Real Poltik հաղորդման հյուրն է մարտի 1-ի դեպքերն ուսումնասիրող փաստահավաք խմբի նախկին անդամ, ներկայումս «Ժողովրդավարության անվտանգության և զարգացման հայկական կենտրոն» ՀԿ-ի ղեկավար Անդրանիկ Քոչարյանը:
– Պարոն Քոչարյան, 2008-ից եղել եք համաժողովրդական շարժման, 2008-ի նախագահական ընտրությունների, ընդհանրապես, ՀԱԿ-ի կազմավորման և գործունեության առանցքային ղեկավարներից, և կարծես թե դադարեցրել եք Ձեր անդամակցությունը ՀԱԿ-ին: Ինչպե՞ս եք գնահատում այն անցած ուղին, որ Ձեր գործունեությամբ նշանավորել եք և մասնակցել շարժմանը:
– Նախ ուզում եմ ասել, որ ոչ թե «կարծես սառեցրել» եմ, այլ դա համապատասխանում է իրականությանը: 2011թ. աշնանից ես դուրս եմ եկել ՀԱԿ-ից: Դա ունեցել է իր դրդապատճառները: Սկզբնական շրջանում դադարեցրել եմ Կոնգրեսի գրասենյակի հետ կապը, իսկ այնուհետև նոյեմբերից դադարեցրել եմ կապը ընդհանրապես Կոնգրեսի հետ քաղաքագիտական հայտնի վերլուծությունից հետո: Դրդապատճառները կապված են այլակարծության հետ, իմ ակտիվ հարցազրույցների հետ` տրված տարբեր լրատվամիջոցներին, իսկ ինձ համար ընդունելի չէ, որ ՀԱԿ-ն ունենա իր համար ընդունելի կամ ոչ ընդունելի լրատվամիջոց, և ես շարունակելու եմ հարցազրույց տալ այն լրատվամիջոցներին, ում որ ինքս հարմար եմ համարել, կամ որոնք ցանկացել են ինձանից վերլուծություն ստանալ: Առաջին քայլի հիմնական պատճառը հիմնականում դա է եղել:
– 2011թ. աշնանը Տեր-Պետրոսյանի հայտնի քաղաքագիտական վերլուծությունը նաև ՀԱԿ-ի մաս կազմող այլ ընդդիմադիր գործիչների ստիպեց, որ նրանք ևս նույն հիմքով դադարեցնեն իրենց գործունեությունը: Ես կուզեի, որ այս մասով ևս փակագծերը բացեիք և ասեիք, թե այդ քաղաքագիտական վերլուծությունը Ձեզ համար ի՞նչ շարժառիթ է ծառայել:
– Մի շարք հարցազրույցներ եմ տվել տարբեր լրատվամիջոցների, որոնցում չեմ թաքցրել իմ կարծիքը` կապված Ռ. Քոչարյանի և ԲՀԿ-ի հետ: Ես կարծում եմ, որ դա բերել է նրան, որ եղել է նաև ՀԱԿ-ի գրասենյակի կողմից դիրքորոշման նկատմամբ անհամաձայնություն, բայց երբ արդեն քաղաքագիտական վերլուծությունը դարձավ իրականություն, ես հասկացա, որ դա դարձել է որոշակի կենտրոնական ուղղվածություն ունեցող քաղաքական գիծ, որն ինձ համար չէր կարող ընդունելի լինել մի պարզ պատճառով. դրա մեջ տեսնում էի Ռ. Քոչարյանի` քաղաքականություն վերադառնալու հնարավորություն: Կարծում եմ, որ այդպիսի հեռանկար տեսել են նաև իմ ընկերներից Արամ Զավենի Սարգսյանը, Դավիթ Շահնազարյանը, Աշոտ Զաքարյանը և էլի շատ շատերը: Շատերը, որոնք այս պահին դեռ չեն արտահայտվել, բայց անպայման կարտահայտվեն, որովհետև օր օրի, ամիս առ ամիս այդ տեսանկյունը դառնում է գերիշխող և տեսանելի: Իսկ որքան տեսանելի է դառնում, այնքան վտանգավոր է դառնում, և կարծում եմ, որ այդ վտանգները զգացող մարդիկ չեն կարող հանդուրժել դրա հնարավոր վատթարագույն հեռանկարը, որ իշխանության կարող է բերել այնպիսի ուժերի, որոնք Հայաստանին բերել են միայն հետընթաց և արյուն:
– Մարտի 1-ի առնչությամբ չեմ կարող այս հարցը չտալ. ՀԱԿ-ը Մարտի 1-ի բացահայտումը հռչակել էր որպես գլխավոր առաջնահերթություն, և այն հասարակական խմբերը, մտավորական այն շերտերը, որոնք համախմբվել էին, նաև այս խնդրով էին համախմբվել ՀԱԿ-ի շուրջ և նախանձախնդրորեն պահանջում էին, որպես Փաստահավաք խմբի անդամ և ամենակարևոր մանրամասներին տիրապետող մարդ, նաև Ձեզնից ստանալ այն բոլոր մանրամասները, որոնք, ի վերջո, կհասնեն Մարտի 1-ի ոճրագործներին պատասխանատվության ենթարկելուն և իրական մեղավորներին պատժելուն: Ըստ Ձեզ՝ ՀԱԿ-ը հասա՞վ այդ նպատակին, թե՞ այսօր ինչ-որ պահից այն այլևս առաջնահերթություն չի:
– Նախ ասեմ, որ եթե ՀԱԿ-ը հասներ Մարտի 1-ի լիարժեք բացահայտման, ըստ էության, Հայաստանում արդեն իրականացված կլիներ իշխանափոխություն: Եթե դա չկա, ուրեմն Մարտի 1-ի լիարժեք բացահայտում այս պահին տեղի չի ունեցել: Ինչ վերաբերում է, որ 2008-ից սկսած` ՀԱԿ-ը լիարժեք պայքար է մղել Մարտի 1-ի բացահայտման համար, դա պետք է ընդունել, որ այդպես է եղել մինչև որոշակի ժամանակաշրջան: Հանրության շատ լայն շերտեր իրենց պայքարը մղելու են մշտապես, դա նաև իր թիկունքին զգացել է Փաստահավաք խումբը, ինչը հնարավորություն է տվել համատեղ գործունեության շրջանակներում ձեռք բերել այնպիսի անհերքելի ապացույցներ և դրանք շարադրել այնպիսի անհերքելի զեկույցների մեջ, որ մինչև հիմա որևէ մեկը չի կարողացել կասկածի տակ դնել այդ զեկույցների մեջ ներառված փաստերը: Նույնիսկ իշխանական շրջանակները չկարողացան հերքել այն փաստերը, որ, ըստ էության, ներման ենթակա չէին, չնայած փորձեր շատ արվեցին: Ես կարծում եմ, որ մինչև 2011 թվականի գործընթացները, երբ տեղի ունեցավ նաև երկխոսության գործընթաց, ՀԱԿ-ը իր՝ Մարտի 1-ի բացահայտման պահանջատիրությունն իրականացրել է լիարժեք: Այն, որ, իմ կարծիքով, տեղի ունեցավ սառեցման գործընթաց և շարունակվում է մինչև հիմա, էապես կապված է երկխոսության հետ, որովհետև դրանից հետո ՀԱԿ-ի մոտ նկատվեց պահանջների նկատմամբ որոշակի զսպվածություն. այն, ինչ մինչ այդ չի նկատվել:
– Երկխոսությունից և քաղաքագիտական վերլուծությունից հետո մեկնարկած գործընթացները որքանո՞վ են իրար կապված:
– Նախ պետք է ֆիքսենք մի կարևոր հանգամանք ևս. երկխոսությունից առաջ, Փաստահավաք խմբի գործունեության արդյունքում, իշխանությունները գնացին որոշակի զիջումների: Նրանք ընդունեցին, որ Մարտի 1-ի էջը փակված համարել չի կարելի, և հիշում եք Սերժ Սարգսյանի մոտ հրավիրված խորհրդաժողովի մասին, երբ նա ուղիղ տեքստով ասաց, որ պետք է շարունակել աշխատանքը: Ես կարծում եմ, որ ՀԱԿ-ը պետք է վերցներ այդ բանալին իր ձեռքը և պլանավորեր գործողությունների այնպիսի ընթացք, որը պետք է ստիպեր իշխանություններին գնալու լիարժեք բացահայտման: Այդպիսի հնարավորություններ շարժումն ուներ իր ձեռքում. սա պետք է դառնար երկխոսության հիմնական պահանջը: Բայց երկխոսության առանցքային մասից բացի` գոյություն ուներ նաև մեկ այլ խողովակ: Այդ խողովակի մեջ կարելի է բացահայտել այնպիսի ինֆորմացիա, որի դեպքում նոր լիարժեք կարող ենք ասել` ինչու Մարտի 1-ի թեման ոչ միայն եվրակառույցների, նաև ՀԱԿ-ի համար գնաց սառեցման ուղիով: Եվրակառույցների փակել-չփակելը էական նշանակություն չունի, գլխավորը` ՀԱԿ-ը պետք է թույլ չտար, որ իշխանությունները փակված համարեին, և պետք է հետամուտ լիներ, որպեսզի իշխանությունները իմիտացիան չդարձնեին իրենց հիմնական գործիքը:
Ի՞նչ հնարավորություններ կային: Իհարկե, կար հնարավորություն հատկապես այն ժամանակ, երբ անհասկանալի պատճառներով սկսվեց նստացույց աշնանը: Դա ինչպես սկսվեց, այնպես էլ անհասկանալի ավարտվեց, և միակ բանը, որ հիշվում է մինչև հիմա, այն է, որ Լևոն Զուրաբյանը փորձել է կապ հաստատել Դավիթ Հարությունյանի հետ նրա օգնականի միջոցով և առաջարկել է շարունակել երկխոսությունը: Ըստ էության, դա խոսեց արդեն այն մասին, որ երկխոսությունը իշխանությունները իրենց համար փակված են համարել, և որևէ ասելիք կամ անելիք իրենք չունեն ընդդիմության հետ: Այսինքն` նրանք գնահատում են, որ ընդդիմությունը գտնվում է շատ թուլացած վիճակում, և այլևս որևէ զիջումների գնալն իրենց համար անընդունելի է: Բայց գոնե պետք է ընդունի, որ դրա հետ մեկտեղ` նաև երկխոսության ընթացքում մի ձեռքբերում այնուամենայնիվ ունեցավ: Կալանավայրից ազատվեցին վերջին քաղբանտարկյալները` հանձինս Նիկոլ Փաշինյանի և Սասուն Միքայելյանի: Դա միակ ձեռքբերումն էր: Բայց ես կարծում եմ, որ այս պարագայում, այսպես թե այնպես, իշխանությունները պետք է բաց թողնեին մեր ընկերներին, և շատ ավելի կարևոր էր հասնել Մարտի 1-ի բացահայտման պարտադրանքի կատարմանը, որը ըստ էության կտաներ իշխանափոխության, և այսօր մեր հանրությունը կունենար ԱԺ-ի այլ ընտրություններ, ու նաև հետագայում սպասվող նախագահական ընտրության, որովհետև էապես փոխած կլիներ ՀՀ-ում քաղաքական մթնոլորտը: Ասածս ինչին է միտված. եթե Մարտի 1-ը լիարժեք չբացահայտած գնան ընտրությունների, ակնհայտ է, որ իշխանությունները կանեն այն, ինչ արեցին 2008-ին, և սա կշարունակվի այնքան ժամանակ, քանի դեռ մենք լիարժեք չենք բացահայտել: Կայի՞ն լուծումներ, որ ՀԱԿ-ը կարող էր պարտադրել իշխանություններին` գնալ այդ ճանապարհով: Ես բազմիցս Կոնգրեսի գրասենյակում նախագահ Տեր-Պետրոսյանին առաջարկել եմ մի ծրագիր, որի իրագործման դեպքում իշխանությունները դատապարտված են, այնուամենայնիվ, նախաքննական մարմնին մղել ինչ-ինչ բացահայտումների: Բավական է մեկ փոքրիկ բացահայտում` իրավական առումով, որով հանրության համար ամբողջովին կարելի է գործը համարել բացահայտված՝ ի դեմս մեր զեկույցների, և այդպես շարունակ: Բայց դատի գաղափարը ես հնչեցրել եմ մի քանի անգամ, սակայն մենք տարօրինակ կերպով սառը դրսևորում ենք ցուցաբերում: Իմ խորին համոզմամբ` եթե փաստերով, նստացույցից սկսած` հետագա ամբողջ ընթացքում, հանրային դատ լիներ, որին կգային հազարավոր մարդիկ և վկայություններ կտային, և երևան կգային այն փաստերը, որոնք կուտակված էին, բայց իրավական դաշտ չեն մտել իշխանությունների կողմից, առաջին անգամ կգործեր սահմանադրական կարգի վերականգնման մեխանիզմը, որ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին: Եթե իշխանությունները չեն կարողանում արդարադատություն իրականացնել, ապա ժողովուրդը կպարտադրի իր արդարադատությունը, որը, այսպես կամ այնպես, չիրականացվեց, և այս պահին գործը շարունակում է մնալ դեռևս չբացահայտված:
– Երկխոսությունը կարծես թե իշխանության կամ ընդդիմության պատճառով ձախողվեց, Տեր-Պետրոսյանը որոշեց պայքարի նոր էջ բացել` ԲՀԿ-ին կարևոր քաղաքական նշանակություն տալով, նրան առաջարկելով համագործակցություն և նրա հետ կապելով ՀՀ-ում իշխանություն փոխելու բոլոր ծրագրերն ու հույսերը: Ինչպե՞ս եք գնահատում ԱԺ ընտրությունները և դրանից հետո ստեղծված իրավիճակը, ի՞նչ եք կարծում` արդյոք արդարացվա՞ծ էին Տեր-Պետրոսյանի կանխատեսումները, և ո՞ւր է տանում այս ճանապարհը:
– Արդարացված չէին միանշանակ: Բավական է նայենք ընտրություններից հետո ձեռք բերած իրողությունները կամ փաստերը` թվերի տեսքով, և կտեսնենք, որ դրանք արդեն արդարացված չեն: Արդարացված չէ նաև երկխոսությունը կամ երկխոսությունից հետո պայքարի շարունակության տրամաբանությունը, որովհետև, ըստ էության, դա Կոնգրեսին հեռացրեց 2008 թվականի նպատակներից, երբ հայտարարում է, որ փրկությունը ԲՀԿ-ն է, և դրանից հետո սկսում է սպասարկել, սկսում է չնկատել, որ Գագիկ Ծառուկյանը օլիգարխ է: Տևական ժամանակ է՝ Կոնգրեսը չի տեսնում, որ Ծառուկյանը, Սամվել Ալեքսանյանը օլիգարխ են: Կոնգրեսը սկսեց չնկատել, որ Ծառուկյանի համակարգի մեջ սկսել են հայտնվել մարտի 1-ի շատ կարկառուն երկու դերակատարներ` Վարդան Օսկանյանը և Գրիգոր Գրիգորյանը: Գրիգորյանը շատ կարևոր դերակատարություն է ունեցել Մարտի 1-ին, և այսօր նա ԱԺ պատգամավոր է: Այսօր տարօրինակ է, որ այդ փաստը անտեսում են ՀԱԿ-ի պատասխանատուները: Ինչո՞ւ մինչև հիմա քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել այն անձը, որը տվել է ապօրինի հրամաններ, իսկ հրամանների ապօրինի լինելը հաստատված է ոչ միայն մեր զեկույցներում, այլև իրավապահ համակարգում: Ըստ էության, մենք հայտնվեցինք մի իրավիճակում, երբ ստացվեց, որ ճշմարտությունը կարող է ունենալ մի քանի դեմք: Եվ հասարակության աչքի առաջ արժեզրկվեց այն ամենը, ինչ դրված էր 2008-ին, իսկ 2008-ին դրված էին նպատակներ, հանրությունը միավորված էր:
– ՀԱԿ-ն ասում է՝ ՀՀԿ-ի դեմ պայքարելու այլ` ավելի գործուն միջոցներ չկան, քան համախմբվելը, և Տեր-Պետրոսյանը չէր թաքցնում՝ ձայն տալ բոլորին` բացի ՀՀԿ-ից: Այսօր էլ նույն կոչով ընդդիմությունը ՀԱԿ-ի, ՀՅԴ-ի և ԲՀԿ-ի դեմքով հանդես է գալիս բոլոր հնարավոր տարբերակներով, բացի Ս. Սարգսյան թեկնածուից, կրկնելով ԱԺ-ից առաջ համագործակցության նույն ձևաչափը:
– Ֆիքսենք ընտրությունների արդյունքները: Հետևյալ իրողությունն է. շահեց գործող իշխանությունը, նա իդեաներ ավելացրեց, և շահեց ԲՀԿ-ն: Մնացած բոլորը կորցրել են: Ամենաշատը` ՀԱԿ-ը, որովհետև նա իր բոլոր ընդդիմադիր նպատակները դրել է մի կողմ և սկսել է սպասարկել իշխանության մեկ այլ մասի՝ դարձնելով նրան ընդդիմություն: Չնայած ԲՀԿ-ն չընդունեց, որ ընդդիմություն է, բայց նոր գաղափար մտավ. իրենք այլընտրանք են: Կա իշխանության այլընտրանք, եթե չլինի իշխանություն: Հասարակության մեջ ֆիքսվում է, որ պիտի լինի նրա այլընտրանքը: Մնացած բոլորը սպասարկելու են այդ գիծը: Այդ ծրագիրը, իմ խորին համոզմամբ, ՀՀ-ում մշակված չէ, դրսում մշակված ուժերի կողմից է: Ես չեմ կարող չհիշատակել տխրահռչակ Սմբատ Կարախանյանին, որի մասնակցությունը ակնհայտ էր ՀԱԿ-ի գործունեության մեջ, բայց վերջին ժամանակներս նրա անունը ստվերում է: Սակայն մեկ այլ իրողություն է առաջ գալիս. որտե՞ղ է իրագործվել, ովքե՞ր են փորձում իրականացնել: Դրանք հայաստանաբնակ ուժեր չեն, և ես կարծում եմ, որ դրանք գտնվում են առաջին հերթին Ռուսաստանում: ՀԱԿ-ի վայրիվերումների ընթացքում արտաքին խաղացողները սկսեցին ակտիվ խաղալ ՀՀ-ի ներքաղաքական դաշտում: Ես չգիտեմ սրա վերջը, բայց մեր հանրությունը դեռ շանս ունի` համախմբվելով, այնուամենայնիվ տեր կանգնել ապագա իշխանությանը:
– Ի վերջո, հաջողություն, հաղթանակ կարելի՞ է համարել ԲՀԿ-ի կոալիցիայի մաս չկազմելը, ինչի մասին կրկնում են ՀԱԿ-ում:
– Պետք է անհաջողություն համարել ՀԱԿ-ի հավաքած 7 տոկոսը: Ուրախանալ իշխանական մեկ այլ ուժի հաջողությամբ` ծիծաղելի և անթույլատրելի է:
– Ի վերջո, այն քաղաքական ուժը, որին ՀԱԿ-ը գործընկեր է ճանաչել, ուղղակի մասնակցություն է ունեցել Մարտի 1-ի իրադարձություններին:
– Շատ լավ կլինի` ՀԱԿ-ը հստակեցնի իր անելիքները, գտնի իր սխալները: Լավ կլինի, որ Կոնգրեսի հրապարակում նորից կազմակերպեն «Կորսված գարուն» ֆիլմի դիտումը և հիշեն բոլոր հիմնական դերակատարներին: Ես հիշում եմ, որ 2011թ. մարտի 1-ի հանրահավաքի ժամանակ, երբ ես ելույթ ունեցա հանրության առաջ, հստակ տվեցի Ռ. Քոչարյանի շտաբի կողմից ձևավորված բոլոր մարդկանց անունները: Բայց շատ տարօրինակ է, որ երբ 2012 թվականին ես առողջական խնդիրների պատճառով Հայաստանում չէի, չնայած հետևում էի գործընթացներին, երբ ես չկայի, որ հիշեցնեի այդ բոլորը մեր հանրությանը, ի զարմանս ինձ, հիմնական զեկուցողը կարդաց բոլորի անունները, գամեց անարգանքի սյանը, բացի երկու շատ կարևոր անունից` Վարդան Օսկանյան և Տիգրան Թորոսյան: Ինձ համար պարզ էր, որ Կոնգրեսը հետ է կանգնում Մարտի 1-ի իր պահանջատիրությունից: Դա նշանակում է` Կոնգրեսը հստակ ուրվագծել է իր համագործակցությունը ԲՀԿ հետ, և դրա արդյունքում ես իմ վերջին հարցազրույցում շնորհավորեցի պայքարի մեջ եղած շատ շատերին, որովհետև մենք ունենք մի իրողություն, որտեղ այդ գործընթացի ընթացքում այսօր պառլամենտում ունենք մի անուն ևս` Գրիգոր Գրիգորյան: Պետք է մինչև վերջ ազնիվ լինենք, և նրանք պիտի կրեն պատասխանատվություն: Ես չեմ ասում` քրեական: Պատասխանատվության չափը արդեն պետք է որոշի մեր դատաիրավական համակարգը՝ ինչքանով ունակ կլինի դա անելու: Առաջին հերթին մենք պետք է լուծենք մեր դատաիրավական համակարգի առողջացման խնդիրը, որը կբերի նաև լիարժեք բացահայտումների նկատմամբ իր վերաբերմունքի փոփոխության:
– Վերջին հանրահավաքներում, չենք կարող թաքցնել, որ ավազակապետական բուրգը նկարագրող ելույթներում բացակայում է նույն Գագիկ Ծառուկյանի անունը: Բոլորի մականունները հնչում էին, բայց այդպես էլ չէր հնչում Գագիկ Ծառուկյանի անունն ու մականունը: Այսինքն` Կոնգրեսը կարծես տանիք էր առաջարկում Գագիկ Ծառուկյանին` քաղաքական տանիք, այնուհետև նրան ինչ-որ ձևով մաքրելով քրեական անցյալից:
– Ամենասարսափելին դա չէ: Մի սարսափելի իրողություն ևս տեղի է ունեցել: Մաքրելով Գագիկ Ծառուկյանին, ճանապարհ հարթելով Օսկանյանի և Ռոբերտ Քոչարյանի համար` վերջին հանրահավաքի ժամանակ մեր շարժման լիդերը այնուամենայնիվ տվեց նաև պիտակավորումներ. այդ գծին մեզ բոլորիս անվանեց Կոնգրեսից անջատված խառնակիչ տարրեր: Ուզում եմ հասկանալ` այնուամենայնիվ, ի՞նչ գին է վճարված դրա համար, որ չորս տարուց ավելի շարժման մեջ կարևոր դերակատարում ունեցող մարդկանց կարելի է անվանել խառնակիչ տարրեր, երբ խառնակչության տարրը իսպառ բացակայում է: Ընդամենը մեր շարժման բացթողումների և այս ճանապարհի անհեռանկար լինելու մասին զգուշացնելը բնորոշել որպես խառնակչություն, իսկ հետագայում նաև օգտագործել ոսկեղենիկ հայերենով՝ օտարացրին…, դա արդեն վկայում է, որ Կոնգրեսը վաղուց շարժումից վերածվել է գրասենյակի, իսկ գրասենյակը այս պահին սպասարկում է միայն իր շահերը, իսկ իր շահերը սպասարկելը դարձավ այն թիվը, որը, ամենայն հավանականությամբ, մինչև վերջին պահը չէր հերիքում պառլամենտ մտնելու համար և իշխանությունների թեթև ձեռքով դարձավ իրողություն: Խնդիրը պառլամենտ մտնելը չէր, խնդիրը մեր նպատակների ամբողջ համակարգը նորից բարձրացնելն է և այդ նպատակների շուրջ ազգային համախմբման հասնելը: Իսկ այս ճանապարհը ոչ միայն չի բերում համախմբման, այս ճանապարհը, ըստ էության, բերում է փոքրացման և տարանջատման: Այս ճանապարհի արդյունքում էր, որ մենք ունեցանք միայն կորուստներ, և այդ կորուստները վերականգնելու համար պետք է տևական ժամանակ: Չպետք է զարմանալ` ինչու ժողովուրդը ընդունեց փողը: Որովհետև նրանք, ըստ էության, այս գործընթացի մեջ հանրությանը ընտրության իրավունքից զրկեցին: Զրկեցինք ոչ միայն այլընտրանքից, զրկեցինք հեռանկարի հույսից: Իսկ երբ հեռանկարի հույսը կտրում ես, ավելանում են ինքնասպանությունները (այն, ինչ տեսնում ենք ամեն օր), ավելանում է «բեսպրեդելը»: Եվ այս ապատիայի պայմաններում, այս արժեզրկման պայմաններում մտածել նախագահական ընտրություններին հաջողություն ունենալու մասին` կներեք… Եթե այդ հաջողությունն ունենանք, դա լինելու է ոչ թե մեր հանրության հաջողությունը, դա լինելու է կոնկրետ այլ քաղաքական շահ հետապնդող մարդկանց հաջողությունը:
– Պրն Քոչարյան, վերջերս «Հարսնաքարում» տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերն առիթ հանդիսացան քաղաքացիական հասարակության բողոքի ակցիաների մի նոր ալիքի, որի հիմնական թիրախը դարձավ Ռուբեն Հայրապետյանը: Այս իրադարձությունները նաև առիթ հանդիսացան Ձեր և Ռուբեն Հայրապետյանի վաղեմի ընկերական հարաբերությունների շուրջ տարաբնույթ քննարկումների և շահարկումների: Մասնավորապես արծարծվեց այն հարցը, թե ինչու և ինչպես Ռուբեն Հայրապետյանի անունը տեղ չի գտել Մարտի 1-ի սպանդին ուղղակիորեն մասնակցած օլիգարխների ցանկում: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք «Հարսնաքարի» դեպքը, ի՞նչ եք մտածում «Հարսնաքարի», Ռուբեն Հայրապետյանի մասին, որն ուղղակի կապ ունի այս իշխանության հետ և այս իշխանության կարևորագույն սյուներից է, և այն մեղադրանքի, որի մասին ես հիշեցի:
– Ինքս էլ նկատել եմ «Ֆեյսբուքի» էջերում նմանատիպ շահարկումներ` կապված իմ և Ռուբեն Հայրապետյանի ընկերական հարաբերությունների և դրանց օգտագործման հետ: Ինձ համար շատ ծանր թեմա է: Ծանր է այն առումով, որ «Հարսնաքարում» տեղի է ունեցել մի բան, որը կապված է իմ վաղեմի ընկերոջ անվան հետ: Բայց ես այնուամենայնիվ չեմ խուսափի այս հարցին պատասխանելուց և կպատասխանեմ առավելագույնս անկեղծ և համոզիչ:
Այո, Ռուբեն Հայրապետյանը եղել է իմ վաղեմի ընկերը: Մենք իրար հետ ապրել ենք, գործել ենք, արել ենք շատ ազնիվ ընկերություն, և մեր ընկերությունից տևական ժամանակ օգտվել են այսօրվա ընդդիմության մեջ եղած շատ երևելի ղեկավարներ ևս: Ռուբեն Հայրապետյանը իր ցուցաբերած օգնությունների, բարեգործությունների մասին երբևիցե չի հնչեցրել, և իր բնավորության մեջ չի տեղավորվում այս մասին բարձրաձայն հնչեցնելը: Դրանք արվել են նաև ինչ-որ տեղ իմ և ընկերական հարաբերությունների շրջանակում: Դա` մինչև 2008 թվականը:
2008 թվականը մեր ճակատագրերում որոշակի շտկումներ, փոփոխություններ մտցրեց: 100 տարվա ընկերները բաժանվեցին իրարից, թշնամանք մտավ բոլորի մեջ, պիտակավորվեց ամեն ինչ: Պիտակավորողները չէին խորշում նաև այն իրողությունից, որ ում պիտակավորում էին` նրանց հետ ունեցել են շատ ջերմ հարաբերություններ: Սկսվեց թացը չորից չտարանջատելու գործընթաց: Ոչ մի խտրականություն չդրվեց, թե չափաբաժինը ինչքան է, այսինքն` սահման չկար: Այստեղ, բնականաբար, համընդհանուր չարությունը տիրեց: Սկսվեց մի գործընթաց, որը պետք է բերվեր հստակության, այսինքն` սևը սպիտակից տարանջատելու հստակության:
– Դուք հիմա եք դրա մասին խոսում, բայց Դուք այդ գործընթացի մեջ եք եղել:
– Ես հիմա եմ խոսում, որովհետև ուզում եմ վերադառնալ Փաստահավաք խմբին և Ռուբեն Հայրապետյանի անունը լինել-չլինելու հարցին: Այդ շահարկումները մեր շարժման շատ ազնիվ ակտիվիստների մոտ եմ նկատում, այսինքն` նրանց էլ են փորձել գցել մոլորության մեջ: Փաստահավաք խումբը այդ տեղեկատվությունը ստացել է Լևոն Տեր-Պետրոսյանից` Լևոն Զուրաբյանի կողմից ուղարկված գրության միջոցով: Անդրանիկ Քոչարյանը այդ տեղեկատվությունը ստացել է կոնկրետ մարդկանցից, և ինքը չի որոշել` այդ տեղեկատվության մեջ ովքեր կան, ովքեր չկան: Անդրանիկ Քոչարյանի խնդիրը եղել է այդ տեղեկատվության իսկությունը պարզելը, որն ինքը փորձել է անել և արել է: Հիմա դա շահարկելը պարզապես ծիծաղելի է: Այս հարցը վերջնականապես փակելու համար, եթե հարցեր կան այս խնդրի առնչությամբ, պարտավոր են կարդալ Փաստահավաք խմբի զեկույցը, որտեղ հստակ գրված է այս ամենը, և ոչ մեկը չի կարող դա հերքել, որովհետև իրավական փաստաթուղթ է: Եթե չեն հավատում, կարող են դիմել առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանին, եթե դա անհնար է` կարող են ստանալ Լևոն Զուրաբյանից:
Ինչ վերաբերում է նրան, թե Անդրանիկ Քոչարյանը ինչպես կպահեր իրեն, եթե այդ ցուցակում լիներ իր ընկեր Ռուբեն Հայրապետյանի անունը, ինձ ճանաչողները շատ լավ գիտեն: Նման դեպքում ես ոչ թե կհանեի Ռուբեն Հայրապետյանի անունը ցուցակից, այլ ինքս հրաժարական կտայի և չէի մասնակցի այդ գործընթացին: Ես շարունակել եմ այդ գործընթացը` իմ ձեռքի տակ ունենալով բոլոր փաստաթղթերը: Մեկ այլ դեպքում չեմ բացառում, որ այլ փաստաթղթեր ունենալով` նույնպես կտայի այդ հրաժարականը: Այդ շահարկումները պարզապես պետք է դադարեցնել:
«Հարսնաքարը» ըստ էության հաստատեց մեր այսօրվա պետության իրական դեմքը: Ինչ է կատարվում մեր երկրում: Ըստ էության, փորձ արվեց ամեն ինչ շահարկել և գցել մի մարդու վրա: Ես չեմ ուզում պաշտպանել Ռուբեն Հայրապետյանին, բայց ես չեմ կարող չխոսել այն քննարկումների մասին, որոնք շատ վտանգավոր ընթացք են ստանում, եթե դեմը չառնեն, որովհետև դա իրավական ուղուց դուրս է գալու: «Հարսնաքարի» դեպքի բացահայտման խնդիր, կասկած, գոնե ինձ մոտ, չկա, որովհետև կան կալանավորված մարդիկ, ի տարբերություն մարտի 1-ի գործի, երբ կալանավորվեցին միայն մի թևի ներկայացուցիչները, իսկ հրաման տվողները և իրականացողները այս պահի դրությամբ ազատության մեջ են: Ավելին` այդ հրաման տվողներից մեկն այսօր ԱԺ պատգամավոր է, ինչը, չգիտես ինչու, պառլամենտի ՀԱԿ անդամներին չի հետաքրքրում: Երբ ես կարդում եմ, որ ՀԱԿ համակարգողը նոր նախաձեռնությամբ է հանդես գալիս «Հարսնաքարի» գործով, կներեք, իմ մեջ հարց է առաջանում` գուցե առաջին հերթին նախաձեռնություններով խեղդեինք` նույն ԱԺ ամբիոնը օգտագործելով Մարտի 1-ի բացահայտմանը միտված քայլերով: Բայց Մարտի 1-ի թեման կարծես Կոնգրեսի համար դրվել է մի կողմ և նոր զբաղմունք է հանդես եկել, իսկ «Հարսանքարի» պարագայում կան կալանավորվածներ:
– Պայքարող հատվածը ասում է, որ Ռուբեն Հայրապետյանը ուղղակի մեղավորություն ունի:
– Ռուբեն Հայրապետյանը ինքն էլ է այդ մասին հայտարարել: Ավելին` Ռուբեն Հայրապետյանը ոչ միայն հայտարարել է, Ռուբեն Հայրապետյանը նաև կատարել է քայլ` նա հրաժարական է տվել: Իհարկե նշում են, որ նա հրաժարականը տվել է ստիպողաբար, Սերժ Սարգսյանի պարտադրանքով, հայտարարության տեքստը ինքն է գրել կամ ինքը չի գրել, բայց մենք պետք է ելնենք կատարված փաստից, որ հրաժարականի տեքստի տակ կա Ռուբեն Հայրապետյանի ստորագրությունը և ոչ թե կա հրամանագիր` Ռուբեն Հայրապետյանին հեռացնելու Սերժ Սարգսյանի հրամանագիր: Ռուբեն Հայրապետյանը իր հայտարարության տեքստի մեջ հստակ ասել է, որ ինքը կիսում է պատասխանատվությունը, որովհետև այդ հանցագործությունը կատարել են մարդիկ, որոնք ըստ էության կապվում են իր ընտանիքի գործունեության հետ: Բայց միաժամանակ այդ մարդը օգտվել է Ռուբեն Հայրապետյան անձի` իշխանության համար կարևոր լինելու փաստից, և նրանք իրենց պահել են լկտի: Այստեղ հարց է առաջանում` Ռուբեն Հայրապետյանը դա արեց, մանդատը վայր դրեց, ինչը, իմիջիայլոց, շատ լուրջ քայլ եմ ես համարում այն առումով, որ սրանից հետո գոնե կարգավորվի Հայաստանի դատաիրավական համակարգը: Այսօրվա օլիգարխներն արդեն կարևոր նախադեպ ունեն: Չենք կարող չընդունել, որ այս նախադեպի հեղինակը Ռուբեն Հայրապետյանն է, որին բոլորը չգիտես ինչու մոռանում են և հիշատակում են միայն Նեմեց Ռուբո, և դնում են այնպիսի պահանջներ, որոնք իրավական տիրույթից դուրս են: Մնացած իրավական խնդիրները պետք է լուծի այն իրավական համակարգը, որի բացթողումների արդյունքում է, որ մեր պետության մեջ ամեն օր կարող են լինել «հարսնաքարեր»: «Հարսնաքարը» նոր դեպք չէ, այսպիսի «հարսնաքարեր» եղել են դեռ «Պապլավոկից» սկսած և դրանից առաջ և կլինեն այնքան ժամանակ, քանի դեռ մեր դատաիրավական համակարգը իր իշխանությունը չի զիջել քրեաօլիգարխիկ պաշտոնյաներին:
– Վահե Ավետյանը սպանվեց: Սպանվեց, օրինակ, ռուս սպա Եգոր Երմոլովը 2007 թվականին Գագիկ Ծառուկյանի թիկնազորի կողմից: Ի՞նչ տարբերություն:
– Այս նախադեպը ես շատ կարևոր եմ համարում: Այս նախադեպը տևական ժամանակ հնարավորություն չի ունենա, որովհետև թիկնապահները չեն վերանալու շատ արագ: Օլիգարխները չեն վերանալու, ինչքան էլ մենք նրանց չնկատենք: Նույն Ծառուկյանը, մյուս օլիգարխները, բոլորը պտտվելու են հաստ բիլակներով զինված տղերքի ուղեկցությամբ, և քանի որ նրանց գործունեությունը կանխորոշված չէ, ամեն վայրկյան կարող են կատարել անկանխատեսելի գործողություններ` օգտվելով իրենց ղեկավարի կարգավիճակից, թափից, հզորությունից: Իսկ դրանք գնալով ոչ թե իրավական դաշտում են տեղավորվում, այլ նրանց ֆինանսական, անօրինական գործողությունների շրջանակում, և արդյունքում տուժում են անմեղ մարդիկ, ինչպիսին Վահե Ավետյանն է, և կտուժեն այնքան ժամանակ, քանի Հայաստանում չի վերականգնվել սահմանադրական կարգը, իշխանությունը չի վերադարձվել ժողովրդին, և ժողովուրդը չի վերահսկում այդ իշխանության գործառույթները:
– Պրն Քոչարյան, ովքե՞ր են ձեռքերը տաքացնում այս հարցում:
– Ձեռքերը տաքացնում են բոլորը, որովհետև այս ամբողջ գործընթացի, շահարկումների մեջ փորձ արվեց ստվերել, օգտագործել իմ և Ռուբեն Հայրապետյանի ընկերական հարաբերությունները և ստվեր գցել նաև Փաստահավաք խմբի զեկույցի վրա: Մարդիկ չեն գիտակցում, որ իրենք կասկածի տակ են դնում իրենց 4 տարվա պայքարի արդյունքում ստացած զեկույցները, որոնք պատմություն են, որոնց արդյունքում ծնվել է Տիգրան Պասկևիչյանի հրաշալի ֆիլմը, որը փաստագրական ֆիլմ է այն մասին, որ երբեք Մարտի 1-ը հնարավոր չէ կոծկել, մոռանալ: Ամեն մարտի 1-ին ֆիլմը հիշեցնելու է, թե ինչ է եղել Հայաստանում: Ուզում եմ ասել, որ հիմա խաղում են բոլորը, բայց թիրախը ընտրված է մի մարդ: Թիրախ պետք է ընտրեն պետության արատները, ոչ թե Ռուբեն Հայրապետյանի անձը: Պահանջում են զրկել բիզնեսից, ամեն ինչից, նույնիսկ կատարեցին այնպիսի քայլ, որը անհնար է պատկերացնել: Մարդկանց ուղղորդեցին կոնկրետ մարդու տան շեմ, տուն, որը հայ ընտանիքի համար սրբություն է, և նույն Ռուբեն Հայրապետյանը չի կարող իր ընտանիքը թողնել անպաշտպան: Տուն տանողների մտքով անցե՞լ է, որ եթե մի պրովոկացիա լիներ և ոստիկանությունը չփորձեր կանխել, ինչ կլիներ: Ես կարող եմ ասել, որ պարզապես ամենասառնասիրտը և ամենաճիշտը իրեն պահել է «Բազազ» մականունով Ռոբերտ Մելքոնյանը, որը կարողացավ այդ գերլարված պրովոկացիոն վիճակը հանդարտեցնել: Իհարկե, մոմավառությունը լավ է, հիշատակի հարգանք է, բայց հիշատակը անընդհատ դարձնում են շահարկման թեմա: Հանել իրավական տիրույթից և ամեն ինչ տանել դեպի անարխիայի և Լինչի դատաստան, կներեք, դա մեզ ոչ մի տեղ չհասցնող քայլ է: Այսօր քաղաքական ուժերն իրենց շահն են հետապնդում, քաղաքացիական նախաձեռնությունները փորձում են իրենց ինքնադրսևորման տեսանկյունից իրենց շահը սպասարկել, տարբեր օլիգարխներ նույնպես փորձում են իրենց շահը սպասարկել: Եթե մենք ասում ենք` պատասխանատվությունը կրում է միայն Ռուբեն Հայրապետյանը, ապա նա ընդունեց և իր հայտարարությամբ դա հաստատեց: 2008 թվականից սկսած Ռուբեն Հայրապետյանի անձի նկատմամբ մի բան անուրանալի է. գոնե ֆուտբոլում այդ մարդը` իմ ընկերը, իրեն դրսևորել է որքան հնարավոր է ճիշտ տեսանկյունից և նույնը պահանջել նաև ֆուտբոլի հարցում, որտեղ իրավասություն չունեն պահանջողները: Ինչքան ուզում են` գրեն, ֆուտբոլի աշխարհը պետք է դրան արձագանքի: Եկեք չօգտագործենք ուրիշի դժբախտությունը մեր ներքին խնդիրների, մեր նպատակներին հասնելու համար: Ես կոչ կանեմ, որպեսզի բոլոր տեսակի շահարկումները դադարեցվեն. այն ոչ մի հեռանկար չունի: Պետք է իրականությանը նայել իրական, ճիշտ, պարզ աչքերով, ոչ մի ռենտգեն սարք սրա համար անհրաժեշտ չէ:
– Արդեն հայտարարվել է, որ ՀԱԿ-ը միասնական թեկնածուով հանդես գալու կողմնակից է, նրան երկրորդել է ՀՅԴ-ն: Կասկածներ կան արդեն այդ անձի վերաբերյալ: Ելքը ո՞րն է, ի՞նչ ճանապարհներ կան այս շրջապտույտը կանգնեցնելու և երկրում իսկապես բեկումնային իրավիճակներ մտցնելու և այդ զրոյական վիճակը նորից համակարգային պայքար հռչակելու:
– Այս պահին շատ դժվար է պատկերացնել, բայց ինչ-որ սցենար, այնուամենայնիվ, ինքս ինձ համար ունեմ, որովհետև ես և իմ ընկերները, որոնց հետ միասին ստեղծել ենք հասարակական կազմակերպությունը, որի նպատակն է հասնել երկրի համար տարածաշրջանային անվտանգության, որի մեջ պետք է ներառել և՛ ուժային պայքար, և՛ զինված ուժերի, և՛ անվտանգության բոլոր տարրերի մշակումը, առաջարկը, քննարկումները, որոնք պետք է բերեն որոշակի խնդիրների լուծման: Այնտեղ հավաքված են բավականին բանիմաց մարդիկ, որոնք անտարբեր չեն իրենց երկրի ապագայի հանդեպ: Նույն Կոնգրեսը պետք է փորձ անի վերադառնալ 2008-ին հայտարարած իր անելիքների տիրույթ: Ես համոզված եմ, որ այսօր էլ Կոնգրեսում ընդգրկված են բավականին մեծ թվով ազնիվ մարդիկ, ովքեր շատ մտահոգված են իրենց երկրի ապագայով: Այդ ներուժը թույլ կտա այսօր, ինչ-ինչ նպատակներից ելնելով, գրասենյակը ծառայեցնել ոչ թե գրասենյակային նպատակների, այլ շարժման նպատակներին, որ հայտարարվել էր: Այսօր մենք ունենք ոչ թե շարժման նպատակներին սպասարկող համակարգ, այլ ունենք գրասենյակային նպատակ. պետք է վերադառնալ շարժման գաղափարին: Կոնգրես անունը որտեղի՞ց ծնվեց: Առաջին Կոնգրեսը, որ հավաքվեց` 2008 թվականից հետո, մայիսին, նրանք Տեր- Պետրոսյանի առաջնորդությամբ սկսեցին մտորել` ի՞նչ պլատֆորմով, ինչպե՞ս պետք է հասնել նպատակների իրականացմանը: Ձևակերպվեցին այդ նպատակները: 18 կուսակցություն միացան այդ նախաձեռնությանը, սկսվեց գործընթաց, պայքարի մի նոր ալիք սկսվեց, որը ստիպեց իշխանություններին, որ նրանք ընդունեն իրողություններ` նստելով երկխոսության սեղանին: Բայց շարունակությունը չեղավ, շարունակությունը եղավ այլ ընթացքով: Կոնգրեսում պետք է գան-մասնակցեն այն բոլոր ուժերը, որոնք ինչ-ինչ պատճառներով դուրս են եկել Կոնգրեսի տիրույթից` սկսած «Ազատ դեմոկրատներից»: Բոլոր հարցերի պատասխանները Կոնգրեսը պետք է կարողանա տալ բաց քննարկման ժամանակ: Դա կբերի համախմբվածության, և բոլորը` և՛ Արամ Սարգսյանը, և՛ Դավիթ Շահնազարյանը, և՛ Աշոտ Զաքարյանը, և՛ Արման Բաբաջանյանը գան, իրենց` կարճ ժամանակում կորցրած պատկերացումները ներկայացնեն և առաջարկեն լուծումներ և գտնեն միասնական թեկնածու: Ես չգիտեմ` ով կլինի միասնական թեկնածուն, բայց ես հեռու եմ այն մտքից, որ այդ թեկնածուին պետք է փնտրել ԲՀԿ տիրույթում:Կոնգրեսը պետք է փնտրի իր տիրույթում, գուցե այդ թեկնածուն Արամ Սարգսյանն է, որովհետև այսօր Կոնգրեսը ունի այդ ռեսուրսը` հանձինս Արամ Զավենի Սարգսյանի, որը կարողացավ պահպանել բարոյականության և ազնվութան դաշտը իր պահվածքով, իր որոշումներով և այդ կուսակցությունն էր, որ կարողացավ հրապարակայնորեն հնչեցնել իր տեսակետը: Ես կարծում եմ, որ այս կարճ ժամանակում պետք է ինչ որ մեկը նախաձեռնի այդպիսի հավաք, եթե Տեր-Պետրոսյանը կարաղոցավ ինքը նախաձեռնել` կլինի հրաշալի որոշում, որտեղ կհրավիրվենք մենք: Մեր ասելիքը ես չեմ ուզում սահմանափակվի այսպիսի հաղորդումներով, հարցազրույցներով, մենք բաց ճակատով ի վիճակի ենք մեր ասելիքը ասել Կոնգրեսի այսօրվա ակտիվի առաջ, որպեսզի պատերի տակ ոչ ոք ոչինչ չխոսի: Այդ քննարկումները հնարավորություն կտան գտնել Հայաստանում իրավական այն ուղին, որը կբերի սահմանադրական կարգի վերականգնմանը:
