարող է դառնալ Վրաստանի կողմից Ռուսաստանից Հայաստան եկող գազատարի վրացական հատվածը Ադրբեջանին վաճառելու որոշումը: Այսօր որքա՞ն հավանական եք համարում գազատարի նշված հատվածի օտարումը Ադրբեջանին:
– Չնայած այն հանգամանքին, որ ադրբեջանական SOCAR-ը հանդիսանում է Վրաստանի շրջաններ գազ մատակարարող ամենախոշոր կազմակերպությունը, իսկ Վրաստանը ավելի քան 80 տոկոսով կախված է Ադրբեջանից մատակարարվող գազից, այս պահին նման հարց չի քննարկվում, համենայնդեպս ես նման բան լսում եմ առաջին անգամ: Իրականում Ադրբեջանը կարող է գնել այդ գազատարը, բայց ես կարծում եմ, որ եթե այդ հարցը օրակարգ մտցվի, ապա Վրաստանի իշխանությունները հաշվի կառնեն այն հանգամանքը, որ այդ գազամուղը ուղղվում է Հայաստան, իսկ Վրաստանն ու Հայաստանը, չնայած մի շարք տարաձայնություններին, ընդհանուր շատ բաներ ունեն:
– Վերջերս Սերժ Սարգսյանը և Միխեիլ Սաակաշվիլին հանդիպեցին Երևանում: Ձեր կարծիքով, Հայաստանի և Վրաստանի միջև օրակարգային հրատապության ինչպիսի՞ հարցեր կան: Որո՞նք են այն հարցերի շրջանակը, որ կարող էին քննարկել երկու երկրների ղեկավարները, բացի դպրոցականների օլիմպիադայի մրցույթի հաղթողներին հանդիպելը:
– Ես ցանկանում եմ ողջունել Սարգսյան–Սաակաշվիլի հանդիպումը: Իհարկե, հարցերը, որոնք պետք է քննարկեին երկու երկրների ղեկավարները, շատ են: Դրանք վերաբերում են առևտրա–տնտեսական հարաբերություններին, այդ թվում` նաև Վերին Լարսի անցակետի գործունեությանը, Հայաստանից Վրաստանի հարավային շրջաններով դեպի Սև ծով անցնող ճանապարհի շինարարությանը, ինչպես նաև Ջավախքի խնդիրներին և գազատարին:
– Պարոն Չիտաձե, ինչպե՞ս եք գնահատում ՆԱՏՕ–ի դերը Հարավային Կովկասի անվտանգության պահպանման հարցում:
– Կարծում եմ, որ այս փուլում ՆԱՏՕ–ն չի ջանում առավել ներգրավված լինել Հարավային Կովկասի երկրների անվտանգության ապահովման հարցերում: Սակայն, հաշվի առնելով Ալյանսի պոտենցիալները, որը եղել է Բալկաններում հավասարակշռության երաշխավորը, և եթե ապագայում էլ ՆԱՏՕ–ն ավելի ակտիվ լինի Կովկասում, ապա դա միայն դրական ազդեցություն կունենա Կովկասի անվտանգության վրա:
– Իսկ կոնկրետ ի՞նչ նկատի ունեք նման ենթադրություն անելով: Դուք հավատո՞ւմ եք ՆԱՏՕ–ի և Ռուսաստանի հարաբերությունների երկարատև կարգավորմանը:
– Առաջին հերթին դա վերաբերում է Վրաստանի անդամությանը ՆԱՏՕ–ին: Օրինակ` եթե Վրաստանը դառնա ՆԱՏՕ–ի անդամ, ապա դա կնվազեցնի Ռուսաստանի կողմից Վրաստանի նկատմամբ հերթական ագրեսիայի դրսևորման հավանականությունը: Իսկ հավասարակշռությունը Վրաստանում կարող է դրական ազդել խաղաղ ճանապարհով տարածքային ամբողջականության վերականգնման գործընթացի վրա: ՆԱՏՕ–ի և Ռուսաստանի միջև որոշակի սերտացում տեղի կունենա, չնայած նրանք ամեն դեպքում կմնան աշխարհաքաղաքական մրցակիցներ:
– Վրաստանը ձգտում է անդամագրվել ՆԱՏՕ–ին , բայց ՆԱՏՕ–ն, ակնհայտորեն չցանկանալով փչացնել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ, Թբիլիսիի այդ հայտը չի դնում օրակարգում:
– Այստեղ հակասություններ կան ՆԱՏՕ–ի անդամների միջև` որոշ երկրներ ակտիվորեն պաշտպանում են Վրաստանի անդամակցությունը: Դրանք են` ԱՄՆ–ն, Բալթյան երկրները, Արևելյան Եվրոպայի երկրները, Մեծ Բրիտանիան: Ցավոք, ՆԱՏՕ–ի անդամ մի շարք առաջատար եվրոպական երկրներ գերադասում են զարգացնել հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ: Բայց ընդհանուր համատեքստում ՆԱՏՕ–Վրաստան համագործակցությունը շարունակվում է, և Վրաստանն իրականացնում է տարեկան ազգային ծրագիրը:
– Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է, Վրաստանը ձգտում է անդամագրվել ՆԱՏՕ–ին, Ադրբեջանն էլ աշխատում է համագործակցել թե՛ ՆԱՏՕ–ի, թե՛ ՀԱՊԿ–ի հետ: Ձեր կարծիքով, այս իրավիճակը որքա՞ն կարող է շարունակվել և փոփոխվելու դեպքում դեպի ո՞ւր կարող է ընթանալ:
– Կարծում եմ, որ մոտակա ապագայում այս իրավիճակի փոփոխություններ չեն լինի, չնայած Հայաստանն ու Ադրբեջանը հետագայում էլ շարունակելու են ակտիվորեն զարգացնել ՆԱՏՕ–ի հետ համագործակցությունը:
– Հայտնի է, որ ՆԱՏՕ–ի ստանդարտները վերաբերում են ոչ միայն բանակներին և դրանց կառուցվածքին, այլ նաև ներառում են բազմաթիվ դեմոկրատական ստանդարտներ, առանց որոնց լուրջ չէ խոսել մեր տարածաշրջանի եվրատլանտյան ինտեգրացիայի մասին: Պարոն Չիտաձե, Ձեր կարծիքով, ի՞նչ կարող է անել ՆԱՏՕ–ն և Հարավային Կովկասի հասարակությունները մերձեցման ճանապարհին:
– Այո, իրականում ՆԱՏՕ–ն առաջին հերթին ժողովրդավարական երկրների համագործակցություն է: Այնպես որ, Հարավային Կովկասի երկրների հետագա ժողովրդավարացումը անհրաժեշտ է, ինչն ավելի շատ վերաբերում է Վրաստանին, քանզի վերջինս ցանկանում է դառնալ ՆԱՏՕ–ի անդամ: Վրաստանում անհրաժեշտ է իրականացնել դատական և ընտրական համակարգերի բարեփոխումներ:
– Հայտնի է, որ Ռուսաստանը չափազանց հիվանդագին է ընդունում ՆԱՏՕ–ի ցանկացած գործունեություն հետխորհրդային երկրներում` նույնիսկ երկկողմ հարաբերությունների մակարդակում: Կարծիք կա, որ Օբամայի հայտարարած «վերբեռնման» քաղաքականության նպատակն է համոզել Ռուսաստանին, որ ՆԱՏՕ–ն սպառնալիք չէ: Պարոն Չիտաձե, ի՞նչ եք կարծում, նման քաղաքականությունը կարո՞ղ է արդյունավետ լինել:
– Ես կարծում եմ, որ Ռուսաստանին շատ դժվար է համոզել, որ ՆԱՏՕ–ն իր համար սպառնալիք չի կարող լինել: Ռուսաստանը անընդհատ կարիք ունի թշնամու կերպարի առկայության:
